Στο πεδίο της ακραίας συντομίας στο οποίο κατοικοεδρεύει η μικρομυθοπλασία, ο τίτλος παύει να είναι ένα απλό κατώφλι πρόσβασης στο λογοτεχνικό κείμενο και γίνεται δομικό στοιχείο του. Ενώ, στις περιπτώσεις των μυθιστορημάτων ή των διηγημάτων, ο τίτλος, αναμφίβολα σημαντικός πάντα στην προσπάθεια του συγγραφέα να τραβήξει το ενδιαφέρον του αναγνωστικού κοινού, εμπλέκεται πολύ σπάνια κατά τρόπο ενεργό στην πλοκή της αφήγησης, στη μικρομυθοπλασία αποκτά μια ιδιαιτέρως αποφασιστική λειτουργία, αποτελεί σημαίνον μέρος του αφηγηματικού μηχανισμού: ολοκληρώνει το νόημα, ανάβει το φυτίλι της έντασης στην ανάγνωση και, ενίοτε, περιέχει το ερμηνευτικό κλειδί χωρίς το οποίο η ιστορία θα παρέμενε ατελής (αν όχι ακατανόητη).

_{ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΤΡΟΜΟΥ}

Ξύπνησα φρεσκοξυρισμένος.

^{(Αντρές Νέουμαν, Αργεντινή 2009)}

Η φύση της μικρομυθοπλασίας −η λεκτική της οικονομία, η τάση της προς την αφαιρετικότητα και, εντέλει, η εξάρτησή της από τη συνενοχή του αναγνώστη− απαιτεί από κάθε λέξη να φέρει ένα συγκεκριμένο σημασιολογικό βάρος. Σε αυτό το πλαίσιο, ο τίτλος (ως πρώτη λέξη) διαδραματίζει σημαίνοντα ρόλο. Λειτουργεί τόσο ως ένα αρχικό χτύπημα νοήματος που καθοδηγεί την ανάγνωση, αλλά και ως μια τελική αντήχηση που αναδιαμορφώνει αυτό που μόλις διαβάστηκε. Είναι σύνηθες, για τον αναγνώστη της μικρομυθοπλασίας, να ξαναδιαβάζει το μικροδιήγημα υπό το «φως» των πρόσθετων πληροφοριών που του παρέχει ο τίτλος ή να ξαναδιαβάζει τον τίτλο έπειτα από το τέλος της ανάγνωσης, σε μια διαδικασία συσχετισμού πληροφοριών που παράγει νόημα μέσω της συσσώρευσης και της αντίθεσης.

_{ΜΙΑ ΖΩΗ ΟΛΟΚΛΗΡΗ}

Τον είδε να περνά σ’ ένα βαγόνι του μετρό και κατάλαβε ότι ήταν ο άντρας της ζωής της. Φαντάστηκε να μιλάει, να δειπνεί, να πηγαίνει σινεμά, να πλαγιάζει, να ζει μαζί του. Έπαψε να την ενδιαφέρει.

^{Μπεατρίθ Πέρεθ-Μορένο (Ισπανία 2001)}

Μία από τις πιο προφανείς λειτουργίες του τίτλου στη μικρομυθοπλασία είναι η παροχή ενός πλαισίου. Δεδομένου ότι το σώμα του μικροδιηγήματος είναι απαλλαγμένο από εκτεταμένες περιγραφές ή σαφή πλαίσια εξέλιξης της αφηγηματικής δράσης, ο τίτλος αναλαμβάνει να τη τοποθετήσει σε έναν συγκεκριμένο χωροχρονικό πλαίσιο. Μια αστραπιαία μικρομυθοπλασία ελάχιστων γραμμών μπορεί να αποκτήσει πυκνότητα νοήματος (ανακαλώντας ιστορικές ή αναγνωστικές μνήμες) εάν ο τίτλος αναφέρεται σε έναν πόλεμο, έναν μύθο ή ένα αναγνωρίσιμο επεισόδιο [βρισκόμαστε ενώπιον της περίφημης «διακειμενικότητας»]. Έτσι, ο τίτλος λειτουργεί ως ένα είδος σημασιολογικής πύκνωσης που ενισχύει το εύρος της ιστορίας χωρίς να αυξάνει την έκτασή της.

_{ΚΑΤΑΚΛΥΣΜΟΣ}

Λέγεται ότι ο Άτλας, πεσμένος στα γόνατα και εξαντλημένος από το βάρος της Γης, στήριξε την υδρόγειο σ’ έναν από τους ώμους του. Στο σημείο της επαφής, η Ατλαντίδα εξαφανίστηκε κάτω από τα νερά.

^{Ριγομπέρτο Ροντρίγκες (Βενεζουέλα 2004)}

Μια άλλη συνήθης λειτουργία του τίτλου στη μικρομυθοπλασία είναι να αντικρούει ή να ανατρέπει την άποψη που φαίνεται να υιοθετεί το κείμενο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, δημιουργείται μια ειρωνική σχέση μεταξύ των δύο πόλων, αναγκάζοντας τον αναγνώστη να επανερμηνεύσει αυτό που μόλις διάβασε. Η ειρωνεία, το μαύρο χιούμορ ή η έκπληξη −θεμελιώδη χαρακτηριστικά της μικρομυθοπλασίας− βρίσκουν έναν υπέροχο σύμμαχο στον τίτλο. Ένα κείμενο που, αν διαβαστεί χωρίς να δοθεί σημασία στον τίτλο, μπορεί να φανεί επίπεδο ή προβλέψιμο, δύναται να αποκτήσει βάθος χάρη σε έναν τίτλο που εισάγει μια απροσδόκητη ένταση.

_{ΦΑΝΤΑΣΜΑ}

Ο άντρας που αγάπησα έγινε φάντασμα. Μου αρέσει να του βάζω πολύ μαλακτικό, να τον σιδερώνω με το ατμοσίδερο και να τον χρησιμοποιώ ως κατωσέντονο τα βράδια που έχω κάποιο πολλά υποσχόμενο ραντεβού.

^{Πατρίθια Εστέμπαν Ερλές (Ισπανία 2009)}

Μια ακόμα δράση του τίτλου είναι να νοηματοδοτεί την αφηγηματική έκβαση. Σε πολλά έργα μικρομυθοπλασίας, η τελική σπίθα που δίνει νόημα στο κείμενο δεν βρίσκεται στην τελευταία πρόταση, αλλά στην αλληλεπίδραση μεταξύ αυτής και του τίτλου. Η εν λόγω διαδικασία ενισχύει την ενεργό συμμετοχή του αναγνώστη, ο οποίος πρέπει να συνδυάσει και τους δύο πόλους για να κατασκευάσει το συνολικό νόημα.

_{ΔΟΚΙΜΗ ΠΤΗΣΗΣ}

Αν, παρόλο που έχει εξατμιστεί όλο το νερό, ο κολυμβητής εξακολουθεί να επιπλέει, δεν χωράει καμία αμφιβολία: πρόκειται για άγγελο.

^{Εουχένιο Μαντρίνι (Αργεντινή 2001)}

Σε άλλες περιπτώσεις, πάλι, ο τίτλος μπορεί να είναι μια φαινομενικά ουδέτερη λέξη ή φράση, της οποίας το συμβολικό βάρος ενεργοποιείται σε άμεση συνάρτηση με την ιστορία. Η επιλογή δεν είναι ούτε αυθαίρετη ούτε τυχαία: ανταποκρίνεται σε μια στρατηγική συμπύκνωσης και υποβολής.

_{ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΗΤΑ}

Δεν ερωτεύτηκε την ίδια, αλλά τη σκιά της. Θα την επισκεπτόταν την αυγή, όταν η αγαπημένη του ήταν μακρύτερη.

^{Αλεχάντρο Χοντορόφσκι (Χιλή 1995)}

Επιπλέον, δεν πρέπει να παραβλέπεται η παιγνιώδης διάσταση του τίτλου. Σε ένα πλαίσιο γρήγορης ανάγνωσης −σε ανθολογίες, περιοδικά ή ψηφιακές πλατφόρμες− ο τίτλος είναι το στοιχείο εκείνο που καλείται να τραβήξει την προσοχή του αναγνωστικού κοινού. Η υποβλητική του δύναμη, η μουσικότητά του ή η ασυνήθιστη φύση του μπορεί να διαδραματίσουν σημαίνοντα ρόλο στο εάν το μικροδιήγημα θα διαβαστεί ή όχι.

^{ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ, ΤΑ ΤΣΙΓΑΡΑ, Ο ΓΙΟΣ ΣΟΥ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΤΟΥ, ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΗΣ ΣΥΖΥΓΟΥ ΣΟΥ}

Είσαι στο σπίτι, και είναι νύχτα, και σβήνεις το τελευταίο φως. Τι περίεργο: ξαφνικά τα πάντα εξαφανίζονται.

^{Πέδρο Ουγκάρτε (Ισπανία 2012)}

Τελικά, ο τίτλος στη μικρομυθοπλασία είναι ένα ουσιαστικό συστατικό που συμμετέχει ενεργά στην κατασκευή του νοήματος. Η σημασία του έγκειται στην ικανότητά του να συμπυκνώνει πληροφορίες, να δημιουργεί προσδοκίες, να εισάγει ένταση και να ολοκληρώνει ή να αποδομεί το νόημα του κειμένου. Ο τίτλος είναι βασικό κομμάτι του αφηγηματικού μηχανισμού, η αποτελεσματικότητα του οποίου εξαρτάται από την ακρίβειά του και την ενσωμάτωσή του στην υπόλοιπη ιστορία. Σε ένα λογοτεχνικό είδος όπως η μικρομυθοπλασία όπου κάθε λέξη μετράει, ο τίτλος δεν αποτελεί εξαίρεση: είναι, σε πολλές περιπτώσεις, το μέρος απ’ όπου όλα ξεκινούν και όπου όλα τελειώνουν.

_{ΑΘΗΝΑΪΚΟ ΤΟΠΙΟ}

Στα μπαλκόνια των πολυκατοικιών, τα απλωμένα ρούχα θαρρείς νοσταλγούν τους αυτόχειρες που τα κρέμασαν επιμελώς στο σχοινί πριν βουτήξουν γυμνοί στο κενό.

^{Κωνσταντίνος Παλαιολόγος}