Mέρος Α' : H Κάλιαχ

Μπήκε χειμώνας στο νησί.
H Cailleach Bhéarra (Kάλιαχ Μπέαρα), ή αλλιώς, η Γριά-Μάγισσα της Μπέαρα (The Hag of Beara), εκπνέει τα παγερά της χνώτα. Κάλιαχ η πεπλοφόρα [Cailleach = «the veiled one»] είναι η παλαιά Γαελική ερμηνεία του ονόματος της Κέλτικης θεότητας τoυ Χειμώνα, της προγονικής γνώσης και της σοφίας που φέρουν του χρόνου τα γυρίσματα. Η Γριά του Nτίνγλ, η Μάγισσα του Μπεν Κρούαχαν (Βen Cruachan), η Μπλε Γριά των Χάιλαντς (Highlands), είναι μόνο κάποιες από τις μεταμορφώσεις της. Θεότητα με ένα μάτι και με πρωτεϊκά στοιχεία που συχνά ταυτίζεται με την εποχή των παγετώνων: με γιγάντιες δρασκελιές διέσχιζε όρη και πεδιάδες, και βράχους εκτόξευε από την ποδιά της για να μορφώσει ετούτο το κομμάτι γης που μάς φιλοξενεί. Έχει ένα μπαστούνι από τσαπουρνιά που παγώνει τη γη με κάθε του άγγιγμα, και φέρει τις εποχές. Σε κάποιες εκδοχές της έχει ταυτιστεί με την Síle na gCíoch (Sheela na Geige), την προχριστιανική θεότητα που εμφανίζεται πάνω σε πέτρινα εδώλια με διάνοιχτο αιδοίο. Mυστήριο παραμένει η χρήση τους – πιθανότατα είχαν αντίστοιχες μαγικές ιδιότητες με το περίαπτον της Ελευσίνιας Βαυώς, να αποτρέπουν και να προλαμβάνουν το κακό. Τέτοιες προχριστιανικές θεότητες συμβολίζουν τη γονιμότητα και τη διαδικασία της γέννας. Πρόσβαση στα εδώλια της Síle na gCíoch γίνεται την σήμερον μόνο κατόπιν κράτησης, και συνοδεύεται από περιήγηση του σύγχρονου επισκέπτη στις υπόγειες διαδρομές του Εθνικού Μουσείου Ιρλανδικής Ιστορίας, όπου προφυλάσσονται. Ένδειξη ότι θέλει χρόνο και επιμονή μέχρι να ανατραπεί η συλλογική ντροπή.
Τόποι της Κάλιαχ οι σπηλιές, τα ποτάμια και οι λίμνες της Γης. Ορίζει τα στοιχειά της Φύσης και τις αέναες μεταμορφώσεις του καιρού, και φέρει μιαν αλήθεια στυγερή κάτω από το αρχέγονο πέπλο της [caille=πέπλο; bhéarra= shrill, sharp, spear, pointed ― βέλος, κοφτερό]. Σαν το ανακινεί, κάτι σκοτεινές νύχτες, παίρνει αέναες μορφές - από προφήτισσα-banshee, εκείνη η Ιρλανδή ξωθιά της οποίας η διαπεραστική στριγγιά κραυγή τη νύχτα προμηνύει θανατικό, σε καβαλάρισσα λύκων στους χιονισμένους αιθέρες, κερασφόρο ελάφι, και κόκκινη αλεπού μες στη νύχτα της πόλης του Δουβλίνου. Καλεί τους νυχτοπερπατητές πρός τις σμιλεμένες από τα γιγάντια κύματα σπηλιές της δύσης, στη Χερσόνησο της Μπέαρα (Βeara Peninsula) προς τον Νότο, και ακόμα πιο πέρα, προς το Σκέλιγκ Μάικλ (Skellig Michael) – το νησί του Αρχάγελλου Μιχαήλ, ή εκείνο το «θραύσμα πέτρας» (Sceilig) κατά την Ιρλανδική ερμηνεία. Εδώ η φωνή της Ρώμης γίνεται αόρατος κόκκος πάνω στον Ντεβονικό αμμόλιθο. Είναι ένας μυτερός απόκρημνος βράχος που κατοικήθηκε από πρωτοχριστιανούς ασκητές τον 6ο με 8ο αιώνα. Ένα βασικό σύστημα από στέρνες για συσσώρευση βρόχινου νερού, αυγά ψαριών και πουλιών, και λίγα λαχανικά που βλάσταιναν σε σημεία του βράχου, ήταν όλες κι όλες οι πηγές επιβίωσής τους, σε ένα νησί που έδινε και δίνει καταφύγιο σε δεκάδες γκρίζες φώκιες του Ατλαντικού και σε άφθονα είδη πουλιών, όπως σε θεόρατους γλάρους και χιονογλάρονα, σούλες, μύχους, θαλασσοψιττακούς και κορμοράνους, φουλμάρους-θυελλοπούλια, κοινές άλκες και άλλα θαλασσοπούλια.
Άκουσα να λεν στη βιβλιοθήκη ότι σκαρφάλωναν οι ασκητές, σαν άλλοι θυελλοδύτες, στο ψηλότερο σημείο του Βράχου και δένονταν πάνω του γερά. Εκεί στέκονταν ολόγυμνοι προσμένοντας με θεϊκή μανία, παρόμοια με τρέλα ερωτευμένου, την αναμέτρηση με τα ανθώπινα πάθη και τον λυσσαλέο σίφουνα καθώς εξορμούσε από τα ουράνια μπλαβιασμένα βάθη. Γιατί στον βωμό του ασκητισμού είναι που φωλιάζει και το πιο γόνιμο σημείο του άνυδρου Βράχου, το κομμάτι γης της Θρηνούσας Γριάς (The Wailing Hag), ένας μικρός βράχος που επί χρόνια προσκυνούσαν οι κάτοικοι στα ταξίδια τους πάνω στο «θραύσμα» ― εκείνον τον «φανταστικό και ανεκδιήγητο τόπο», όπως τον αποκάλεσε κάποτε ο Μπέρναρντ Σο.

Μα και κάτι αλλιώτικα βράδια, μες το καταχείμωνο, όσο ζεσταίνουμε το κοκαλάκι μας μες στα βανάκια των βιβλιοθηκών στη γη της Τάλα (Ν. Δουβλίνο) με καφέ με ουισκάκι από την τοπική παμπ ονόματι Poitín (αλλιώς, Irish Moonshine), ψιθύριζαν οι γηραιότεροι τα ειμαρμένα : ότι σαν η ανθρωπότητα φτάσει στο χείλος του γκρεμού, το Νησί θα γλιστρήσει γαλήνια προς τον βυθό...
Είναι τόσο πλούσιες από κοσμογονικούς μύθους οι δυτικές ακτές του και τέτοια η φύση της ποταμού που το διανύει (είναι θηλυκοί οι ποταμοί στην Ιρλανδική γλώσσα), ώστε δεν μπορείς να αρθρώσεις το όνομα του νησιού δίχως να οργώσεις βορρά και νότο, και δίχως να διασχίσεις τα νερά της Σάνον ίσαμε την Πηγή. Πάνε 22 χρόνια και ακόμα κάτι μέσα μου αρνείται να το ονοματίσει.
Σε αντίθεση με την τουριστική αναβίωση της Ιρλανδικότητας τον τελευταίο καιρό και όλων των ειδών τα ρομαντικά ανακατασκευάσματα της Κέλτικης κουλτούρας, δεν υπάρχει εδώ απλή μετάβαση προς την Τιρ να Νογκ, ούτε ρομαντική απόδοση του σκότους. Όποιος νόμισε ότι υπάρχει, έπρεπε να δοκιμαστεί εκ νέου σκληρά από τη ζωή. Φρόντισε η Κάλιαχ ώστε να βιώσει τον χειμώνα του τρωτού της μικρής του/της ύπαρξης προτού επανασυνδεθεί με το Όλον, σε ταξίδι-σπείρα που σε επανακαλεί σε ένα κέντρο που διαρκώς μετατοπίζεται. Κάπως έτσι βιώνει εδώ ο ταξιδιώτης της ζωής κάθε μεταμόρφωση.
Σε παρασύρει ετούτη η παραμυθιά σε σκέψεις αλλόφρονες, θα επέμεναν οι νηφάλιοι, όπως: Μπας και είναι το νησί των Εσπερίδων; Εδώ οι νύμφες παίρνουν τις μυώδεις και καμπυλώδεις μορφές των ελαφιών του χειμώνα στα δάση του Glendalough (μεταμορφώσεις και αυτές της Cailleach). Ποτισμένες από τις ασκητικές-πρωτοχριστιανικές και παγανιστικές φιλοσοφίες του νησιού, μα και με πυγμή πλέον αθεϊστική και πανανθρώπινη, ορμούν στη μάχη για τα δικαιώματα των γυναικών και των μεταναστών, ενάντια στις ιαχές της πατριαρχίας-Εκκλησίας. Γυναίκες- Αμαζόνες αγκάλιασαν τον δράκοντα με τα εκατό κεφάλια, γιο του Τυφώνα και της Έχιδνας. Εκατό και ένα κεφάλια, σύσσωμες, αντιπάλαιψαν και αντιπαλεύουν τις κλοπές των μήλων της ανθρωπότητας από τους λωποδύτες.
Έκλεισαν τα πετρόψυχα μπορντέλα του Monto και μετά από δεκαετίες πήραν τέλος τα «Πλυσταριά της Μαγδαληνής», εκείνα τα κολαστήρια της Καθολικής Εκκλησίας. Γυναίκες-εργάτριες σημαδεμένες ως «έκπτωτες» κυοφορούσαν φυλακισμένες μες τους ατμούς της ντροπής, όσο οι μοναχές δεσμώτριές τους επιδίδονταν σε εμπόριο σαρκός – αναρίθμητα βρέφη διέσχιζαν τον Ατλαντικό προς υιοθεσία στην απέναντι ήπειρο. Άλλοτε τα εκτόξευαν βοτσαλάκια πίσω στην ποδιά της Κάλιαχ-Caillach. Μια πρωτόγνωρη αιματοχυσία από χριστιανούς - παπάδες και μοναχές εκτυλισσόταν για χρόνια στο Νησί, μια αλήθεια θαμμένη στα βαθιά σκοτάδια της ιστορίας. Ανοίγουν μετά από χρόνια αραχνιασμένοι φάκελοι με σημάδια ξεραμένα, και ξεχύνονται Ιρλανδές μανάδες και γιαγιάδες στους δρόμους, μαζί τους και μετανάστριες αλληλέγγυες΄ βρίσκονται οι ένοχοι, ξανακλείνουν κάποιες φορές οι φάκελοι. Μόλις πριν λίγα χρόνια έγινε και το δημοψήφισμα για το δικαίωμα της γυναίκας-κατοίκου-πολίτη αυτού του τόπου στην έκτρωση. Αφυπνίζεται η Κάλιαχ-Cailleach, αργά, μα με δρασκελιές. Έστρωσε τα μαλλιά της σαν τα φίδια της Μαύρης Δήμητρας Μέλαινας. Δεν σκουπίζουν από τότε τα δάκρυα του κόσμου, μα τα ξεπλένουν για να ποτίσουν περσεφόνιο βλέμμα.
Σήμερα οι ιστορίες των Ιρλανδών γυναικών, που μέχρι πρόσφατα πάλευαν για βασικά δικαιώματά τους στους δρόμους, μα και εκείνες προσφύγων γυναικών, ανασταίνονται μες στις δημόσιες βιβλιοθήκες του Δουβλίνου. Μαναδες από Παλαιστίνη, Συρία, Ουκρανία, Αφγανιστάν, Σομαλία, Νιγηρία και Σουδάν, που διέσχισαν μονάχες όρη και θάλασσες αγκαλιά με πέντε και έξι παιδιά, άλλες ανάπηρες από τις σφαίρες του πολέμου στη σπαραγμένη Λωρίδα της Γάζας, τώρα συνέρχονται σε τόπους κοινοτικούς. Εδώ όλες μαζί συνδημιουργούμε έναν καλύτερο κόσμο. Έχουν γίνει οι δημόσιες βιβλιοθήκες οι αθεϊστικές κυψέλες ενός αλλιώτικου Σκέλιγκ Μάικλ (Skellig Michael). Δίνουν στέγη σε μετανάστες, πρόσφυγες και άστεγους, σε ποιητές και καλλιτέχνες, σε Ιρλανδόφωνους και μη ιστορικούς και λογοτέχνες, σεφ-ανθρωπολόγους-κομπιουτεράδες, σε μουσικούς και σε απηυδισμένες δασκάλες – σε όλους όσους αγαπούν τον άνθρωπο, τη γνώση, το βιβλιο. Δεν υπάρχει διαστρωμάτωση μέσα σε τέτοιες κυψέλες.
Αυτή η πάνδημη δίψα στο Νησί, που σχεδόν αγγίζει τη θεϊκή μανία των ασκητών να τα βάλουν με τους κυκλώνες, εκτείνεται ακόμη παραπέρα...
Ποιήτριες αιμόφυρτες απο τον τρόμο των πολέμου ― της ανηλεής μάχης για εξουσία ανάμεσα στους ισχυρούς του κόσμου, τώρα στήνουν κοινότητες και πλωτούς υφαντόκοσμους στα κανάλια της πόλης. Mια κοινωνία παλεύει να παραμείνει ανθρώπινη εν μέσω μια παγκόσμιας δολοφονικής χρηματοοικονομικής και πατριαρχικής ηγεμονίας, και της νέας εποχής της Τεχνητής Νοημοσύνης. Πώς να αποκτήσει συνείδηση τέτοια νοημοσύνη, δίχως ενσυναίσθηση και αντίληψη του πόνου της ύπαρξης;
Γίνεται αυτόν τον αιώνα μια άλλου είδους αναβίωση τής κελτικότητας, διαφορετικής από εκείνη των Αγγλο-Ιρλανδών του 20ού. Είναι η Συνείδηση που αντιδρά στις ιαχές της Μηχανής. Μιλά σε πολλές γλώσσες πάνω στο Νησί η κελτικότητα ετούτη. Είναι τα ύδατα του ποταμού της Σάνον (Shannon) που την τρέφουν από τον βορρά ίσαμε τον νότο΄ είναι οι αχανείς βαλτότοποι και οι αγέρηδες που λυσσομανούν δίχως έλεος΄ είναι οι παραδεισένιοι τόποι που σου επιφυλάσσει η Κάλιαχ-Caillach στις επόμενες μεταμορφώσεις της στο μακρόσυρτο αυτό ταξίδι – έτσι οργώνεται η ανθρώπινη Συνείδηση, μα και η κοσμική ενέργεια που δονείται μες την τύρφη και τον άνεμο, μες τον υδάτινο κόσμο που την περικλείει, μες την ασβεστη Φλόγα του Λοφου της Uisneach. Μορφοποιεί η πολυδιάστατη Συνείδηση αέναους κόσμους που εμπλουτίζουν και θεραπεύουν τον άνθρωπο σε προσωπικό-συλλογικό-κοσμικό επίπεδο.

There are three ages: the age of the yew tree, the age of the eagle, and the age of the Caillach ― Rachel Patterson, The Cailleach

Μέρος Β': Αμαζόνες του Κόσμου

22 Οκτωβρίου 2025.
Mαζεμένες/νοι σύσσωμες/μοι οι ποιητές του κόσμου στο James Joyce Centre, μια βδομάδα πριν τη νύχτα του Samhain (Σάουεν, ο Κέλτικος εορτασμός του Halloween). Το βέλο που ενώνει τον κόσμο των ζωντανών και των νεκρών έχει ήδη αποτραβηχτεί. Το Δουβλίνο μυρίζει μπαρούτι από τα πυροτεχνήματα και τους μεταμφιεσμένους. Από το θρυλλικό ταχυδρομείο της οδού Dame Street, το GPO, παίρνω τον δρόμο με τα πόδια προς την Νorth Great George’s Street. Mέρα παρουσίασης του Dubeloving, συλλογικη έκδοση ποιημάτων από Δουβλινέζες/Δουβλινέζους στις γλώσσες του κόσμου. Πρωτοβουλία ποιητών-ποιητριών και ενός γλωσσολόγου-ακαδημαϊκού που ζει σε ποταμόπλοιο εν μέσω στεγαστικής κρίσης. Πλοηγείται χρόνια τώρα μες στο Σώμα της πόλης με διάθεση πειρατική και δίψα για μουσική, γνώση, και αγάπη για τον άνθρωπο. Αποτέλεσμα των συναθροίσεων στις δημόσιες βιβλιοθήκες του Δουβλίνου ανάμεσα σε ντόπιους και νεοφερμένους Ιρλανδούς, το Dubeloving. Στόχος να πλοηγηθούμε μες στα βαλτόνερα, τους ανθόκηπους και τις γειτονιές της πόλης, να μοιραστούμε γλώσσες, σύμβολα, μνήμες και αισθήματα, και να συνδημιουργήσουμε μια νέα ανθρωπινη ταυτότητα-κοινότητα Δουβλινέζων.
Ένας-ένας διαβάζουν οι εξόριστοι βάρδοι του κόσμου υπό το αχνό φως της σάλας, εκεί στο Κέντρο του Τζέιμς Τζόις, από τα δημοσιευμένα ποιήματα. Μήνες τώρα ανταλάσσουν στις συναντήσεις τους βιώματα και σημαίνοντα – ρέματα που αλληλοσμίγουν συνθέτοντας υδάτινους κόσμους σε Αραβικά, Κουρδικά, Toυρκικά και Φαρσί, Γιορούμπα, Σομάλι, Σουάζι και Χίντι, Ούρντου, Iρλανδικά, Ελληνικά, Ισπανικά και Γαλλικά, Πολωνικά, Ρωσικά και Ουκρανικά.

Ήρθε η στιγμή η Σύρια ποιήτρια στα 75 της χρόνια, τρία από αυτά εξόριστη, να σπάσει τη σιωπή:
Προχωρά ατάραχη, με ζεστή στωικότητα, προς το μικρόφωνο.
Σκύβει αργά, σηκώνει το πέπλο, βγάζει δυο βέλη:
«Δεν ελπίζω σε τίποτα. Η ελπίδα έχει χαθεί.»

Σκέφτομαι πόσες γυναίκες σήμερα, σερνόμενες, αιμόφυρτες, πασχίζουν με ανεξάντλητο σθένος να ξετυλίξουν τα ακανθώδη μεταλλικά καλώδια που έχουν ορθωθεί ως Σύνορα μιας στυγνής πατριαρχίας. Σκέφτομαι την Κάλιαχ-Caillach, την κοσμογονική θεά θρονιασμένη στον Βράχο της στην απώτερη γωνιά της Δύσης, την Calliach Bearra στην κομητεία του Κέρι και την Ceann Caillí στο Κλερ, περιμένοντας τον άρχοντα της θάλασσας να φανεί. Έχει ζήσει επτά ζωές και έχει γεννήσει δίπλα σε επτά συντρόφους που έζησαν λεν ίσαμε τα βαθιά γεράματα, όλες τις φυλές του τόπου – έχει δει ολάκερες γενεές αγαπημένων να διαβαίνουν την Πύλη. Μαρμαρωμένη, ολολύζει πάνω από τα κύματα.
Ώσπου να έρθει με τη σειρά της η θεά Brigid και να φέρει του Φλεβάρη τη Φλόγα, τα βλαστάρια της Άνοιξης και την Ποίηση – μέρες του Κέλτικου φεστιβάλ Ιmbolc, και κατόπιν του Mαγιάτικου Beltaine.
Στέκομαι όσο σας γράφω πάνω σε έναν βράχο στο δάσος του Glendalough. Εύχομαι από τα βάθη μιας ελαφίσιας καρδιάς, αέναες μεταμορφώσεις της Κάιλαχ-Caillach στις Αμαζόνες του Κόσμου. Καταφύγιο και ορμητήριο θηλυκής ζωοποιού δύναμης το Νησί, να δώσει νέα πνοή σε όσες εξορίστηκαν εντός και εκτός των σπλάχνων της Ιέρνης.

Μέρος Γ'

Ένας υπόκωφος ψίθυρος αντηχεί σε όλο το Νησί από το 2022 ίσαμε σήμερα εν έτει 2026. Mόλις έφτασε και τον Βράχο. Εδώλια της Síle na gCíoch ξεπετάγονται σαν μανιτάρια σε δασύφυλλες και απόμερες γωνιές του Νησιού, μα και πάνω στους τοίχους των πόλεων, όπως σε εκείνον στον πέτρινο λίγο πριν τη γέφυρα-Άρπα του Σάμουελ Μπέκετ, ο οποίος αντικρύζει τη ροή της ποταμού Λίφι (Liffey) προς τα Docklands ― το λιμάνι του Δουβλίνου,.
Οι δημιουργοί τους επιλέγουν να παραμείνουν ανώνυμες.
Όπως φαίνεται, θα παραμείνει για καιρό ένα μυστήριο η προέλευσή τους.

Αυθεντική πολιτική πράξη Bord de l'eau.

_ΠΗΓΕΣ:

1. Là na Caillich & Sheela's Day — The Day of the Hag. 
2. Το μυστήριο γύρω από τα σύχρονα εδώλια των Sheela που από το 2022 ξεφυτρώνουν σε γωνιές της Ιρλανδίας.
3. Παρουσίαση και έκδοση της ποιητικής συλλογής Dubeloving: Φιόνα Μπόλτζερ, Ράφαελ Μέντες, Πίτερ Σίκι.
4. Καταπληκτική ταινία μικρού μήκους για το Ερημητήριο του Σκέλιγκ Μάικλ: Hermitage: Skellig Michael ― a film by Leonard Sheil (Lightkeepersfilms).
5 Για τα «Πλυσταριά της Μαγδαληνής»: Κλερ Κίγκαν, Μικρά πράγματα σαν κι αυτά (Μεταίχμιο 2022), μτφρ. Μαρτίνα Ασκητοπούλου. Aoife Kelleher: Testimony (2025) .