Χάρτης 93 - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2026
https://www.hartismag.gr/hartis-93/afierwma/i-psikhi-tis-fonis-kai-i-foni-tis-psikhis
Δεν είχα τη χαρά να τη γνωρίσω από κοντά!.. Όμως η φήμη της συχνά γεφύρωνε την απόσταση-χάσμα ανάμεσα σε Θεσσαλονίκη και Αθήνα, μεγεθυμένη από την εκτίμηση των συναδέλφων και την αγάπη των φοιτητών της. Με τον γοητευτικό «απόηχο» από τ’ όνομά της το οποίο, ακόμη και όσους δεν γνώριζαν την παλαμική συνονόματή της, παρέπεμπε σε ηρωίδα του παραμυθιού. Και με το επώνυμο που επιβεβαίωνε την «καλή γενιά», με τον διαπρεπή βυζαντινολόγο πατέρα και τον αγαπημένο αδελφό της, που ―χαλκέντερος― μας ταξιδεύει χρόνια ολόκληρα στους πολυδαίδαλους «χάρτες» των γραμμάτων.
Ήταν λοιπόν ξεχωριστή συγκίνηση και τιμή όταν άκουσα στο τηλέφωνο τον αγαπητό Δημήτρη Καλοκύρη (μετά από «προξενιό» της Ουρανίας Ξυλούρη) να εκδηλώνει την επιθυμία να δωρίσει σε κάποιον φορέα το πιάνο της Τρισεύγενης!..
Από τα χρόνια της θητείας μου στη συλλογή του Φοίβου Ανωγειανάκη και στο Μουσείου Λαϊκών Οργάνων, πάντα με στοίχειωνε το λαϊκό δίστιχο: «Του αντρειωμένου τ’ άρματα δεν πρέπει να πουλιούνται / μόν’ πρέπει τους στην εκκλησιά κι εκεί να λειτουργιούνται»!..
Πού λοιπόν θα εξακολουθούσε να είναι όχι απλώς χρήσιμο αλλά «λειτουργικό» αυτό το πιάνο που είχε συντροφέψει κάποιες τόσο ξεχωριστές προσωπικές της στιγμές; Τις ατέλειωτες ώρες μελέτης, προετοιμασίας και διδασκαλίας. Την έξαψη της συνδημιουργίας με φίλους καλούς κι αγαπημένους συνεργάτες. Τη χαρά του μοιράσματος και την πληρότητα της σύμπραξης με παρέες που γράψαν ιστορία. Με το τραγούδι «ν’ ανοίγει πάντα τον δρόμο για τους ουρανούς»!
Έτσι, ένα ηλιόλουστο πρωινό του 2022 υποδεχτήκαμε στο «Κέντρο Ελληνικής Μουσικής Φοίβος Ανωγειανάκης» το πιάνο της Τρισεύγενης, κυριολεκτικά «ουρανοκατέβατο», καθώς το …προσγείωσε στο παράθυρο του τρίτου ορόφου το αναβατόριο του ειδικού μεταφορέα (ο Ηλίας Κόκκας πάντα πολύτιμος συνεργάτης στις ευαίσθητες μετακινήσεις μουσικών οργάνων).
Το χάιδεψα με τα μάτια μου. Δεν ήταν μαύρο!.. Είχε ένα γλυκό καρυδένιο χρώμα που ένιωσα ότι ταίριαζε απολύτως με την ευγενική-διακριτική παρουσία της στο σχετικά σύντομο πέρασμά της από τη ζωή…

Στον φιλόξενο χώρο της Ευριπίδου 17 το πιάνο συνόδεψε τις πολύπλευρες δραστηριότητες του Κέντρου: διαλέξεις, συναυλίες και κυρίως τα μαθήματα της χορωδίας Ανωγειανάκη, σε μια συμβολική συνάντηση της Τρισεύγενης με την άλλη κορυφαία δασκάλα φωνητικής και χορωδίας, την αείμνηστη σύντροφο του Φ.Α. Έλλη Νικολαΐδη.
Και, όταν το 2024 ολοκληρώθηκε ο κύκλος δράσεων του ΚΕΜΦΑ, ένα ακόμη …εναέριο ταξίδι προσγείωσε το πιάνο αυτή τη φορά στην Πανεπιστημιούπολη του Ζωγράφου, στον 9ο
όροφο της Φιλοσοφικής Σχολής, στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του ΕΚΠΑ.
Μετά την απαραίτητη φροντίδα από τον έμπειρο χορδιστή, παραμένει μάχιμο στις επάλξεις ξαναβρίσκοντας την ―τόσο αγαπημένη και γνώριμη στην Τρισεύγενη― φοιτητική ενέργεια και δυναμική των νέων ανθρώπων. Στην αίθουσα 928, όπου γίνονται οι πρόβες των μουσικών συνόλων του Τμήματος, το αγαπημένο της όργανο εξακολουθεί να διατρέχει καθημερινά ένα μεγάλο φάσμα απ’ όλα τα είδη και τις εποχές, χωρίς στεγανά και προκαταλήψεις: από τα προκλασικά και κλασικά έργα μέχρι το Ρεμπέτικο, τις έθνικ αναζητήσεις και το νεότερο ελληνικό τραγούδι. Με τις φωνές να επανέρχονται, πανταχού παρούσες και τα πάντα πληρούσες, σ’ ένα γοητευτικό υφάδι, και το πιάνο όχι απλώς να τις «συνοδεύει» αλλά να τις συντρέχει και να τις συνέχει λειτουργώντας σαν το στημόνι του αργαλειού!
Η Τρισεύγενη Καλοκύρη επέλεξε συνειδητά να αφιερωθεί στο τραγούδι και στην ανθρώπινη φωνή, στο τελειότερο και πλέον ευαίσθητο απ’ όλα τα μουσικά όργανα.

Σύμφωνα με τον μύθο που διασώζει ένας Άραβας χρονικογράφος «όταν ό Αλλάχ έπλασε από πηλό τον Αδάμ θέλησε να του δώσει Ζωή. Όμως η Ψυχή, αθάνατη καθώς είναι, αρνήθηκε να μπει στο θνητό του σώμα. Τότε ο Αλλάχ διάταξε τον Αρχάγγελο Γαβριήλ να εισέλθει στο πήλινο κουφάρι και ν’ αρχίσει να τραγουδά στο «μακάμ ιζάλ» (τον αντίστοιχο «πρώτο ήχο» της βυζαντινής μουσικής). Ο Γαβριήλ υπάκουσε στη θεϊκή εντολή και η Ψυχή ακολούθησε κι αυτή, εκστασιασμένη από τ’ ωραίο τραγούδι. Έτσι, το σώμα του Αδάμ ζωντάνεψε!
Τότε ο Αρχάγγελος, έχοντας πλέον εκτελέσει την αποστολή του, αποχώρησε ενώ η Ψυχή, καταλαβαίνοντας ότι γελάστηκε, επιχείρησε με τη σειρά της να εγκαταλείψει το θνητό σαρκίο. Όμως ο Άνθρωπος, που στο μεταξύ είχε «εμψυχωθεί», συνέχισε να τραγουδά τη μουσική των αγγέλων κι έτσι η Ψυχή παρέμεινε να κατοικεί για πάντα εντός του.»
Ιδού, λοιπόν, η ψυχή της φωνής και η φωνή της ψυχής!.. Θεωρώ πως δεν είναι τυχαίο ότι και για τα μουσικά όργανα αναφερόμαστε συχνότερα στη «φωνή» του οργάνου παρά απλώς στον «ήχο» του. Ενώ πάντα με προβλημάτιζε το ερώτημα «πού πάει η μουσική όταν δεν την ακούμε πιά;» (που έγινε και τίτλος σε ραδιοφωνική εκπομπή).
Τί γίνεται λοιπόν με τα όργανα, όταν αναχωρήσουν αυτοί που τα διάλεξαν, τα άγγιξαν, τους εμφύσησαν ψυχή-φωνή, τα έκαναν προέκταση του κορμιού τους, τους έδωσαν μια θέση στον κόσμο τους, τα αγάπησαν; Μπορεί, τελικά, να σβήνει αυτή η μουσική, να χάνεται όλη αυτή η ενέργεια;; Ή εξακολουθεί να διαποτίζει τα ξύλα, τα πλήκτρα, τις χορδές, τα κλειδιά και τα δοξάρια, περιμένοντας τα άτομα και τις περιστάσεις που θα την ανασύρουν στην επιφάνεια και θα τη μετασχηματίσουν σε μια νέα μορφή έκφρασης κι επικοινωνίας;;;
Είχα διαβάσει κάποτε μια «μεταφυσική θεωρία», ότι κάποια εξαιρετικά φορτισμένα αντικείμενα εξακολουθούν, μετά τον θάνατο του ιδιοκτήτη τους, ν’ αναζητούν συνδέσεις με σύμβολα και περιστάσεις από την παλαιά τους ζωή και λειτουργία!
Έτσι, θέλω να πιστεύω, ότι και το αγαπημένο πιάνο της Τρισεύγενης Καλοκύρη εξακολουθεί να «λειτουργεί» και να «λειτουργείται». Ξαναβρίσκοντας τη «φωνή» του σε μια δυναμική πανεπιστημιακή κοινότητα, σ’ ένα νέο δημιουργικό περιβάλλον από φοιτητές και καθηγητές της μουσικής πράξης κι επιστήμης.
Κάτι που ανταποκρίνεται πλήρως και τιμά τον κεντρικό στόχο ζωής που συνειδητά υπηρέτησε αυτή η κορυφαία δασκάλα και καλλιτέχνις αφήνοντας σπουδαία παρακαταθήκη!