Θα προτιμούσα να ήμουν φτωχός σε μια καλύβα γεμάτη βιβλία παρά βασιλιάς χωρίς όρεξη για διάβασμα ― Thomas B. Macaulay

Η Τεχνητή Νοημοσύνη εμφανίστηκε τη στιγμή που τόσο τα παιδιά όσο και οι ενήλικες αφιέρωναν ήδη λιγότερο χρόνο διαβάζοντας βιβλία. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι η ποσότητα ανάγνωσης για ευχαρίστηση έχει μειωθεί περίπου κατά 40% από τις αρχές της δεκαετίας του 2000. Φαίνεται λοιπόν ότι η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει δραματικά τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι ασχολούνται με βιβλία ή άλλα είδη γραφής, είτε πρόκειται για ανάθεση, είτε για έρευνα είτε για ανάγνωση από ευχαρίστηση˙ ίσως μάλιστα η Τεχνητή Νοημοσύνη να ελαττώνει την αξία που αποδίδουν οι άνθρωποι στην ανάγνωση. Σίγουρα πάντως οι δεξιότητες γραφής που επιδεικνύει η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι κάτι που έχει τραβήξει την προσοχή του κόσμου: πλέον αρχίζουν να μιλάνε για την ικανότητα της Τεχνητής Νοημοσύνης να διαβάζει τεράστια σύνολα δεδομένων πριν δημιουργήσει περιλήψεις, αναλύσεις ή συγκρίσεις βιβλίων, δοκιμίων και άρθρων.
Έτσι, για παράδειγμα, εάν χρειάζεσαι να διαβάσεις ένα βιβλίο για ένα μάθημα, μπορεί να το καταφέρεις ξεφυλλίζοντας μια περίληψη των βασικών θεμάτων, δημιουργημένη από την Τεχνητή Νοημοσύνη. Πρόκειται για μια δυνατότητα η οποία σαφώς υπονομεύει το κίνητρο των ανθρώπων να διαβάζουν μόνοι τους. Άλλωστε, μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα, οι περιλήψεις είχαν γίνει πανταχού παρούσες στα επιστημονικά άρθρα. Το διαδίκτυο άνοιξε μια σειρά από πρόσθετες συντομεύσεις ανάγνωσης: το Blinkist είναι μια συνδρομητική εφαρμογή η οποία συμπυκνώνει κυρίως μη μυθοπλαστικά βιβλία σε περιλήψεις που ονομάζονται "Blinks". Στις μέρες μας, οι εφαρμογές που βασίζονται σε Τεχνητή Νοημοσύνη, όπως το BooksAI, παρέχουν τα είδη περιλήψεων και αναλύσεων που παλιά δημιουργούνταν από ανθρώπους, οπότε δεν χρειάζεται να διαβάσεις τα βιβλία. Το μειονέκτημα είναι ότι χάνεται ένα κρίσιμο όφελος από την ανάγνωση π.χ. ενός μυθιστορήματος: η προσωπική ανάπτυξη που προέρχεται από την έμμεση βίωση των περιπετειών του πρωταγωνιστή. Στον κόσμο της ακαδημαϊκής έρευνας, υπάρχουν εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης οι οποίες διαβάζουν άρθρα, τα συνοψίζουν και τα συνθέτουν, μειώνοντας τις ώρες που απαιτούνται για τη διεξαγωγή βιβλιογραφικών ανασκοπήσεων.
Μια έρευνα έδειξε ότι μόνο το 54% των Αμερικανών διάβασε τουλάχιστον ένα βιβλίο το 2023. Παρόλα αυτά, υπάρχει η ανάγνωση για ευχαρίστηση, μείωση του στρες, μάθηση και προσωπική ανάπτυξη˙ έχει αποδειχθεί ότι η ανάγνωση σχετίζεται όχι μόνο με την ανάπτυξη του εγκεφάλου στα παιδιά, μα και με την επιβράδυνση της γνωστικής παρακμής στους ενήλικες. Το τελευταίο είναι ιδιαίτερα σημαντικό καθώς οι άνθρωποι αφήνουν όλο και περισσότερο την Τεχνητή Νοημοσύνη να κάνει γνωστική εργασία για λογαριασμό τους, μια διαδικασία γνωστή ως γνωστική αποφόρτιση. Όσο περισσότερο οι χρήστες βασίζονται στην Τεχνητή Νοημοσύνη για να εκτελέσει κάποια εργασία για αυτούς, τόσο λιγότερο βλέπουν τους εαυτούς τους να αξιοποιούν τις δικές τους ικανότητες σκέψης. Μια μελέτη που χρησιμοποίησε μετρήσεις ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος διαπίστωσε διαφορετικά πρότυπα συνδεσιμότητας του εγκεφάλου όταν οι συμμετέχοντες χρησιμοποίησαν την Τεχνητή Νοημοσύνη για να τους βοηθήσει να γράψουν ένα δοκίμιο από ό,τι όταν το έγραφαν μόνοι τους.
Είναι πολύ νωρίς ακόμα για να γνωρίζουμε ποιες επιπτώσεις μπορεί να έχει η Τεχνητή Νοημοσύνη στη μακροπρόθεσμη ικανότητά μας να σκεφτόμαστε μόνοι μας. Αν όμως χάσουμε την εξάσκηση στην ανάγνωση, στην ανάλυση και τη διατύπωση των δικών μας ερμηνειών, αυτές οι δεξιότητες κινδυνεύουν να αποδυναμωθούν. Οι γνωστικές δεξιότητες δεν είναι το μόνο που διακυβεύεται όταν βασιζόμαστε υπερβολικά στην Τεχνητή Νοημοσύνη για να κάνει την αναγνωστική δουλειά για εμάς. Χάνουμε επίσης πολλά από αυτά που κάνουν την ανάγνωση ευχάριστη, όπως την εύρεση ενός συγκινητικού διαλόγου, την απόλαυση μιας φράσης, την επαφή με έναν χαρακτήρα. Αναντίρρητα η γοητεία της αποτελεσματικότητας της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι κάτι το δελεαστικό˙ γι’ αυτό ακριβώς το λόγο, οι αναλφάβητοι του 21ου αιώνα δεν θα είναι εκείνοι που δεν ξέρουν γραφή και ανάγνωση, αλλά εκείνοι που δεν μπορούν να μάθουν, να ξεμάθουν και να ξαναμάθουν.