Ο Mick Jagger με τον Keith Richards (όπως και ο Paul McCartney με τον John Lennon, και ο Bob Dylan), μέσα σε λίγα χρόνια, με υλικά γνωστά κι ανεξιχνίαστα, «έχτισαν» σειρά ακλόνητων βασιλείων στη Δυτική μουσική (με μαγεμένους «ακολούθους» σε κάθε γωνιά της οικουμένης). Δεν ήταν οι μόνοι στους καιρούς εκείνους του 1960 που έδωσαν σπουδαία έργα, αλλά εκείνοι υπήρξαν και παραμένουν οι κορυφαίοι. Χιλιοειπωμένα όλα αυτά κι αναντίρρητα ίσως.
Παραδόξως, από τα πρόσωπα αυτά, ο Jagger, ενώ τον συνοδεύουν διαρκώς… «ευφυείς» χαρακτηρισμοί: φρόντμαν των Στόουνς, θρυλικός περφόρμερ, και άλλα συναφή, σπάνια αναφέρεται ως δημιουργός. Κι όμως, από κοινού με «φωνή» του συγκροτήματος, ο Jagger είναι ένας μεγάλος δημιουργός. Ήδη από το ξεκίνημα των Rolling Stones. Αρχικώς, με σποραδικές συνθέσεις (όπως το θαυμαστό «As Tears Go By» με τους στίχους του, να το ερμηνεύει το 1964 η Marianne Faithfull και την επόμενη χρονιά ο ίδιος, ή το ακατάβλητο «Satisfaction», τον Ιούνιο του 1965). Από το άλμπουμ Aftermath (1966) το δίδυμο Mick Jagger-Keith Richards, κυριολεκτικώς «απογειώνεται» («γράφουν» για πρώτη φορά όλα τα τραγούδια ενός δίσκου τους). Η τρίτη δύναμη του γκρουπ, ο Brian Jones, ενώ «κεντάει» εκπληκτικά τις συνθέσεις των δύο, αδυνατεί να δημιουργήσει κι αυτός τραγούδια. Φανταζόμαστε τι επιπτώσεις θα είχε στον ψυχισμό του, όσο οι Stones κατακτούσαν το παγκόσμιο κοινό, η έλλειψη του «θείου» συνθετικού χαρίσματος.
Ανοίγω εδώ μια παρένθεση για αυτόν τον ιδιοφυή μουσικό, μένοντας σε ένα εκπληκτικό άλμπουμ-ανθολογία του συγκροτήματος, με τίτλο Flowers (1967), που περιέχει συνθέσεις των «δύο» από το 1965.1 Ο Brian Jones, ως μουσικός, προσέθετε απίστευτα «χρώματα» στα τραγούδια, παίζοντας τα πιο απίθανα όργανα για rock & roll μπάντα: βιμπράφωνο («Out of Time», «Back Street Girl»), ντάλσιμερ των Απαλαχίων («Lady Jane»),2 άλτο φλογέρα («Ruby Tuesday»), το ιαπωνικό έγχορδο κότο («Take It or Leave It»), μαρίμπα («Under My Thumb», «Out of Time»), σιτάρ («Paint It Black»), τσέμπαλο («Ride On, Baby», «Sittin' on a Fence»), Mellotron («Please Go Home»), οτοάρπ – ένα έγχορδο όπως το σαντούρι («Ride On, Baby»).3 Υπήρχαν λοιπόν κι άλλοι τρόποι συμμετοχής στη δημιουργία. Πάντως, το συνθετικό δίδυμο συνέχιζε ακάθεκτο με τραγούδια-σταθμούς για τη ροκ μουσική («Midnight Rambler», «Gimme Shelter», «Honky Tonk Women»…). Κι αναμφισβήτητα λίγο πριν αποχωρήσει από το συγκρότημα ο Brian Jones (σε λίγο κι από τη ζωή), οι Stones είχαν «δέσει» εκπληκτικά και στις ζωντανές εμφανίσεις τους (εύκολα το διαπιστώνει κάποιος αν λ.χ. δει κι ακούσει το «Jumpin’ Jack Flash», από το «The Rolling Stones Rock and Roll Circus», Δεκέμβριο του 1968).4 Βέβαια, ο Απόλλων της ροκ, την κρίσιμη εκείνη εποχή, προνόησε κι αμέσως έπειτα, με τις μαγικές δυνατότητες τού Mick Taylor οι «Κυλιόμενες πέτρες» πέρασαν σε ακόμη βαθύτερους και πλατύτερους ορίζοντες (υπάρχουν κάποιες απίστευτες εκτελέσεις λ.χ. του «Gimme Shelter», και άφθονα άλλα επιτεύγματα τού τότε εικοσάχρονου κιθαρίστα),5 ο οποίος δεν άντεξε περισσότερο από πέντε χρόνια να τον τρέχουν ξέφρενα κι ασταμάτητα οι άλλοι τέσσερις του συγκροτήματος. Από τον Δεκέμβριο του 1974, μόλις έφυγε ο Taylor, με τον αντικαταστάτη του, τον Ronnie Wood, οι Stones δεν ήταν πια ίδιοι, κορυφαίοι («The worlds greatest rock & roll band», καθώς πίστευαν παντού), αλλά όχι όπως παλαιότερα… Μακρηγόρησα, ενώ ήθελα να κινηθώ σε άλλη κατεύθυνση. Ας μου συγχωρεθεί – you can’t always get what you want...
Τέλη του περασμένου Οκτωβρίου, μου τηλεφώνησε από κατάλυμα υπερπολυτελές του Ηρακλείου ακριβός φίλος: «Μάντεψε ποιος είναι 5-6 μέτρα από εμένα;» «Ποιος;» «Ο Mick Jagger!». Παραισθήσεις, υπέθεσα (και το είπα), από τις διαρκείς αμείλικτες κρούσεις του ήλιου του ακαταπόνητου της Κρήτης. Κι όμως, για τρίτη φορά ο Jagger βρισκόταν εν Ελλάδι. Η πρώτη ήταν τον Απρίλιο του 1967 (στις 17 Απριλίου οι Rolling Stones έδωσαν στο γήπεδο του Παναθηναϊκού μια επεισοδιακή συναυλία – που άρχισε μα δεν τέλειωσε), και η δεύτερη τον Σεπτέμβριο του 1998, στις 16 του μηνός, όταν εμφανίστηκαν θριαμβικά στο ασφυκτικής πληρότητας Ολυμπιακό στάδιο της Αθήνας. Σε αυτή την τρίτη και πρόσφατη επίσκεψη επί ένα δεκαήμερο στην Κρήτη, ο Jagger ήρθε με άλλους φίλους του. Και με σκοπό, το εξομολογήθηκε ο ίδιος, να γνωρίσει από κοντά τα μνημεία του Μινωικού πολιτισμού. Πώς προέκυψε αυτή η ανάγκη, δεν έγινε γνωστό. Περιηγήθηκε πάντως επί ώρες, με ντόπια ξεναγό, και τον κόσμο γύρω του κατάπληκτο («μα είναι αυτός; δεν είναι;» – τα σχόλια που μου μεταφέρθηκαν) τα κέντρα των κατάφωτων Μινωιτών και τα εκθέματα του Αρχαιολογικού Μουσείου Ηρακλείου, «διαβασμένος για ό,τι έβλεπε». Σε μια άκρη της Αγίας Πελαγίας, που έμενε τις υπόλοιπες ώρες ενός πενθημέρου, ο χρόνος του –έμαθα– περνούσε με διάβασμα, χορτοφαγία, εκλεκτά ψάρια, κι άφθονη γυμναστική. Δυστυχώς έτυχε να βρίσκομαι μακριά, και η μοναδική αυτή δυνατότητα να συναντήσω τον δημιουργό και ερμηνευτή Jagger, και να έχω μια μικρή συνομιλία μαζί του, δεν έγινε πραγματικότητα. Παρακάλεσα όμως τον φίλο μου, μιας και συνυπήρχαν στον χώρο, και θέλοντας ένα ενθύμιο: να αγοράσει από την πόλη ένα συγκεκριμένο cd των Stones, σε μια καθαρή σελίδα να σημειώσει με μολύβι τ’ όνομά μου και να το δώσει στον Jagger για υπογραφή. Το έκανε. Αγόρασε σε cd τα Sticky Fingers, κι ενώ είπε στον απίθανο Mick να υπογράψει στη λευκή σελίδα που υπάρχει μόνον ο τίτλος, αυτός γύρισε το ένθετο, βρήκε το βρακί του Γουόρχολ και υπέγραψε (κι όχι ονομαστικά!) Από το Ηράκλειο ο Jagger συνέχισε για άλλες 4-5 μέρες τη γνωριμία με την αρχαία Κρήτη. Πρώτα στην Ελεύθερνα (στους μνημειακούς χώρους και στο μουσείο) και σε επόμενες ημέρες επισκέφθηκε την Αρχαία Κυδωνία. Με τις πληροφορίες να λένε ότι μαγνητίστηκε από την ακτινοβολία αυτών των τόπων – αλλά και των γειτονικών πόλεων. Στα διάφορα των ημερών – μια δημοσιογράφος πρόλαβε να του ζητήσει τη γνώμη για τα Μάρμαρα του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Λονδίνο και για την επιστροφή τους στην Ελλάδα. «I have no opinion» η –«μη με δυσκολεύετε»– απάντησή του!6
Επιστρέφοντας στην έδρα του ο Τζάγγερ, ως «φευγάτος» και χιουμορίστας ρόκερ, και με άφθονη βρετανική οίηση, στη σελίδα του στο facebook, μαζί με κάποιες φωτογραφίες του από την Κνωσό και τους δρόμους παλιάς πόλης Ρεθύμνου και Χανίων, αλλά και τη Μινωίτισσα «Παριζιάνα», προσέθεσε τη λεζάντα: «Somewhere on the Med[iterranean]…but where?»7
1. Τη εξαιρέσει του «My girl», σύνθεση των Smokey Robinson και Ronald White.
2. Προσιτή μια εμφάνιση των Stones ερμηνεύοντας το «Lady Jane» (με την ηχογράφηση τού στούντιο), στην οποία ο Brian Jones «συνοδεύει» το τραγούδι με Appalachian dulcimer και ο Charlie Watts «παίζοντας» harpsichord (τσέμπαλο) – στο στούντιο και αυτό είχε εκτελεστή τον Jones: https://www.youtube.com/watch?v=3UKJfDui_Y0&list=RD3UKJfDui_Y0&start_radio=1 Αναλόγως (πάλι με την ηχογράφηση τού στούντιο), βλ. τον Brian Jones να «παίζει» σιτάρ στο «Paint It Black») https://www.youtube.com/watch?v=XfHbqBKS_Io&list=RD3UKJfDui_Y0&index=6
3. Αξίζει, αφού ανέφερα αυτό το άλμπουμ, να παραθέσω και τον ενθουσιασμό του Μάνου Χατζιδάκι, που ευρισκόμενος στη Νέα Υόρκη (Κυριακή 13 Αυγ. 1967), σημείωνε τη γνώμη του για το κάθε κομμάτι (το χφο του δημοσιεύθηκε στο περ. Αντί, τχ. 554, 24 Ιουνίου 1994, σ. 31):
«Flowers», Rolling Stones. Τον βρίσκω πάρα πολύ προχωρημένο. Γενικά ο πρώτος δίσκος των Rolling Stones που μ’ ενθουσιάζει.
Side One: 1. «Ruby Tuesday» – Εξαίσιο! 2. «Have you seen your mother baby» – Θαυμάσιο μες στον θόρυβό του. 3. «Let's spend the night together» – Χαλάει κόσμο. Τ’ ακούς παντού. Πραγματικά θαυμάσιο. 4. « Lady Jane» – Ένα αριστούργημα. Όσο τ’ ακούς το λατρεύεις. ΘΑΥΜΑ. 5. «Out of time» – ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑ στο είδος του. Η εισαγωγή του έκπληξη!! Δεν χορταίνω να τ’ ακούω. 6. «My girl» – Πολύ όμορφο. Γοητευτικό. Η ενορχήστρωση θαύμα.
Side two: 1. «Back street girl» – ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑ!! To λατρεύω. 2. «Please go home» – Εξωφρενικό μα συναρπαστικά εξαίσιο στη φασαρία του. 3. «Mother's little helper» – ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑ. ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ!! 4. «Take it or leave it» – Απίθανο, πανέμορφο και περίεργο. Δεν το περιμένεις. Μ’ αρέσει πολύ. 5. «Ride on baby» – Έκτακτο, πανέμορφο! Ευρηματική συνοδεία. 6. «Sittin' on a fence» – ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑΤΙΚΟ! Ονειρώδης ενορχήστρωση.
Ένας ισχυρός δίσκος με προσωπικότητα. Ξεχύνει στυλ και ταλέντο.
4.https://www.youtube.com/watch?v=ruTMp4_sy1E&list=RDruTMp4_sy1E&start_radio=1
5. Βλ. την κινηματογραφημένη σειρά εμφανίσεων του συγκροτήματος στις ΗΠΑ το 1972, «The Rolling Stones “Ladies & Gentlemen”» με τη ζωογόνα παρουσία τού Mick Taylor δίπλα στους «παλιούς» του συγκροτήματος: https://www.youtube.com/watch?v=KlbO_Chn9iA&list=PLBzldT2BteHVKPziuqvkimvPXkYwsjHBf&index=1
7.https://www.facebook.com/mickjaggerofficial/posts/somewhere-on-the-medbut-where/1362246918604240/