_______________

365 χαϊκού, ένα για κάθε μέρα του χρόνου, χωρισμένα και τακτοποιημένα ανάλογα με την εποχή, σε τέσσερις διαφορετικές ενότητες, ξεκινώντας από εκείνη της ελπιδοφόρας και ανθοφόρας Άνοιξης. Μια πλήρης περιστροφή, μια πλήρης γωνία 360 μοιρών, ένας κύκλος ζωής. Κάθε εποχή συνοδεύεται από ένα ζωγραφικό έργο του Στεφανάκι.

Ο Στεφανάκις δεν μπορεί να αποχωριστεί το πινέλο του όταν γράφει ποίηση και τούτο αναφαίνεται, εκπηγάζει μέσα από τις εικόνες που αποτυπώνονται στα ποιήματά του. Η ποίηση και η ζωγραφική δεν συνυπάρχουν απλώς, αλλά αλληλοφωτίζονται.

Πολυσχιδής και πολυτάλαντος, ανήσυχο πνεύμα, κινείται με την ίδια άνεση ανάμεσα στη ζωγραφική, τη χαρακτική, την εικονογράφηση και την ποίηση. Δεν εκφράζεται μόνο σε ένα καλλιτεχνικό πεδίο, αλλά μέσα από διαφορετικές μορφές, οι οποίες φαίνεται να συνομιλούν μεταξύ τους. Για αυτό τον λόγο και στα χαϊκού του η εικόνα έχει τόσο έντονη και καταλυτική παρουσία. Ο ποιητής βλέπει πρώτα με το μάτι του ζωγράφου και ύστερα μεταφέρει αυτό που είδε σε λίγες λέξεις.

Εκτός των άλλων και επειδή έχω την τύχη να έχω γνωρίσει εκ του σύνεγγυς τον Γιάννη Στεφανάκι, ομολογώ πως, διαβάζοντας το βιβλίο του, συνειδητοποιώ τη σύμπραξη, τη συνοδοιπορία του χαρακτήρα και της γραφής του.

Απλός, λιτός, ειλικρινής, γνήσιος και ουσιαστικός.

Και σε ποια άλλη μορφή ποίησης, αναρωτιέμαι, θα μπορούσαν αυτά τα χαρακτηριστικά του να φανερωθούν πιο εμφατικά παρά στα χαϊκού;

Την κάθε μέρα
κι από ένα χαϊκού
ανασταίνω.

Στιγμές σε δεκαεπτά συλλαβές

Με δεδομένο πως ο στόχος των Ιαπωνικών χαϊκού είναι να παγιδεύσουν το εφήμερο, να ανασκάψουν, να αποκαλύψουν το ουσιαστικό μέσα στο ασήμαντο και να μετουσιώσουν μια στιγμιαία παρατήρηση σε εμπειρία, τότε θα έλεγα πως τα χαϊκού του εν λόγω βιβλίου αναδεικνύουν ακριβώς αυτή την «ποιητική του ελάχιστου».

Επιλέγοντας αυτή τη μορφή ποίησης, μέσα σε 17 συλλαβές, ο ποιητής δεν έχει στόχο να εξαντλήσει το νόημα, αλλά να το υπαινιχθεί, δίνοντας τη χαρά στον αναγνώστη να φτιάξει τη δική του εικόνα, το δικό του συναίσθημα, ανάλογα και με τις προσλαμβάνουσές του. Ρίχνει το φως μέσα στην χαραμάδα και από κει μπορεί κανείς να απολαύσει έναν ολόκληρο κόσμο.

Στιγμιαίες εικόνες, οικονομία λόγου και έντονη συμπύκνωση νοήματος.

Γκρίζα τα βουνά
ανεμογεννήτριες
αίμα στο φτερό.

Η φύση, η ζωή, ο άνθρωπος στο επίκεντρο

Η φύση στο επίκεντρο, μέσα στη σοφία και την απλότητά της. Οι τέσσερις εποχές, ο αέναος κύκλος της ζωής, γίνονται αφορμές για ποιητική παρατήρηση και στοχασμό. Άλλωστε, κατά τον Αριστοτέλη, «Ἡ φύσις μηδὲν ποιεῖ μάτην».

Κατ’ αναλογία, και στα χαϊκού της συλλογής τίποτα δεν μοιάζει περιττό. Κάθε λέξη, κάθε εικόνα, ακόμη και κάθε σιωπή αποκτά τη δική της αναγκαιότητα. Όπως η φύση κατορθώνει με τα ελάχιστα να δημιουργεί το μέγιστο, έτσι και το χαϊκού, μέσα στην περιορισμένη έκτασή του, συμπυκνώνει μια ολόκληρη εμπειρία.

Οι τέσσερις εποχές είναι ο κάναβος πάνω στον οποίο σχεδιάζει, «ζωγραφίζει» ποιητικά, που βεβαίως δεν είναι απλά το φυσικό σκηνικό των ποιημάτων. Είναι ο τρόπος να μιλήσει για την φθορά, την αναγέννηση, τη μεταμόρφωση, το εφήμερο και το διαρκές.

Το φως σαλεύει
σαν οχιά στο κίτρινο στάχυ
τού καλοκαιριού.

Και

Πόσες βαρκούλες
στα χέρια σου παίζεις
και αυτές γλιστρούν.

Οι «βαρκούλες» εδώ λειτουργούν και κυριολεκτικά και μεταφορικά. Είναι και παιχνίδι, στιγμή ξεγνοιασιάς, αλλά και υπόμνηση πως κάποιες χαρές ή κάποιες εικόνες δεν μπορούν να κρατηθούν για πάντα.

Με αυτή τη διπλή «λειτουργία» τα ποιήματα αποκτούν μια ιδιαίτερη πολυσημία.

Ο ποιητής δεν κάνει προσπάθεια να επιβάλλει σε κάθε εικόνα ένα νόημα. Τουναντίον, με κάποιον μαγικό τρόπο, η εικόνα που δημιουργεί μένει ανοιχτή, ρευστή και ρέουσα, αφήνοντας στον κάθε αναγνώστη τον χώρο να την προσεγγίσει με τον δικό του τρόπο και να αντλήσει το δικό του συμπέρασμα.

Πέρα όμως από τη φύση και τις εικόνες της, η συλλογή αφήνει χώρο και για τον άνθρωπο, τη ζωή, τη φθορά, την αδικία, τη ματαίωση.

Να πορεύεσαι
σε λάθος αρίθμηση
ψάχνοντας δρόμο.

Δεν καταγγέλλει, δεν φωνάζει, δεν διαμαρτύρεται. Με τις λέξεις του παλεύει να ομορφύνει τον κόσμο, να παρηγορήσει, να δώσει θάρρος και ψυχική ανάταση. Έτσι, το χαϊκού δεν περιορίζεται στην αποτύπωση μιας όμορφης στιγμής, αλλά γίνεται τρόπος να ρίξουμε το βλέμμα μας στον κόσμο που οποίο ζούμε και να αντικρύσουμε τη θέση του ανθρώπου μέσα σε αυτόν.

Ήταν μια μέρα
δύσκολη δες το φως της
σβήνει στο χάος.

Η ποίηση ως αντίδοτο

Από το ανοιξιάτικο λουλούδι μέχρι το χειμερινό σκότος, από το φως μέχρι το χάος, από την ψυχική ευεξία έως τη ματαίωση, τα συναισθήματα και οι εμπειρίες τού ανθρώπου αποτυπώνονται στην ποίηση του Στεφανάκι. Παρατηρεί, καταγράφει και αφήνει στον αναγνώστη την εμπειρία του ξυπνήματος των αισθήσεων, δίνοντάς του να ερμηνεύσει τις εικόνες μέσα από τη δική του ματιά.

365 χαϊκού, 365 μικρές στάσεις στον χρόνο. Με δεδομένο πως τα χαϊκού είναι η τέχνη τού να χωράς το μεγάλο μέσα στο μικρό, ο ποιητής φαίνεται πως το κατέχει καλά, πως αυτό το μικρό δεν είναι λίγο, δεν είναι φτωχό, αλλά το απολύτως απαραίτητο, για να φανερωθεί το ουσιαστικό, να αποκαλυφθεί το σημαντικό. Ψάχνει τις λέξεις και τις επιλέγει με ακρίβεια, έτσι που το «λίγο» γίνεται «πολύ» και το «μικρό», «μεγάλο».

Ψάχνω τη λέξη
που θα πυροδοτήσει
χιλιάδες πυρκαγιές.

Κλείνοντας το βιβλίο του Στεφανάκι, συνειδητοποιείς πως, μέσα στη βιασύνη της καθημερινότητας, κάποιες φορές αμελείς να κοιτάξεις γύρω σου και άλλες, να κοιτάξεις λίγο πιο βαθιά μέσα σου. Κι αυτή ακριβώς είναι, μία από τις πιο όμορφες λειτουργίες της ποίησής του. Ενεργοποιείται σχεδόν αθόρυβα μέσα σου, την ώρα που διαβάζεις, και σε καλεί να ξαναδείς όσα προσπερνάς και να ξανακούσεις όσα, κάποιες φορές, μένουν μέσα σου θαμμένα ή ανείπωτα.

Και τότε ο κύκλος των 365 ημερών συνεχίζει να επαναλαμβάνεται, στην πραγματικότητα δεν σταματά ποτέ.

Ίσως, τελικά, αυτό να είναι και το πιο πολύτιμο που σου αφήνει το βιβλίο του Στεφανάκι. Έναν τρόπο να περνά η ζωή από μέσα σου λίγο διαφορετικά.

Μικρές δόσεις ποίησης, σαν ένα αντίδοτο στην ασχήμια των ημερών, στη φθορά, στη ματαίωση. Όχι για να αλλάξει τον κόσμο, αλλά για να μας βοηθήσει να τον αντέξουμε, να τον κοιτάξουμε ξανά και μέσα από λίγες λέξεις, να ανακαλύψουμε πως ακόμη και στις πιο δύσκολες μέρες υπάρχει κάτι που μπορεί να μας θεραπεύσει, μια εικόνα, μια σκέψη, εντέλει ένα ποίημα.