Έτσι απαντούσε ο Μπάρτλμπι, ο γραφέας, σε όλα τα αιτήματα να προσφέρει κάποια άλλη εργασία, εκτός από την αντιγραφή κειμένων, στο δικηγορικό γραφείο όπου ήταν υπάλληλος.
Προφανώς όμως, δεν του άρεσε καμία άλλη, ούτε καν η παραβολή κειμένων μετά την αντιγραφή τους, η οποία αναφερόταν στο συμβόλαιο και συμπεριλαμβανόταν ―σύμφωνα με τον εργοδότη του― στα καθήκοντά του.
Στο παρελθόν, ο Μπάρτλμπι είχε εργασθεί ως κατώτερος υπάλληλος του γραφείου ανεπίδοτων επιστολών: νεκρά γράμματα. Αντιγραφέας: Νεκρή δραστηριότητα· η απόλυτη έλλειψη δημιουργικότητας.
Ο ίδιος ο Μπάρτλμπι δεν μπόρεσε να επιδώσει τη δική του επιστολή για να δηλώσει την τελευταία του προτίμηση, όπως και κανενός άλλου κατοίκου της γης.
Κούρνιασε σε μιαν άκρη σαν πληγωμένο πουλί, στο προαύλιο της φυλακής όπου κρατείτο ως άστεγος και εκεί σταμάτησε να τρώει, να διαφωνεί, να εκφράζει τις προτιμήσεις του, να αρνείται να υπακούσει στον πιο ισχυρό.

«Ω! Μπάρτλμπι! Ω! Ανθρωπότης!» Καταλήγει ο Μέλβιλ.

Κλείνω το βιβλίο και μπαίνω αργά αργά στη θάλασσα. Αισθάνομαι την αναζωογονητική της επίδραση. Τη χρειάζομαι, ύστερα από την ανάγνωση αυτού του μικρού, μελαγχολικού αριστουργήματος.

Η ευχαρίστηση της λογοτεχνίας! Η ευχαρίστηση της επαφής με τη θάλασσα!
Είμαι καλή αναγνώστρια, αλλά άθλια κολυμβήτρια. Δεν κονταροχτυπιέμαι με τη θάλασσα, την αφήνω να με πηγαίνει όπου αυτή θέλει. Την αγαπώ και τη φοβάμαι. Υποτάσσομαι στη θέλησή της. Αλλά και η υποταγή έχει τα όριά της!
Το τεράστιο γρήγορο πλοίο του νέου δρομολογίου της γραμμής εμφανίζεται στην άκρη του κόλπου, διασχίζοντας υπεροπτικά τον ορίζοντα. Σε λίγο, ένα κύμα δυνατό σκάει στην ακτή. Και αμέσως, ένα δεύτερο. Τα αντιμετωπίζω, αφήνοντάς τα να με παρασύρουν.
Τα επόμενα όμως δεν αστειεύονται. Είναι μεγάλα, όλο και πιο μεγάλα, με σκεπάζουν, είμαι μέσα στο νερό, πνίγομαι, φωνάζω βοήθεια! Τέσσερις δυνατές γυναίκες συζητούν όρθιες στην αμμουδιά ενώ μερικοί έφηβοι, στη θέα των κυμάτων, βγαίνουν τρέχοντας από τη θάλασσα. Χρειάστηκε να φωνάξω ακόμη δυο φορές με όλη μου τη δύναμη.
Το σκοτεινό πλάσμα από το βάθος της θάλασσας προσπαθεί να με τραβήξει στο βυθό. Η διάφανη νερένια μεμβράνη που με χωρίζει από αυτό, με πανικοβάλλει με την ανυπαρξία της. «Θα προτιμούσα, όχι», ψιθυρίζω έντρομη! Όχι για την απώλεια που θα υποστεί η ανθρωπότητα, αλλά για τη δική μου στέρηση. Αυτή της συνείδησης, της μνήμης, των όποιων γνώσεων απέκτησα με κόπο, της δυνατότητας συνδυαστικών σκέψεων, της παρακολούθησης των γεγονότων στον κόσμο, της περιπέτειας των ιδεών, της εξέλιξης της τέχνης και πάνω από όλα της απουσίας των αισθήσεων, των αισθημάτων, της αγάπης.

Ω! Αλμπέρ Καμί! Είπες κάποτε: «Αν έγραφα ένα βιβλίο με εκατό λέξεις, οι 99 θα ήταν η λέξη αγάπη!»

Πρώτη φορά βρέθηκα τόσο κοντά στη θέα από την άλλη πλευρά του λόφου. Και πού να ακουμπήσεις όλες αυτές τις αποσκευές; Στα μαλλιά της Βερενίκης; Στα πόδια τού φωτεινού οκρίβαντα του νοτίου ημισφαιρίου που ακούει στο όνομα Pictor; Σε κάποιον άλλο γαλαξία;

Επιτέλους! Με βλέπουν, με ακούν! Μια από τις γυναίκες σπεύδει προς το μέρος μου. «Σας κρατώ, μη φοβάστε», μου λέει, αλλά δεν τα καταφέρνει και καλεί και τις υπόλοιπες σε βοήθεια. Έρχονται αμέσως, με κρατούν όλες μαζί, ενώ κρατιούνται και μεταξύ τους. Τα κύματα είναι πολύ δυνατά, προχωρούν ελάχιστα σε κάθε προσπάθεια.
«Ακόμη λίγο». Με καθησυχάζουν. «Πολύ λίγο ακόμη!» Ένας άντρας γυμνασμένος και ηλιοκαμένος, όπως διαπίστωσα αργότερα, έρχεται τρέχοντας για να συνδράμει στην επιχείρηση. Επτά προσπάθειες χρειάστηκαν μέχρι να με σύρουν έξω, στην άμμο, οι οποίες διακόπτονταν από τα κύματα. Ασφαλής και ευγνώμων βλέπω τη θάλασσα να ηρεμεί. Η γεύση τής ζωής όμως έχει ξεπλυθεί κι αυτή, με τόσο νερό. Μοιάζει άνοστη, απροσδιόριστη, ένα ελάχιστο θλιμμένο κάτι. Πρέπει να αναζητήσω τη γεύση της ξανά, σαν νεοφερμένη στον κόσμο. Να ανακαλύψω τους λόγους που μου υπαγόρευσαν να δηλώσω: Θα προτιμούσα όχι! Να ανακαλύψω ξανά τη συγκίνηση και το μεγαλειώδες της ζωής. Από την αυγή της.

Μοιράζω άφθονα ευχαριστώ και ένα χάδι στα χέρια που με κράτησαν έξω από το νερό. Γοργόνες του γιαλού με περίσσεια κιλών και καλοσύνης! Προσπάθησαν πολύ, αυτό το ήσυχο πρωινό του Ιουλίου· προσπάθησαν να με σώσουν από το σκοτεινό πλάσμα του βυθού που δεν χορταίνει ποτέ.

«Θα προτιμούσα όχι», του είπα. Φάνηκε να λειτούργησε αυτή η αποφασιστική δήλωση. Μου είπαν πως αυτό συμβαίνει σπάνια, ή μάλλον, δεν συμβαίνει ποτέ!

«Ω! Μπάρτλμπι! Ω! Ανθρωπότης!» Ω! Μέλβιλ! Ω! Λογοτεχνία!
Ω! τέχνες και τεχνάσματα που κατεργάζονται οι άνθρωποι για να απαντήσουν στο ερώτημα που δεν πρόκειται ποτέ να τους τεθεί. Διότι δεν υπάρχει γραφείο ανεπίδοτων ερωτημάτων που κάποιος χλομός υπάλληλος θα τους παραδώσει μια μέρα. Ωστόσο, η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων έχει έτοιμη μιαν απάντηση. Ποτέ δεν ξέρεις! Αυτή, του Μπάρτλμπι: «Θα προτιμούσα όχι!».

____________________
Σκόπελος 2026 ― Την ημέρα εκείνη, το ημερολόγιο έγραφε: 15 Ιουλίου 2026· το ρολόι έδειχνε ώρα 11:00. Η ημέρα και η ώρα της γέννησής μου! Κάθε ομοιότητα με πρόσωπα, τόπους και χρόνους είναι πραγματική.