Η δουλειά είναι δουλειά, αλλά καμιά φορά καταφέρνει να σε αποζημιώνει και να σε ανταμείβει με κάποιο πλάγιο τρόπο. Έτσι ένιωσα ότι έπαιρνα μια κάποια ανταμοιβή που διακαιόμουν, αφού είχα υπηρετήσει στο τμήμα δανεισμού της ιατρικής βιβλιοθήκης στο Πανεπιστήμιο του Calgary και μέσα στα καθήκοντά μου ήταν να εισπράττω τα μικρά πρόστιμα του ενός ή δύο δολαρίων από καθυστερημένη επιστροφή δανεισμένου υλικού. Έπρεπε να ακούω δικαιολογίες από μεγαλογιατρούς και μεγαλοκαθηγητές ότι καθυστέρησαν να επιστρέψουν το υλικό για μια ή δύο μέρες, γιατί είχαν μια μεγάλη εγχείρηση που κράτησε πολύ ή ότι ήταν σε ένα διεθνές συνέδριο και ακυρώθηκε μια πτήση τους, γι’ αυτό και καθυστέρησαν να επιστρέψουν το βιβλίο και παρακαλούσαν να διαγραφεί το πρόστιμο. Όλη αυτή η συζήτηση για ένα δολάριο! Ή είχα να εισπράττω το πρόστιμο από τους αλαζόνες πρωτοετείς φοιτητές που είχαν καταφέρει να εισαχθούν στην ιατρική σχολή και δεν ήθελαν να πληρώσουν πρόστιμα, γιατί θα μού έσωζαν τη ζωή, στο μέλλον. Το πιο δύσκολο ήταν να βάζω να υπογράφουν μεγαλοκαθηγητές υπεύθυνη δήλωση όταν ζητούσαν από το ιστορικό αρχείο της βιβλιοθήκης να τους φέρνω την πρώτη έκδοση ενός εγχειριδίου που είχαν μεταχειριστεί όταν ήταν φοιτητές, ενώ τώρα το εγχειρίδιο ήταν, π.χ., στη δέκατη έκδοση. Με αυτό είχαν διδαχτεί, αυτό εμπιστεύονταν, ενώ η βιβλιοθήκη ήταν νομικά υποχρεωμένη να έχει την τελευταία έκδοση και οι προηγούμενες να βρίσκονται κλειδωμένες στο ιστορικό αρχείο. Μετά, καθώς πήγα στην Νομική Σχολή, ένιωσα σαν τον εγγονοπουλικό στρατηγό: τί ζητούσες στην Λάρισα, συ, ένας Υδραίος. Δεν είχα περάσει ούτε έξω από την Νομική Σχολή της οδού Σόλωνος και τώρα ήμουν υπεύθυνη να έρχονται στην ώρα τους νόμοι από δέκα επαρχίες σε δυο επίσημες γλώσσες και από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, από το κοινοβούλιο και τη γερουσία πρακτικά συνεδριάσεων, επιτροπών και υποεπιτροπών. Τα νομικά περιοδικά ήταν εύκολα.

Αλλά για όλες τις ώρες που πέρασα με σφιγμένο το στομάχι να μην κάνω κάποιο λάθος και κάτι να μου ξεφύγει ήρθε η ανταμοιβή και βρέθηκα να είμαι υπεύθυνη να ελέγχω τις παραγγελίες βιβλίων καλών τεχνών να μην παραγγέλνω διπλά ή τριπλά αντίτυπα και να προσέχω τον προϋπολογισμό και μετά να τα καταλογογραφώ. Υπεύθυνη του τομέα ήταν μια πολύ σνομπ μεγαλοβιβλιοθηκάριος που επικοινωνούσε μαζί μου, την υποτακτικό της, μόνο με σημειώματα και ενώ δούλεψα υπό την εποπτεία της για δώδεκα χρόνια σπάνια την είχα συναντήσει ή θα την αναγνώριζα στον δρόμο αν συναντιόμαστε τυχαία. Αλλά στην ιεραρχία της βιβλιοθήκης είχε υψηλό βαθμό και μπορούσε να έχει υπό την επίβλεψή της βιβλία με θέμα τη φωτογραφία και την αρχιτεκτονική, ενώ κανονικά ανήκαν σε άλλο τομέα, και ήταν πολύ δύσκολο να της περικόψουν τον προϋπολογισμό γιατί τα βιβλία τέχνης ήταν πανάκριβα και εγώ τα καταχαιρόμουν γιατί πρώτη τα άγγιζα. Είχε και ένα άλλο μικρό κουσούρι, ας το πούμε, ήταν αγγλόφιλη. Θαύμαζε την αγγλική τέχνη. Με τρόμαζε με τις παραγγελίες βιβλίων του Francis Bacon με τα σφαχτάρια του και τους καρδινάλιους ιεροεξεταστές του, ή με τις θεόρατες γυμνές φιγούρες του Lucian Freud. Και ξαφνικά άρχισαν να καταφτάνουν έργα γεμάτα χρώμα και χαρά ζωής (στα μάτια μου), έντονα ακριλικά χρώματα με ανθρώπους που κολυμπούσαν σε πισίνες, χρώματα από την Καλιφόρνια γεμάτα ήλιο και χαρά ζωής. Ήταν η ζωγραφική του David Hockney. Από τις πρώτες παραγγελίες παρακαλούσα για περισσότερες και περισσότερες και ο ζωγράφος ήταν ―αιωνία του η μνήμη τώρα που γράφω!― πολύ παραγωγικός. Tον ερωτεύτηκα (το ξέρω ότι δεν ήταν για τα δοντάκια μου), όταν δε ανακάλυψα ότι ήξερε τον Καβάφη ο δεσμός μου μαζί του τσιμεντώθηκε.
Σε μια αυτοβιογραφία του ή σε κάποια συνέντευξη που είχε δώσει είχε πει ότι από τη Δημοτική Βιβλιοθήκη της γενέτειρας πόλης του, το Bedford, είχε κλέψει το βιβλίο με την μετάφραση των ποιημάτων του Καβάφη από τον John Mavrogordato (The poems of C.P. Cavafy. Translated into English with a few notes by John Mavrogordato. With an Introduction by Rex Warren, London, The Hogarth Press). Ήταν η έκδοση που τόσο περίμενε να δει ο E. M. Forster και όταν είδε την μετάφραση απογοητεύτηκε τόσο ώστε ονόμασε την μετάφραση του Woodgordato, δηλαδή του Ξυλοκορδάτου, και αρνήθηκε να γράψει την εισαγωγή και έτσι ο κλήρος έπεσε στον Rex Warren. Από αυτή την μετάφραση ο Hockney φιλοτέχνησε το 1961 το “Kaisarion with all his beauty” εμπνευσμένο τα ποιήματα «Καισαρίων» και «Αλεξανδρινοί βασιλείς» και τον ίδιο χρόνο το “Mirror, mirror on the wall” εμπνευσμένο από τον «Καθρέφτη στην είσοδο». Αυτά τα ζωγραφίζει το 1961 όταν ήταν ακόμη μαθητής στην Σχολή Καλών Τεχνών. Για μοντέλο του μεταχειρίζεται τον φίλο του Peter Crunch. Αποφοιτά με το πρώτο βραβείο από τη σχολή του, ταξιδεύει και ανακαλύπτει το φως της Καλιφόρνιας. Στην Αμερική ανακαλύπτει την μετάφραση των καβαφικών ποιημάτων από την Rea Dalven και στην επιστροφή του στην Αγγλία ζωγραφίζει έναν πίνακα μεγάλων διαστάσεων 360 εκ. Χ 200 εκ. με τίτλο « Η μεγάλη πορεία επισήμων σε ημι-αιγυπτιακό στυλ». Το έργο λέει ότι είναι εμπνευσμένο από το ποίημα « Περιμένοντας τους βαρβάρους», αλλά θα ταίριαζε πολύ και με το ποίημα «Μεγάλη συνοδεία εξ ιερέων και λαϊκών». Αλλά το όνομα του Hockney συνδέθηκε με τον Καβάφη με το έργο του Fourteen poems by C. P. Cavafy, chosen and illustrated with twelve etchings by David Hockney, translated by Nikos Stangos and Stephen Spender, London, Edition Alecto, <1967>. Για να εμπνευστεί και να εικονογραφήσει τα ποιήματα ταξίδεψε στην Αίγυπτο και στον Λίβανο, αλλά βρήκε ότι η Βηρυτός ήταν πιο κοντά στα χρόνια του Καβάφη ταίριαζε περισσότερο στο πνεύμα των ποιημάτων, ενώ η Αίγυπτος είχε αλλάξει πολύ. Ήθελε να μεταχειριστεί την μετάφραση του Μαυροκορδάτου, αλλά δυστυχώς δεν μπόρεσε να συνεννοηθεί με τον γηραιό πλέον μεταφραστή. Είναι απολαυστική η περιγραφή της επίσκεψής του στο σπίτι του Μαυροκορδάτου στο Λονδίνο και η ασυνεννοησία μεταξύ τους. Επενέβησαν τότε οι δύο καλοί του φίλοι του, Nίκος Στάνγκος και Stephen Spender, και του μετάφρασαν τα ποιήματα, και έτσι έχουμε μια επιπλέον μετάφραση καβαφικών ποιημάτων στα αγγλικά. Ήθελε να τα εικονογραφήσει όλα, αλλά μάλλον ήταν αδύνατο. Έκανε στην αρχή είκοσι χαλκογραφίες αλλά, ο Στάνγκος, που ήταν και ο επιμελητής της έκδοσης επέλεξε μόνο δεκατέσσερις. Για την ενότητα της έκδοσης διάλεξε μόνο ποιήματα με ερωτικό περιεχόμενο. Έτσι έχουμε τα ποιήματα Caesarion (Καισαρίων), The Mirror at the entrance (Ο Καθρέπτης στην είσοδο), Two boys aged 23 or 24 (Δύο νέοι, 23 έως 24 ετών), He enquired after the quality (Ρωτούσε για την ποιότητα),To remain (Να μείνει), According to prescriptions of ancient magicians (Κατά τες συνταγές αρχαίων Ελληνοσύρων μάγων), In an old book (Σ’ ένα βιβλίο παλιό), The shop window of a tabaco store (Η προθήκη του καπνοπωλείου), In the dull village ( Στο πληκτικό χωριό), The beginning (Η αρχή των), One night (Μια νύχτα), In despair (Εν απογνώσει), Beautiful and white flowers (Ωραία λουλούδια κι άσπρα ως ταίριαζαν πολύ), Painted (Ζωγραφισμένα), Στην έκδοση υπάρχουν και δύο πορτρέτα του Καβάφη. Το ένα είναι ο Καβάφης μπροστά από έναν αστυνομικό τμήμα της Βηρυτού, και νομίζω ότι μοιάζει πιο πολύ σαν αυτοπροσωπογραφία του Hockney, παρά με τον Καβάφη. Το πορτρέτο αρ. 2, νομίζω ότι μοιάζει περισσότερο του Καβάφη. Δεν είναι στην κυριολεξία εικονογραφήσεις των ποιημάτων αλλά «νοερές απεικονίσεις περιστατικών και σεξουαλικών επαφών που υπάγονται στην προσωπική εμπειρία του ζωγράφου», κατά τον επιμελητή της έκδοσης. Για μοντέλα χρησιμοποίησε φίλους του, αλλά και φωτογραφίες από ανδρικά περιοδικά. Το έργο έγινε δεκτό με μεγάλο ενθουσιασμό από την κριτική, το BBC έκανε ένα ντοκιμαντέρ με θέμα την έκδοση. Με ενθουσιασμό ο Hockney πήγε και το έδειξε στον ενενηντάρη τότε E. M. Forster που σοκαρίστηκε από τις εικόνες και δήλωσε «στην εποχή μου δεν συνηθιζόταν να τα δείχνουμε όλα αυτά.»

Περίπου κατά τα τέλη του 1996 μου ήρθε ένα μήνυμα από τη Θεσσαλονίκη αν θα ήθελα να συμμετάσχω σε ένα συνέδριο που θα γινόταν το 1997 στην Μνήμη του Γ.Π. Σαββίδη. Και βέβαια θα ήθελα. Πρότεινα να παρουσιάσω την επίδραση της καβαφικής ποίησης στην παγκόσμια σκηνή. Όχι μόνο να δείξω καβαφογενή ποιήματα, αλλά πώς ζωγράφοι, μουσικοί, δοκιμιογράφοι, μυθιστοριογράφοι είχαν επηρεαστεί και είχαν αφομοιώσει την καβαφική ποίηση, για να τιμήσω τις απέραντες γνώσεις του Γ.Π. Σαββίδη σε όλους αυτούς τους τομείς. Ήταν και η εποχή που η ασθένεια του AIDS θέριζε ειδικά στην ομοφυλόφιλη κοινότητα και το θέμα «Έρως θάνατος» είχε εμπνεύσει αρκετούς καλλιτέχνες και παράλληλα είχαν ανακαλύψει και τον Καβάφη. Έτσι έπεσα πάνω στο έργο του Duane Michals, Homage to Cavafy, ten Poems by Constantine Cavafy, ten Photographs by Duane Michals, Danbury, New Hamshire, Addison House, 1978. O Michals μεταχειρίστηκε την μετάφραση των ποιημάτων των Keeley-Sherrard και σύμφωνα με την συνήθειά του γύρω γύρω από κάθε φωτογραφία, έγραφε τα δικά του σχόλια, την δική του ιστορία της φωτογραφίας. Οπότε και οι φωτογραφίες του Michals θα είχαν θέση στην παρουσίασή μου.
Άρχισε η αναζήτησή μου για να συγκεντρώσω το υλικό, γιατί η βιβλιοθήκη μας δεν είχε όλο το υλικό που χρειαζόμουν. Οι συνάδελφοί μου από το τμήμα του ενδοπανεπιστημιακού δανεισμού (Document Delivery) με βοήθησαν πολύ να έχω ό,τι χρειαζόμουν, αλλά υπήρχαν και πολλές αρνήσεις από βιβλιοθήκες ιδιωτικές ή δημόσιες. Επειδή πολλές από τις εκδόσεις που ήθελα ήταν βιβλία τέχνης, δεν ήθελαν να βγουν από τις βιβλιοθήκες τους και έπρεπε να πάω να τα εξετάσω επί τόπου. Πράγμα αδύνατον. Μέχρι και το Alberta University στο Edmonton που ήταν 350 χιλιόμετρα βόρια του Calgary δεν μου δάνειζε το λεύκωμα με τις χαλκογραφίες του Hockney και ούτε μού έστελνε σε φωτοκόπια τις χαλκογραφίες, γιατί ήταν διαθέσιμες μόνο για τους φοιτητές τους. Ευτυχώς μια φίλη του μικρού μου γιου φοιτούσε στο εκεί πανεπιστήμιο, η Bernadette Velasco, και μου έστειλε τις φωτοτυπίες. Μου είπε ότι ήταν εμπειρία ζωής να κάνει αυτή την αγγαρεία για μένα, και εγώ ακόμα την ευγνωμονώ για τον κόπο της, αλλά δεν νομίζω ότι ξαναπάτησε σε βιβλιοθήκη ξανά στη ζωή της. Το φωτογραφικό τμήμα του πανεπιστημίου μου έκανε πολύ ωραία σλάιντς και ετοιμάστηκα για την Θεσσαλονίκη. Η αλληλογραφία με την επιτροπή του συνεδρίου ήταν πολύ καλή, με οδηγίες πόσο πρέπει να κρατήσει η παρουσίαση, αν χρειαζόμουν μηχάνημα προβολής σλάιντς, ναι, αν χρειαζόταν να μοιραστούν φωτοκόπιες κειμένων στο ακροατήριο, όχι. Αλλά η επικοινωνία κάπου σιώπησε και κάτι μυστήρια μηνύματα έρχονταν, υπήρχε πρόβλημα χρηματοδότησης (ωχ, ωχ, και είχα ήδη πληρώσει ο εισιτήριο), αυτός ο σύνεδρος ακύρωσε την παρουσίασή του, η δείνα δεν θα μπορούσε να παραστεί, κρίμα και ήθελα να γνωρίσω από κοντά τον τάδε και την δείνα. Είχα αρχίσει να έχω πεταλούδες στο στομάχι ότι κάτι συμβαίνει, αλλά δεν ήξερα τί ακριβώς.

Έφτασα περιχαρής στη Θεσσαλονίκη, θα δω τους παλιούς μου συμφοιτητές και φίλους, θα βρεθώ στα παλιά μου τα λημέρια. Όταν μπήκα στο κεντρικό κτίριο είδα μια παγωμένη ψυχρή ατμόσφαιρα, κατά ομάδες κάθονταν σε αντίθετες μεριές, πήγαινα να συναντήσω τη μια ομάδα και ένιωθα ότι μαχαίρια έπεφταν στην πλάτη μου, μιλούσα με την άλλη, φαρμακωμένα βλέμματα έρχονταν και ψίθυροι, αφού μιλάς με μας δεν θα μιλήσεις με τους απέναντι. Βρήκα κάποιους που είχαν υπογράψει την αλληλογραφία μας και ρώτησα για τον προτζέκτορα. Α εμείς δεν ξέρουμε τίποτε να πας να ρωτήσεις τους απέναντι. Πάω και ρωτάω τους απέναντι και αυτοί μου λένε να πας στους απέναντι, γιατί αυτοί τα σκάτωσαν. Παρηγοριά πουθενά. Ευτυχώς παρουσιάστηκε μια μικροκαμωμένη ευγενική φιγούρα και μού συστήθηκε: Είμαι η Γεωργία Φαρίνου-Μαλαματάρη υπεύθυνη για τη ροή του προγράμματος, καθηγήτρια στο ΜΝΕΣ, χαίρω πολύ, χαίρω πολύ, καλώς ήρθατε, καλώς σας βρήκα. Από εδώ ο σύζυγός μου Σταύρος Μαλαματάρης, καθηγητής στο Φαρμακευτικό τμήμα. Χαίρω πολύ, χαίρω πολύ. Της είπα για το πρόβλημα, ότι έχω σλάιντς να προβάλω και φαίνεται δεν μπορεί να βρεθεί κάποιος προτζέκτορας. Αλήθεια, μου λέει, το τμήμα δεν έχει προζέκτορα και δεν ξέρω αν κάποιο άλλο τμήμα έχει κάποιον λειτουργικό. Και πώς θα κάνω την παρουσίασή μου που στηρίζεται στα σλάιντς; Αμηχανία. Ο σύζυγός επενέβη και είπε να φέρω εγώ έναν από το τμήμα. Ένιωσα ανακούφιση και ευγνωμοσύνη στο πρόσωπο που μπόρεσε να δώσει κάποια λύση στο πρόβλημά μου. Αλλά μετά άρχισαν οι λεπτομέρειες, είναι βαρύς, ποιος θα τον μεταφέρει, πρέπει να υπάρχει άδεια για να βγει από το κτίριο και άλλα γραφειοκρατικά. Πήγα κλαίγοντας στους συγγενείς που με φιλοξενούσαν. Μην κλαις μου λένε θα πάμε τα σλάιντς στο Κούνιο και θα σου κάνει ωραίες αφίσες και θα τις κολλήσεις στον πίνακα και θα τις δείχνεις. Άλλα έξοδα και όχι τόσο καλά αποτελέσματα. Ήρθε η μέρα της παρουσίασης. Ήταν στην αίθουσα ένα υπέροχο παλληκάρι, ο ηλεκτρολόγος του κτιρίου, έφτιαχνε τα μικρόφωνα, τον φωτισμό. Του είπα το πρόβλημα και μού είπε, μη νοιάζεστε δώστε μου τα σλάιντς και να μού κάνετε σήμα πότε να τα αλλάζω. Πήγε απέναντι στο Σπουδαστήριο Βυζαντινής Αρχαιολογίας και έφερε τον προτζέκτορα και τον τοποθέτησε. Ούτε γάτα ούτε ζημιά, ούτε γραφειοκρατία.
Πρόεδρος ήταν ο Μίμης Μαρωνίτης, είχα παρακαλέσει να αλλάξει η ώρα της παρουσίασής μου και να πάω μετά τον David Ricks που θα μιλούσε για τον Βρετανικό Καβάφη, νόμιζα ότι η παρουσίασή μου κολλούσε καλύτερα με την δική του σαν μια συνέχεια κι έτρεμα μήπως επικαλυφθούμε. Ευτυχώς όχι. Η παρουσίαση νομίζω ότι πήγε καλά. Ο Μαρωνίτης μου έκανε παρατήρηση ότι υπερέβην τα 20’ που μού είχαν οριστεί. Με ρώτησε ποια ήταν η γνώμη μου για το φιλμ του Σμαραγδή Καβάφης, που ευτυχώς είχα προλάβει να το δω στο Ιντεάλ το προηγούμενο βράδυ. Του είπα ότι το βρήκα άθλιο και συμφώνησε μαζί μου και ίσως με συγχώρεσε που η εισήγησή μου τράβηξε λίγο παραπάνω και στραβολαίμιασε να δει τα σλάιντς. Η ευγενέστατη κυρία Φαρίνου-Μαλαματάρη με ευχαρίστησε γιατί έδειξα για πρώτη φορά έργα του Hockney και του Duane Michals, γιατί πότε θα μπορούσαμε να ξαναδούμε έργα τους. Και είχε δίκιο, γιατί η εικονογράφηση ποιημάτων του Καβάφη του Hockney παρουσιάστηκε στην Αθήνα στην έκθεση που οργάνωσε το Μουσείο Μπενάκη με τίτλο Λέξεις και εικόνες με την ευκαιρία των Ολυμπιακών Αγώνων στην Ελλάδα το 2004. Τότε κατάφερα κι εγώ να δω τις πραγματικές εικόνες του Hockney και όχι τις φωτοτυπίες από το βιβλίο. Δυστυχώς ως τα τώρα δεν έχω δει το μεγάλο του πίνακα με την « Η μεγάλη πορεία επισήμων σε ημι-αιγυπτιακό στυλ». Η αναδρομική έκθεση των έργων του Duane Michals έγινε στη Θεσσαλονίκη στο Μουσείο Φωτογραφίας από τις 18 Απριλίου έως τις 8 Ιουνίου 2008. Μου έχει μείνει η επιθυμία να κυκλοφορήσει το βιβλίο του και στα ελληνικά με τα ποιήματα του Καβάφη και όχι τις μεταφράσεις του και η πρόθεσή μου να μεταφράσω στα ελληνικά τα σχόλιά του γύρω από τις φωτογραφίες. Αλλά αυτό είναι ένα από τα απραγματοποίητα όνειρά μου. Τα πρακτικά του συνεδρίου δημοσιεύτηκαν σχεδόν τέσσερα χρόνια αργότερα, δυστυχώς χωρίς την εικονογράφηση τους: Πρακτικά Η΄ επιστημονικής συνάντησης, Μνήμη Γ.Π. Σαββίδη, Θέματα Νεοελληνικής φιλολογίας, γραμματολογικά, εκδοτικά, κριτικά, Ερμής 2001.
Φεύγοντας από την βιβλιοθήκη, δεν μπορούσα πια συστηματικά να παρακολουθώ τις δημιουργίες του. Έβλεπα σε δημοπρασίες πόση αξία είχαν πάρει τα έργα του. Δεν είχε πάψει ποτέ να πειραματίζεται με νέες τεχνικές. Στο εξώφυλλο που δημοσίευσε το περιοδικό The New Yorker με τίτλο «Still life», τον Οκτώβρη του 2010, μια χαρά χρωμάτων και σχημάτων, αργότερα ανακάλυψα ότι το είχε κάνει με το iPad του στο κινητό του τηλέφωνο! O Duane Michals επέστρεψε στον Καβάφη και το 2007 με το υλικό που του επέτρεψαν να χρησιμοποιήσει από το Αρχείο Καβάφη, όταν ήταν ιδιοκτησία του Σπουδαστηρίου του Νέου Ελληνισμού (με την εποπτεία του Μανόλη Σαββίδη) κυκλοφόρησε το έργο του The Adventures of Constantine Cavafy, Twin Palms Publishers.
Ο Duane είχε φωτογραφίσει τον David. Καθώς γράφω αυτές τις γραμμές συνειδητοποιώ ότι ο Duane Michals πέθανε στις 9 Ιουνίου 2026 σε ηλικία 94 ετών και ο David Hokney δύο μέρες αργότερα στις 11 Ιουνίου 2026, 88 ετών. Η αγάπη τους για τον Καβάφη τους ένωσε με δυο μέρες διαφορά στην αιωνιότητα.