Χάρτης 95 - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2026
https://www.hartismag.gr/hartis-95/metafrash/anthropoi-kai-mikhanes
Ο Richard Brautigan (1935-1984) είναι ένας μετα-μπητ Αμερικανός πεζογράφος και ποιητής, ο οποίος εμφανίστηκε στον λογοτεχνικό χώρο τη δεκαετία του ’60 και το έργο του γνώρισε μεγάλη επιτυχία στη γενιά των χίπις. Καθιερώθηκε με τα μυθιστορήματά του: Trout Fishing in America (1967), In Watermelon Sugar (1968) και The Abortion: An Historical Romance 1966 (1971), με το πρώτο να έχει τεράστια εκδοτική επιτυχία παγκοσμίως. Συνολικά έγραψε δέκα μυθιστορήματα και νουβέλες, δέκα ποιητικές συλλογές και δύο συλλογές διηγημάτων. Οι πιο γνωστές ποιητικές του συλλογές είναι: The Pill Versus the Springhill Mine Disaster
(1969) και Rommel Drives on Deep into Egypt (1970). Το 1976 μετακόμισε στην Ιαπωνία, όπου έζησε κατά διαστήματα μέχρι την αυτοκτονία του, τον Σεπτέμβριο του 1984.
Ο Brautigan στα έργα του υμνεί τη φύση και αναζητά εκεί την προσωπική του ουτοπία, διακωμωδώντας την τεχνολογική διάβρωση της αστικής ζωής και την ηθική της σύγχρονής του Αμερικής. Το ύφος της γραφής του είναι φαινομενικά απλό, ανεπιτήδευτο, παιχνιδιάρικο και ναΐφ, ξεχωρίζοντας για τα αστεία και σουρεαλιστικά σκηνικά που πλάθει στις ευτράπελες ιστορίες και τους στίχους του, καθώς και για τις ασυνήθιστες εκφράσεις που χρησιμοποιεί. Ιδιαίτερα στα ποιήματά του, η φαινομενική απλότητα που εισπράττει ο αναγνώστης σε μια πρώτη ανάγνωση αποκτά μεγαλύτερο βάθος και πολλαπλές ερμηνείες μέσω της ειρωνείας και της αυτοϋπονόμευσης που κρύβουν ορισμένοι στίχοι του. Στα ελληνικά έχουν μεταφραστεί ποιήματά του από τον Κώστα Γιαννουλόπουλο στο βιβλίο: Ρίτσαρντ Μπρότιγκαν, Ποιήματα (Νεφέλη, 1982) και από τον Γιάννη Λειβαδά στο βιβλίο: Ρίτσαρντ Μπρότιγκαν, Σταματήσαμε στις Υπέροχες Μέρες / Επιλεγμένα ποιήματα (Bibliothèque, 2021), καθώς και τα βιβλία του: Το τέρας των Χώκλιν (Γράμματα, 1981), Η έκτρωση (Γράμματα, 1982 και Ενύπνιο, 22018), Το ψάρεμα της πέστροφας στην Αμερική (Πλέθρον, 1984), Ο Γουίλλαρντ και τα τρόπαια του Μπόουλινγκ (Ελεύθερος Τύπος, 1986), Στη ζάχαρη του καρπουζιού (Bibliotheque, 2021), ενώ σκόρπια ποιήματά του μπορεί να βρει κανείς μεταφρασμένα σε ηλεκτρονικά περιοδικά και λογοτεχνικούς ιστότοπους.
Το πιο γνωστό ποίημά του, «All Watched Over by Machines of Loving Grace» («Όλους μας προσέχουν μηχανές με τη χάρη της στοργής τους»), γραμμένο την άνοιξη του 1967, κατά την παραμονή του με υποτροφία στο California Institute of Technology, αναφέρεται στη συμβιωτική σχέση του ανθρώπου με την τεχνολογία. Σε μια πρώτη ανάγνωση ο Brautigan οραματίζεται μιαν αρμονική, συμβιωτική σχέση του ανθρώπου με τις μηχανές. Σε μια δεύτερη, όμως, ανάγνωση του ποιήματος, αν κάποιος εστιάσει στα αντίθετα στοιχεία που συνυπάρχουν (λ.χ. πεύκα και ηλεκτρονικά, ελάφια και υπολογιστές, κυβερνο-δάσος) και έχοντας υπόψη την ειρωνεία της γραφής του Brautigan, που συχνά υπονομεύει το αρχικό νόημα των στίχων, αυτή η αρμονική σχέση τίθεται εν αμφιβόλω για το ποιος ελέγχει ποιον. Το ποίημα παραμένει διαχρονικό και εξαιρετικά επίκαιρο ακόμη και σήμερα, μετά από εξήντα περίπου χρόνια, εξαιτίας της συζήτησης που έχει προκύψει για την αλλοτριωτική επίδραση της ΤΝ στη σκέψη, τη δημιουργικότητα, την καθημερινότητα και εν γένει την ταυτότητα του σύγχρονου ανθρώπου. ―Γ.Δ.
ΟΛΟΥΣ ΜΑΣ ΠΡΟΣΕΧΟΥΝ ΜΗΧΑΝΕΣ ΜΕ ΤΗ ΧΑΡΗ ΤΗΣ ΣΤΟΡΓΗΣ ΤΟΥΣ
Μου αρέσει να σκέφτομαι (και
όσο πιο σύντομα τόσο καλύτερα!)
ένα κυβερνο-λιβάδι
όπου θηλαστικά και υπολογιστές
ζούνε μαζί σε αμοιβαία
προγραμματιζόμενη αρμονία
όπως το λαγαρό νερό
αγγίζει τον αίθριο ουρανό.
Μου αρέσει να σκέφτομαι
(εδώ και τώρα, παρακαλώ!)
ένα κυβερνο-δάσος
γεμάτο πεύκα και ηλεκτρονικά
όπου τα ελάφια περιφέρονται ήσυχα
και προσπερνούν τους υπολογιστές
σαν να είναι λουλούδια
με περιστρεφόμενα άνθη.
Μου αρέσει να σκέφτομαι
(αυτό πρέπει να γίνει!)
μια κυβερνο-οικολογία
όπου ελεύθεροι από τους μόχθους μας
είμαστε και πάλι ένα με τη φύση
με τ’ αδέλφια μας, τα θηλαστικά
κι όλους μας προσέχουν
μηχανές με τη χάρη της στοργής τους.