Τα πράγματα και η απώλειά τους
__________

Ακούγεται ίσως παράδοξο, αλλά είναι η αλήθεια. Στους βιβλιοφάγους, στους πραγματικούς βιβλιοφάγους, κανείς δεν κάνει δώρα βιβλία. Είτε επειδή φοβούνται ότι θα το έχουν ήδη διαβάσει, είτε επειδή ένας τέτοιος άνθρωπος ξοδεύει έτσι κι αλλιώς για βιβλία, είτε ακόμη ακόμη γιατί «φοβούνται» την κριτική του.
«Μα καλά, αυτό βρήκες;»
Το παράδοξο αυτό το έχω συζητήσει και παλιότερα (βλ. Το παράδοξο των δώρων ενός βιβλιοφάγου). Σήμερα γράφω για να προσφέρω μια λύση που βρήκα στο συγκεκριμένο πρόβλημα, ώστε να είμαστε όλοι ευχαριστημένοι, γιατί είναι πράγματι δύσκολο να ψυχανεμιστείς τις επιθυμίες ενός φανατικού αναγνώστη.

Προσφάτως, λοιπόν, με μία αφορμή από αυτές που γίνονται ευκαιρίες για ανταλλαγή δώρων, μού λέει ο αδερφός μου ότι σκοπεύει να μου πάρει το καθιερωμένο δώρο: ένα βιβλίο. Συμπληρώνει, ωστόσο, την πρότασή του λέγοντας πως έχει επίσης και τον καθιερωμένο του δισταγμό και τις καθιερωμένες του αμφιβολίες: τι στο καλό να μου πάρει. Στους δισταγμούς και στις αμφιβολίες κάθε τύπου απαντώ με μία από τις αγαπημένες μου ενασχολήσεις: ας κάνουμε μια λίστα! Συμφώνησε κι ο αδερφός μου κι έτσι του παρέδωσα μία λίστα με τρία βιβλία που θα ήθελα να διαβάσω για να επιλέξει ένα από αυτά.
Λίγες μέρες μετά, ξετυλίγοντας το δώρο μου, βρήκα εκείνο που –κρίνοντας από το πόσο χάρηκα όταν αντίκρυσα το εξώφυλλο– ήταν εκείνο που ήθελα πιο πολύ από τα τρία. Και πού να ήξερα πόσο ακόμη έμελλε να ενθουσιαστώ διαβάζοντάς το. Το βιβλίο ήταν το Αν μια νύχτα του χειμώνα ένας ταξιδιώτης, του Ίταλο Καλβίνο. Παιδιά, τι να σας λέω, αριστούργημα! Το προτείνω όπου σταθώ κι όπου βρεθώ. Άσε που κάνει το ίδιο με τη στήλη: μπλέκει τα βιβλία με την πραγματική ζωή. Ή μήπως κάνει το ανάποδο; Μπλέκει τη ζωή με τα βιβλία; Όπως λέει στην αρχή του βιβλίου:
Τι πιο φυσικό από το να υπάρξει ανάμεσα στον Αναγνώστη και την Αναγνώστρια, μέσα από το βιβλίο μια αλληλεγγύη, μια συνενοχή, ένας δεσμός; […] Παίρνεις μαζί σου δυο διαφορετικές προσδοκίες, δυο προσδοκίες που υπόσχονται μέρες γεμάτες ευχάριστες ελπίδες: την προσδοκία που κρύβεται στο βιβλίο –μιας ανάγνωσης που ανυπομονείς να ξαναρχίσεις– και την προσδοκία που κρύβεται σ’ εκείνον τον αριθμό τηλεφώνου […] με την εύθραυστη δικαιολογία του βιβλίου […] για να της προτείνεις να ξαναβρεθείτε….
Εκεί, στο συγκεκριμένο βιβλίο και στα βιβλία που εμφανίζονται και εξαφανίζονται μέσα σ’ αυτό, σχηματοποιείται ίσως καλύτερα από ποτέ το μότο του Grossman που ενέπνευσε τη στήλη. Δε θα πω, όμως, περισσότερα για να σας αφήσω να διανύσετε κι εσείς τη διαδρομή των Αναγνωστών του βιβλίου.
Υπάρχουν, ωστόσο, κι άλλοι τρόποι που τα βιβλία και η ζωή στήνουν γαϊτανάκι και μπλέκονται. Να, για παράδειγμα, πήρα τις προάλλες μέρος σ’ έναν διαγωνισμό στο φέισμπουκ για ένα βιβλίο. Δεν κέρδισα, βέβαια, αλλά λίγες μέρες αργότερα η Γκ., που είχε δει ότι είχα πάρει μέρος στον διαγωνισμό ―γιατί γι’ αυτό το κάνουνε― μου πήρε δώρο το βιβλίο στην πρωτότυπη έκδοση, την αγγλική. Τώρα το γαϊτανάκι βιβλία και ζωή μπλέκεται κι άλλο, γιατί το βιβλίο ήταν το Midnight Library του Matt Haig. Η βιβλιοθήκη του τίτλου δεν είναι μια συνηθισμένη βιβλιοθήκη. Σ’ αυτήν κάθε βιβλίο είναι και μια εναλλακτική ζωή σου, μια εναλλακτική πορεία σου στον κόσμο, αν είχες κάνει άλλες επιλογές. Κι ίσως πάλι να κάνω σπόιλερ, ίσως πάλι να είναι αυτό ακριβώς που χρειαζόμαστε να ξέρουμε για να διαβάσουμε ένα βιβλίο· να κρύβει, όπως και του Καλβίνο αλλά με εντελώς διαφορετικό τρόπο και στυλ γραφής, άλλα βιβλία, άλλες ζωές αλλά και ακέραια το «τώρα» του χαρακτήρα ή… και του αναγνώστη. Βιβλία-μπάμπουσκες.
Πρόσφατα, σ’ ένα παιχνίδι-debate που παίξαμε στο σπίτι της Μπ., μου έλαχε να πρέπει να υποστηρίξω ότι είναι καλύτερο να βρίσκεσαι με φίλους παρά να κάθεσαι να διαβάζεις βιβλία. Όμως, για μένα είναι σαν το στιγμιότυπου που κυκλοφορεί απ’ το The Office: Δε βλέπω διαφορά σ’ αυτά τα δύο.

_____________
Το όνομα της στήλης είναι εμπνευσμένο από τη φράση του David Grossman «τα βιβλία είναι το μοναδικό μέρος στον κόσμο, όπου μπορούν να συνυπάρχουν τα πράγματα και η απώλειά τους».