Εν όψει σεζόν βραβείων και αναφορικά με ένα άρθρο που πρόσφατα διάβασα για τον διαχωρισμό μεταξύ λαϊκής και λογοτεχνικής λογοτεχνίας, πραγματικά ταλαντεύτηκα για το αν πρέπει να έχω άποψη. Αλλά οι απόψεις είναι σαν τις ελιές: φυτρώνουν μόνες τους και συχνά είναι δείγμα μεγαλύτερου προβλήματος.
Το άρθρο παραήταν μακροσκελές (είτε πάσχω από ναρκοληψία) αλλά σε γενικές γραμμές νομίζω πως προβληματιζόταν για το ποιος αξίζει να λάβει Κρατικό Βραβείο. Η απάντηση είναι πάντα η ίδια: Αυτός: 1-0.
Στη συνέχεια (ή στην αρχή καθώς τα εκτενή κείμενα είναι σαν την αρένα σε συναυλίες ― η θέση δεν έχει σημασία), μας εξηγούσε τη διαφορά μεταξύ λαϊκής και λογοτεχνικής λογοτεχνίας (το ξέρω πως είναι γελοίο το «λογοτεχνικής λογοτεχνίας» ως μετάφραση του literary fiction αλλά όχι περισσότερο γελοίο από τον διαχωρισμό). Δεν διαθέτω το IQ ούτε καν για να το παραφράσω οπότε απλά θα σας δώσω τον δικό μου ορισμό (που δεν είναι δικός μου αλλά τον αντιγράφω από τον τρόπο με τον οποίο συνεννοούνται οι Άγγλοι εκδότες): λογοτεχνική λογοτεχνία είναι αυτή που σε κάνει πάνα, δηλαδή σε αλλάζει.
Ναι ξέρω, είμαστε ντουβάρια τόσο πηγμένα στον αρμό της καθημερινότητας και των ιδεοληψιών μας που τίποτε δεν μας αλλάζει. Ας πούμε τότε πως ίσως μας αναταράζει έστω και προσωρινά. Από την άλλη λαϊκή είναι η λογοτεχνία για τις μάζες, για την πλέμπα, για τους πληβείους.

Ναι; Όχι!

Ας ξεκινήσουμε εκεί που τσούζει περισσότερο τους κουλτουριάρηδες, στην αρχή της λογοτεχνίας, στον Όμηρο. Άραγες τον θυμούνται καθόλου; Η Ιλιάδα είναι σα να έχεις επισκεφτεί το χασάπικο, δεν έχω μετρήσει τις ραψωδίες ακριβώς αλλά τουλάχιστον οι μισοί στίχοι πρέπει να αναφέρονται στο πως οι Τρώες πετσόκοβαν τους Αχαιούς και τούμπαλιν: μέχρι και ποδόσφαιρο με ένα κεφάλι περιγράφει. Δε νομίζω πως όταν γράφτηκε (τραγουδήθηκε) είχε σκοπό ο ραψωδός να επανεφεύρει τη δομή ή τη μορφή του είδους: να διασκεδάσει τους καψερούς που τον άκουγαν μάλλον θα είχε σκοπό.
Δεν σας έπεισα; Πάμε παρακάτω στο αθηναϊκό θέατρο: ναι άφηνε απέξω τις γυναίκες και τους δούλους, αλλά ήταν για όλους τους Αθηναίους πολίτες. Ακόμη και στη θεματολογία: η Ανδρομάχη που χάνει το παιδί της, η Αντιγόνη που σηκώνει μπαϊράκι, ο πρωταρχικός son of a bitch, ο Ορέστης, μια χαρά θα έπαιζαν σε σίριαλ από αυτά που βλέπει ευλαβικά η μάνα μου. Και εγώ θα το έβλεπα, ας μην σας κοροϊδεύω.
Δεν σας έπεισα; Ο Οιδίπους Τύραννος θεωρείται το πρώτο αστυνομικό (όχι αποκλειστικά από εμένα). Είναι ένα who done it, ο βασιλιάς αναζητεί τον δολοφόνο του Λάιου και η ειρωνεία είναι πως είναι ο ίδιος. Και πείτε μου, βγήκε κανείς να πει να μην βραβευτεί ο Σοφοκλής επειδή έγραψε αστυνομικό; Α ναι, δεν πήρε το πρώτο βραβείο στους αγώνες του 425 π.Χ. αλλά αυτό δεν αποδεικνύει τίποτε, εκτός από τη συνέχεια χιλιετηρίδων στη βλακεία που δέρνει τις κριτικές επιτροπές. Διόλου τυχαίο πως τότε καθιερώθηκε και η χρήση του όρου “motherfucker”.
Δεν σας λέω καν για τον Σαίξπηρ ― ουκ ολίγες φορές είχε φάει σάπιο μαρουλόφυλο στη μάπα όλος ο θίασος, του Βάρδου συμπεριλαμβανόμενου, από το δυσαρεστημένο κοινό στο Globe. Αυτό που έβλεπε η βασίλισσα, το ίδιο έβλεπε και ο μαρουλοπώλης μόνο που ήταν καλύτερα εξοπλισμένος από την αυτής Μεγαλειότητα για να εκφέρει άποψη εξοβελίζοντας απούλητο εμπόρευμα. Τους θεατές δεν τους ένοιαζε αν ήταν πρωτοποριακή η μορφή του έργου, μόνο το πόσες κοφτές ανάσες τους ξέφευγαν όσο το παρακολουθούσαν.
Και ανάποδα πάντως, έχω διαβάσει διήγημα της Βικτόριας Χίσλοπ στο Καρτ ποστάλ από την Ελλάδα, με έναν μουσικάντη που μαγεύει μια γεροντοκόρη στην Καλαμάτα που μου θύμισε Τόμας Χάρντι, ένα διηγημά του με έναν βιολιτζή.
Αν σας έκρυβα τις λέξεις «Καλαμάτα» και «Ουέσεξ» πάω ότι στοίχημα θέλετε πως δεν θα ξέρετε ποιο είναι ποιο.
Προτείνω λοιπόν μια τρίτη κατηγορία: την λογοτεχνικότα. Ένα υβρίδιο λογοτεχνικής λογοτεχνίας και λαϊκής λογοτεχνίας που μπορεί να ζει καμαρωτό στην αυλή του καθενός μας και να γεννάει τα χρυσά αυγά: συναρπαστικές ιστορίες ανεξαρτήτως είδους. Επιστημονική φαντασία και αστυνομικά προσφέρονται για τέτοιους πειραματισμούς όπως και οτιδήποτε άλλο επιτρέπει στη συγγραφική φαντασία και την αφηγηματική δεινότητα να παρασύρει τον αναγνώστη σε ένα τσουνάμι αναγνωστικής ηδονής. Αν θέλετε μπορώ να σας πω και μερικούς λογοτεχνικότες συγγραφείς να διαβάσετε. Στείλτε μου email στο ekdotiskastamougiadiafimisi@yahoo.gr

Ας μπλεχτούμε με τα πίτουρα να μας φαν οι λογοτεχνικότες ― είναι ωραία!