Έλις Άιλαντ

Ζορζ Περέκ

Μετάφραση: Αχιλλέας Κυριακίδης

To 1978, ένα χρόνο δηλαδή μετά την έκδοση και τη βράβευση του Ζωή oδηγίες xρήσεως, ο Ζορζ Περέκ θα ταξιδέψει δύο φορές στη Νέα Υόρκη για τις ανάγκες της τεκμηρίωσης και των γυρισμάτων ενός ντοκιμαντέρ για τη μετανάστευση στην Αμερική. Τι τον φέρνει στην Αμερική; Πώς εντάσσεται αυτό το πολύτροπο κείμενο, που διασχίζει τα είδη, στην ουλιπιανή δημιουργία του; Πώς, τελικά, ο γάλλος συγγραφέας, ενώ ξεκινά να μιλήσει για τη μετανάστευση στην Αμερική, μιλάει για πρώτη φορά ανοικτά για τη δική του εβραϊκότητα, μόνο και μόνο για να την υπερβεί; Είναι φανερό ότι ο Περέκ αντικρίζει το προσωπικό πεπρωμένο του στη μοίρα των μεταναστών και επαναλαμβάνει τις προσωπικές του εμμονές (την απουσία προσωπικής ιστορίας, τον κλονισμό από τη μεγάλη Ιστορία, την ιδιότυπη εβραϊκότητά του). Το βιβλίο Έλις Άιλαντ, πέρα από ένα χρονικό ή και ημερολόγιο αυτών των γυρισμάτων, εντάσσεται με συνέπεια στο πολύμορφο έργο ενός πολύμορφου δημιουργού, που δεν έπαψε στο μάκρος μιας ζωής να αυτοβιογραφείται με κάθε τρόπο και σε όλα τα πρόσωπα.

«Ήδη από το πρώτο μισό του 19ου αιώνα, μια εξαίσια ελπίδα δονεί την Ευρώπη: για όλους τους λαούς που ταπεινώθηκαν, καταπιέστηκαν, δυναστεύτηκαν, σκλαβώθηκαν, σφαγιάστηκαν, για όλες τις κοινωνικές τάξεις που τις εκμεταλλεύτηκαν, που τις αφάνισαν οι επιδημίες, που τις αποδεκάτισαν οι σιτοδείες και οι λιμοί, μια Γη της Επαγγελίας αρχίζει να διαφαίνεται: η Αμερική· μια γη παρθένα, πρόσφορη σε όλους, μια γη ελεύθερη και γενναιόδωρη όπου οι κολασμένοι της Γηραιάς Ηπείρου θα μπορέσουν να γίνουν οι πιονιέροι του Νέου Κόσμου, οι κτίστες μιας κοινωνίας χωρίς αδικία και χωρίς προκαταλήψεις. Για τους ιρλανδούς αγρότες που τους ρήμαξαν τις σοδειές, για τους φιλελεύθερους Γερμανούς που διώχθηκαν μετά το 1848, για τους εθνικιστές Πολωνούς που συνετρίβησαν το 1830, για τους Αρμένιους, για τους Έλληνες, για τους Τούρκους, για όλους τους εβραίους της Ρωσίας και της Αυστροουγγαρίας, για τους Ιταλούς του νότου που πέθαιναν κατά εκατοντάδες απ’ τη χολέρα και τις άθλιες συνθήκες, η Αμερική έγινε το σύμβολο της καινούργιας ζωής, της ευκαιρίας που επιτέλους είχε δοθεί, και γι’ αυτό, δεκάδες εκατομμύρια, οικογένειες ολόκληρες, χωριά ολόκληρα, ξεκίνησαν, από το Αμβούργο ή τη Βρέμη, από τη Χάβρη, τη Νάπολη ή το Λίβερπουλ, αυτό το ταξίδι χωρίς επιστροφή.
Για πολλές δεκαετίες, ο τελευταίος σταθμός αυτής της εξόδου που δεν είχε προηγούμενο στην ιστορία της ανθρωπότητας, ήταν, μετά από ένα διάπλου που τις περισσότερες φορές πραγματοποιούνταν σε τρομαχτικές συνθήκες, ένα νησάκι ονόματι Έλις, όπου οι υπηρεσίες του Ομοσπονδιακού Γραφείου Μετανάστευσης είχαν εγκαταστήσει το κέντρο τους υποδοχής. Έτσι, σ’ αυτή τη στενόμακρη αμμουδέρα στις εκβολές του Χάτσον, πολύ κοντά στο τότε μόλις πρόσφατο Άγαλμα της Ελευθερίας, συναθροίστηκαν για κάποιο χρονικό διάστημα όλοι αυτοί που έμελλε να συγκροτήσουν το αμερικανικό έθνος.»

Οι πολυτέλειες της ζωής. (Τρία διηγήματα και μία νουβέλα)

Λούντβιχ Τηκ

Μετάφραση: Έλενα Νούσια

Τα έργα του Λούντβιχ Τηκ, που παρουσιάζονται εδώ για πρώτη φορά μεταφρασμένα στα νέα ελληνικά, εντάσσονται σε δύο διαφορετικές φάσεις της συγγραφικής του δραστηριότητας. Τα «Μάγια του έρωτα», «Τα ξωτικά» και «Το κύπελλο» είναι γραμμένα στο τέλος της ρομαντικής περιόδου του συγγραφέα, ενώ «Οι πολυτέλειες της ζωής» –ένα από τα δημοφιλέστερα έργα του 19ου αιώνα το οποίο παίχτηκε διασκευασμένο πολλές φορές στο θέατρο– προέρχονται από τις όψιμες Νουβέλες της Δρέσδης στις οποίες παρατηρείται μια σταδιακή μετάβαση στην κατεύθυνση μιας ρεαλιστικής γραφής. Και τα τέσσερα κείμενα μοιάζει, ωστόσο, να τα συνέχει μια κοινή ποιητική που τα καθιστά συναρπαστικά και δείχνει στον πυρήνα της ανεπηρέαστη από τις επιφανειακές διαφορές μεταξύ καλλιτεχνικών ρευμάτων. Η απλότητα με την οποία εκφράζουν τα μεγαλύτερα ζητήματα που απασχολούν τον άνθρωπο και η μαεστρία με την οποία κινούνται στο μεταίχμιο μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας, τραγικού και κωμικού, ονείρου και ζωής αναδεικνύουν την αρτιότητα και τη διαχρονική λογοτεχνική τους αξία. Η γραφή του Τηκ δεν σταματά στο μεμονωμένο, αλλά κατορθώνει να αγκαλιάσει το όλον στις αντιθέσεις του, μέσα από την επίμονη προσπάθειά του να φέρει στο φως ακόμη και τις πιο ασήμαντες λεπτομέρειες ή το πιο μικρό περιστατικό. Στο έργο του Τηκ, τα παραμύθια, οι λαϊκές αφηγήσεις και οι θρύλοι επιστρέφουν στη λογοτεχνία, ενσωματώνονται σε αυτήν ή συγκεράζονται με αυτήν, καθιστώντας τα όρια ανάμεσα στο «καθημερινό και φυσιολογικό» και στο θαυμαστό δυσδιάκριτα.

Πεπραγμένα και Πρακτέα

Καστοριάδης Κορνήλιος

{Μετάφραση: Κωστής Σπαντιδάκης}
{Επιμέλεια: Σωτήρης Σιαμανδούρας, Ηλίας Καφάογλου, Πωλ Μανιάτης}

Ο πέμπτος τόμος της σειράς «Τα σταυροδρόμια του λαβυρίνθου», με τίτλο Πεπραγμένα και Πρακτέα, κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Le Seuil το 1997, και υπήρξε το τελευταίο έργο το οποίο εξέδωσε εν ζωή ο Κορνήλιος Καστοριάδης.

Λαμβάνοντας ως αφετηρία τα κείμενα που συμπεριελήφθησαν, το 1989, σε έναν συλλογικό τόμο αφιερωμένο στη σκέψη του, ο Καστοριάδης εμβαθύνει σε ψυχαναλυτικές και σε φιλοσοφικές όψεις της δουλειάς του στη μεταξύ τους συνάφεια. Μεταξύ των συνομιλητών του στον εν λόγω τόμο, μπορούμε να σημειώσουμε ενδεικτικά τους Εντγκάρ Μορέν, Πιερ Βιντάλ-Ναγκέ, Βενσάν Ντεκόμπ, Άγκνες Χέλλερ και Άξελ Χόννετ. Με τη γονιμότητα και τον δυναμισμό των εννοιών που ανέπτυξε συστηματικά ήδη από τη Φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας, ανάμεσα στις οποίες διακρίνονται η ριζική φαντασία, η ενική ψυχή και το κοινωνικό φαντασιακό, ο Καστοριάδης καταδύεται στα θεμέλια της φιλοσοφίας και αναδύεται συνομιλώντας με τη φαινομενολογία του Μερλώ-Ποντύ, αναστοχαζόμενος την ψυχαναλυτική πρακτική και θεωρία, προσφέροντας εργαλεία για την τοποθέτηση έναντι τόσο του δομισμού όσο και του μεταδομισμού και διανοίγοντας εντέλει έναν δρόμο το εύρος του οποίου μένει να εκτιμηθεί πλήρως.

Όπως σημειώνει ο συγγραφέας, «Δεν φιλοσοφούμε, δεν ασχολούμαστε με την οντολογία για να διασώσουμε την επανάσταση, αλλά για να διασώσουμε τη σκέψη μας και τη συνοχή μας». Ταυτόχρονα όμως, ο Καστοριάδης υπερασπίζεται και διασαφηνίζει το πρόταγμα της άμεσης δημοκρατίας για το οποίο ουδέποτε έπαψε να εργάζεται.

Ισόβια Θλίψη

Τάσος Πορφύρης

Η ποιητική συλλογή του Τάσου Πορφύρη «Ισόβια θλίψη» χαρτογραφεί γλυκόπικρες μνήμες του παρελθόντος, ήχους και χρώματα του γενέθλιου τόπου, μελαγχολικές εικόνες και πικρά συναισθήματα για όσα έχουν μεταβληθεί, για όσους έχουν φύγει και για όσα θα έρθουν. Στροφή σε ενδότερα τοπία, νόστος και άλγος και μια μνήμη τραυματική που συνομιλεί με το παρόν συνθέτουν το ποιητικό σύμπαν του Τάσου Πορφύρη. Ποιήματα με υπαρξιακό και αυτοαναφορικό υπόστρωμα, που συνδυάζεται με ένα λόγο ειλικρινή και συναισθηματικά φορτισμένο, στίχοι που συμφιλιώνουν το παραδοσιακό με το μοντέρνο χωρίς να υποτάσσονται σε νόρμες, γραφή διαυγής και κρυστάλλινη αποτελούν μερικά από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της συλλογής.

Μεταμοντερνισμός

Kellner Douglas, Bauman Zygmunt, Roberts David

{μτφρ: Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος - Στέφανος Ροζάνης}

Το κείμενο του Ντάγκλας Κέλλνερ («Ο μεταμοντερνισμός ως κοινωνική θεωρία»), γραμμένο στον απόηχο της μεγάλης διαμάχης για τον μεταμοντερνισμό, αποτελεί μια χρήσιμη εισαγωγή στο θέμα. Ο συγγραφέας προχωρεί σε μια μακρά επισκόπηση τον φαινομένου ξεκινώντας από τις γαλλικές εκφάνσεις του (Μπωντριγιάρ, Λυοτάρ) και καταλήγοντας, αφενός, σε μια κριτική της κριτικής που ασκεί ο Χάμπερμας στον μεταμοντερνισμό από τη σκοπιά της Σχολής της Φραγκφούρτης και, αφετέρου, σε μια θετικότερη αντιμετώπιση της μαρξίζουσας ερμηνείας του μεταμοντερνισμού από τον Φρέντρικ Τζαίημσον ως «πολιτιστικής λογικής τον καπιταλισμού».
Στο δεύτερο δοκίμιο ο Ζίγκμουντ Μπάουμαν πυροδοτεί με το ερωτηματικό του τίτλου του («Υπάρχει μεταμοντέρνα κοινωνιολογία;») μια σειρά σκέψεων που κατατείνουν στον ακριβέστερο προσδιορισμό της «μετανεωτερικότητας», μέσα στη φούσκα των πληθωριστικών «μετά-», που κατέκλυσαν τον χώρο της θεωρίας μετά την εξαγγελία του (αενάως αναβαλλόμενου) «τέλους της Ιστορίας».
Το τρίτο δοκίμιο («Πέραν της Προόδου: το Μουσείο και το Μοντάζ», του Νταίηβιντ Ρόμπερτς) έρχεται να αρθρώσει, μέσα από μια διαλεκτική σύζευξη του Μαλρώ και του Μπένγιαμιν, μιαν υπεράσπιση της τέχνης του παρελθόντος από μίαν απροσδόκητη «μεταμοντέρνα» σκοπιά

Το ψηφιδωτό της νύχτας

Ιουλίτα Ηλιοπούλου


Πρόκειται για το όγδοο ποιητικό βιβλίο της Ιουλίτας Ηλιοπούλου που περιλαμβάνει σαράντα οκτώ ποιήματα με κεντρικό θεματικό άξονα τη νύχτα με τις πολλές φωνές της, με την κυριολεκτική, αλλά και μεταφορική σημασία της. Τα γράμματα του αλφαβήτου, σαν άλλες ψηφίδες εννοιών και αισθήσεων, προσδιορίζουν την κάθε νύχτα: Τη θαλασσινή νύχτα του τέλους του καλοκαιριού, τη νύχτα μες στους κινδύνους της πόλης, τη νύχτα στη μοναξιά του σπιτιού, τη νύχτα της ερωτικής επιθυμίας, αλλά και τη νύχτα του αιώνα, τη νύχτα όπου κάθε δίκιο και αξία δοκιμάζονται.