Χάρτης 89 - ΜΑΪΟΣ 2026
https://www.hartismag.gr/hartis-89/metafrash/dyo-optka-poiimata
ΟΒιθέντε Ουιδόβρο (Vicente Huidobro) γεννήθηκε στο Σαντιάγκο της Χιλής στις 10 Ιανουαρίου του 1893. Από μικρός έδειξε ένα μεγάλο ενδιαφέρον για τη λογοτεχνία και η κοινωνική του τάξη του επέτρεπε να βρίσκεται σε επαφή αφενός με κάθε ευρωπαϊκό νεωτερισμό και αφετέρου να καλλιεργεί τη ροπή του προς τη λογοτεχνία από πολύ νωρίς. Άρχισε τις σπουδές του στη γενέτειρά του στο κολέγιο των Iησουιτών, αλλά σύντομα θα το εγκατέλειπε για στρέψει όλη την προσπάθειά του σε λογοτεχνικούς τομείς: ίδρυσε περιοδικά ποίησης, οργάνωσε καλλιτεχνικές συναθροίσεις και άρχισε να γράφει και να δημοσιεύει τα πρώτα του ποιητικά έργα. Τότε, σχεδόν έφηβος, δεν είχε βρει ακόμα τη δική του ποιητική φωνή, αλλά τα ακούσματά του ήταν οι μεγάλες φωνές του τέλους του 19ου αιώνα και αρχών του 20ού: Γουσταύος Αδόλφο Μπέκερ, Ρουμπέν Νταρίο, Γκιγιόμ Απολινέρ. Έτσι, το 1916 εγκατέλειψε για πρώτη φορά τη γενέτειρά του και άρχισε την καλλιτεχνική του περιπλάνηση που θα κράταγε χρόνια. Ο Ουιδόβρο είχε ήδη δημοσιεύσει έξι βιβλία, η πλειονότητα των οποίων ποίηση: Ecos del alma (1911), La gruta del silencio (1912), Canciones en la noche (1913), Las pagodas ocultas και Pasando y pasando, και τα δύο το 1914 και Adán (1916).
Ο πρώτος σταθμός στην καλλιτεχνική περιπλάνηση του Ουιδόβρο θα είναι το Μπουένος Άιρες, όπου δημιουργείται για πρώτη φορά ο Κρεασιονισμός (creacionismo), που χρονολογικά είναι το πρώτο κίνημα της αβάν γκαρντ που γεννήθηκε στην Λατινική Αμερική. Όμως, η προέλευση του κρεασιονισμού βρίσκεται στο μανιφέστο «non serviam» (1914), όπου ο Ουιδόβρο είχε προσδιορίσει τη φυσιογνωμία της δικής του πρωτοποριακής ποίησης, αρχίζοντας από τον καλλιτέχνη-δημιουργό –και όχι μιμητή της Φύσης: «Non serviam. Δεν υποχρεώνομαι να είμαι σκλάβος σου, μάνα Φύση˙ θα είμαι ο αφέντης σου. Θα με χρησιμοποιήσεις˙ καλώς. Δεν θέλω και δεν μπορώ να το αποφύγω˙ αλλά και εγώ θα σε χρησιμοποιήσω. Εγώ θα έχω τα δέντρα μου που δε θα είναι σαν τα δικά σου, θα έχω τα βουνά μου, θα έχω τα ποτάμια μου και τις θάλασσές μου, θα έχω τον ουρανό μου και τα αστέρια μου». Στο Μπουένος Άιρες ο ποιητής θα έγραφε το El espejo de agua, μια συλλογή εννέα ποιημάτων, στην οποία το πρώτο ποίημα, με τίτλο «Ποιητική τέχνη», είναι στην πραγματικότητα ένα αληθινό αισθητικό μανιφέστο του Κρεασιονισμού:
Ας είναι ο στίχος σαν ένα κλειδί
που θα ανοίξει χίλιες πόρτες.
Ένα φύλλο πέφτει· άλλο περνά πετώντας˙
ότι κοιτούν τα μάτια καμωμένο να είναι,
Και η ψυχή του ακροατή να απομένει τρέμοντας.
Επινοεί καινούριους κόσμους και φροντίζει το λόγο σου·
Το επίθετο, όταν δε δίνει ζωή, σκοτώνει,
Είμαστε στον κύκλο των νεύρων,
Ο μυς κρεμάει,
Όπως θυμάμαι, στα μουσεία·
Αλλά δε φταίει αυτό που έχουμε λιγότερη δύναμη:
Το πραγματικό σφρίγος κατοικεί στο κεφάλι.
Γιατί τραγουδάτε το ρόδο ω! Ποιητές!
Κάνετέ το να ανθίσει στο ποίημα·
Μόνο για εσάς
Ζουν όλα τα πράγματα κάτω από τον Ήλιο.
Ο ποιητής είναι ένας μικρός Θεός.
Σε αυτό το σύντομο ποίημα φαίνονται καθαρά οι βασικές θεωρητικο-ποιητικές αρχές που διατυπώνει ο Ουιδόβρο. Έτσι για παράδειγμα, η ιδέα του για τον ποιητή-μικρό Θεό που έκανε το γύρο του κόσμου. Είναι ενδιαφέρον το ότι σε ένα δοκίμιο αισθητικής «Η καθαρή δημιουργία», δημοσιευμένο το 1921, ο χιλιανός ποιητής θα απεκάλυπτε ότι η πραγματική προέλευση αυτής της ιδέας βρισκόταν περισσότερο από ότι στη δυτική ποιητική παράδοση , στην προκολομβιανή παράδοση: «Αυτή την ιδέα του καλλιτέχνη σαν απόλυτου δημιουργού, του Καλλιτέχνη-Θεού, μου την έδωσε ένας γέρος ποιητής ιθαγενής της Νότιας Αμερικής που είπε: “Ο ποιητής είναι ένας θεός˙ μην τραγουδάς τη βροχή, ποιητή, κάνε να βρέξει”».
Όταν στα τέλη του 1916 φθάνει στο Παρίσι, ο Ουιδόβρο ήταν πια ένας ολοκληρωμένος ποιητής που φέρνει μαζί του το πρώτο αβάν γκαρντ κίνημα που εμφανίστηκε στη Λατινική Αμερική. Εκεί ήρθε σε επαφή με τα πιο διακεκριμένα μέλη των διαφόρων πρωτοποριών, τόσο της ζωγραφικής όσο και της λογοτεχνίας: Πικάσο, Χουάν Γκρις, Μαξ Ζακόμπ, Πιερ Ρεβερντί, Γκιγιόμ Απολινέρ κ.ά. Το κορυφαίο έργο του όμως εμφανίστηκε το 1931, όταν εκδόθηκε το ποίημα- βιβλίο Αλταζώρ ο Υψιέραξ (Altazor) και το σύνολο των πεζών του Temblor de cielo.
Το 1918 ο Ουιδόβρο μετακόμισε στη Μαδρίτη όπου δημοσίευσε το Poemas árticos y Ecuatorial, ένα μεγάλο ποίημα με θέμα τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Στη συνέχεια, ο χρόνος του θα μοιραζόταν ανάμεσα στη Χιλή και στην Ευρώπη.
Το 1923 ο ποιητής δημοσίευσε, γραμμένο στα γαλλικά, ένα δοκίμιο με τίτλο Finis Britannia, που έδειχνε τις πολιτικές του ανησυχίες· μια έντονη κριτική στην ιμπεριαλιστική πολιτική της Αγγλίας. Όταν το 1936 ξέσπασε ο Εμφύλιος Πόλεμος στην Ισπανία, ο ποιητής θα συμμετείχε ενεργά, μαζί με άλλους αμερικάνους και ευρωπαίους αντιφασίστες στο Συνέδριο Αντιφασιστών Συγγραφέων, που έγινε στη Βαλένθια το 1937.
Πέθανε ξαφνικά το 1948, σε ένα αγρόκτημα κοντά στο Σαντιάγκο και μαζί του πέθανε μια από τις πιο διακεκριμένες φιγούρες της χιλιανής ποίησης του 20ού αιώνα.
Μερικά από τα έργα του γραμμένα στα γαλλικά είναι: Horizón carré
(1917), Tour
Eiffel
(1918), Saisons
choisies
(1921). Επίσης, έργα του στα ισπανικά είναι τα: Poemas Arcticos (1918), Vientos contrarios (1926), Satiro ο el poder de las palabras (1939), Ver y palpar (1941), El ciudadano del olvido (1941) κ.ά.