Ο «Πολιτικός» του Πλάτωνα

Κορνήλιος Καστοριάδης

Μετάφραση: Ζωή Καστοριάδη
Επίμετρο: Πιερ Βιντάλ-Νακέ

Γνωρίζαμε στο πρόσωπο του Κορνήλιου Καστοριάδη (1922-1997) έναν από τους θεμελιωτές του Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα, του περιοδικού που αντιστάθηκε σε κάθε είδους σταλινισμό, διατηρώντας την ιδέα της εργατικής αυτοδιαχείρισης και της κριτικής της γραφειοκρατικής κοινωνίας. Γνωρίζαμε τον φιλόσοφο της Φαντασιακής θέσμισης της κοινωνίας, τον θεωρητικό της ψυχής, τον συγγραφέα της σειράς «Τα σταυροδρόμια του λαβυρίνθου». Γνωρίζαμε ότι ήταν εξοικειωμένος, όντας και ο ίδιος ελληνικής καταγωγής, με τα μεγάλα κείμενα της αρχαίας Ελλάδας από τον Όμηρο έως τον Αριστοτέλη. Δεν τον είχαμε δει ποτέ όμως να αντιμετωπίζει τον μεγαλύτερο εχθρό της δημοκρατίας, τον Πλάτωνα. Ο Κορνήλιος Καστοριάδης αφιέρωσε το σημαντικότερο τμήμα του σεμιναρίου του το 1985-1986 σε ένα κείμενο λιγότερο γνωστό απ' ό,τι η Πολιτεία ή οι Νόμοι, στον Πολιτικό, έναν διάλογο όπου ο Πλάτων θεωρητικοποιεί την ιδεολογική τρομοκρατία και αντιπαραθέτει το ιδεώδες του φιλοσόφου-βασιλέως στα διάφορα υπαρκτά πολιτεύματα. Ο Πλάτων βρήκε στο πρόσωπο του Κορνήλιου Καστοριάδη έναν αντίπαλο του μεγέθους του.

Ένας άνθρωπος που κοιμάται

Ζορζ Περέκ

Μετάφραση: Αχιλλέας Κυριακίδης
Επίμετρο: Λίζυ Τσιριμώκου

Το τρίτο βιβλίο του Ζορζ Περέκ, μετά Τα πράγματα. Μια ιστορία της δεκαετίας του ’60 (1965) και το Ποιο παπάκι με νικέλινο τιμόνι στο προαύλιο; (1966) κλείνει την προ-ουλιπιανή του φάση: η χρονιά της έκδοσής του συμπίπτει με την είσοδο του συγγραφέα στο Εργαστήριο Δυνητικής λογοτεχνίας (OuLiPo) στο οποίο εφεξής θα θητεύσει με συνέπεια κι ενθουσιασμό. Ανήκει, λοιπόν, στην περίοδο όπου ο Περέκ ψάχνεται, συγκροτεί σταδιακά τη λογοτεχνική του ταυτότητα, προχωρεί ψηλαφητά στα μονοπάτια της γραφής, γνωρίζοντας ωστόσο ότι αυτός είναι ο ζωτικός του χώρος και ότι ο μόνος τρόπος να συμφιλιωθεί με τον εαυτό του και με τον κόσμο είναι να προσπαθήσει να τον διευθετήσει. Η αυτοβιογραφική σκαλωσιά και σ’ αυτό το κείμενο του Περέκ, όπως σε όλα σχεδόν τα γραπτά του, είναι ορατή και ομολογημένη. Μεταγράφει σ’ αυτό το μαιανδρικό αφήγημα την καταθλιπτική κρίση την οποία βίωσε δέκα χρόνια νωρίτερα (1956) και για την οποία χρειάστηκε να καταφύγει στη μεσιτεία της ψυχανάλυσης. Από αυτήν την άποψη, Ο άνθρωπος που κοιμάται μπορεί ν’ αντιμετωπιστεί και ως μυητικό αφήγημα, κεκτημένο μιας (μα)θητείας που συνεχίζει την όδευση προς μιαν αυτογνωσία, εύρεση –ή επανεύρεση– του εαυτού.

Μέρφυ

Σάμιουελ Μπέκετ

Μετάφραση: Ελεάννα Πανάγου
Επιμέλεια: Γιώργος Αποσκίτης

Ο Μέρφυ είναι το πρώτο μυθιστόρημα του Μπέκετ· δημοσιεύτηκε στην Αγγλία το 1938, ύστερα από δεκάδες απορρίψεις, από τις εκδόσεις Routledge. Η γαλλική μετάφραση εκδόθηκε το 1947 από τις εκδόσεις Bordas στο Παρίσι. Κείμενο σκοτεινό και κωμικό ταυτόχρονα, παρωδεί την παραδοσιακή φόρμα του μυθιστορήματος και ανατρέπει τα πάντα, στην ουσία ολόκληρη τη δυτική παράδοση. Τα στερεότυπα εδώ αρχίζουν ήδη από τον τίτλο, καθώς ο φερώνυμος κεντρικός ήρωας, ο Μέρφυ, έχει το πιο κοινό ιρλανδικό επώνυμο. Ήδη από την πρώτη αράδα, ο παντογνώστης αφηγητής φροντίζει να μας ενημερώσει ότι με την αφήγησή του δεν θα προσφέρει τίποτα καινούριο. Σε πρώτο επίπεδο, ο Μέρφυ είναι η ιστορία μιας ομάδας ανθρώπων που έζησαν στο Δουβλίνο και το Λονδίνο, από τον Φεβρουάριο ως τον Οκτώβριο του 1935, και οι οποίοι σχηματίζουν ένα «κλειστό κύκλωμα» όπου ο Α είναι ερωτευμένος με τη Β, ενώ η Β, με τη σειρά της, προσπαθεί να τραβήξει την προσοχή του Γ, που ενδιαφέρεται για τη Δ. Η πορεία, όπως και η κατάληξη, όλων αυτών των προσώπων είναι προκαθορισμένη. Σε δεύτερο επίπεδο, είναι ένα κείμενο πολυπρισματικό και δύσβατο, γεμάτο «παρανοϊκά καθέκαστα» που δυσχεραίνουν το έργο της ερμηνείας.

Συναντήσεις στο άβατο

Ζέφη Δαράκη


Δύο χρόνια μετά το Χαμένο Ποίημα (Νεφέλη, 2018), η Ζέφη Δαράκη εισκομίζει στην τρέχουσα ποιητική παραγωγή τη νέα συλλογή της Συναντήσεις στο άβατο. Ποίηση σχεδόν ψιθυριστή, με έγνοια για το λόγο («το ακατοίκητο της γραφής», «το βογκητό των λέξεων που δεν ειπώθηκαν ποτέ») και όλη τη θεματική της και πάλι «επί σκηνής»: ο έρωτας, η μνήμη, ο φόβος, η λύπη, το αδιέξοδο, το ανείπωτο, ο κόσμος των ονείρων και των μυστικών διευρυμένη όμως και διαθλασμένη από όλες τις πανάρχαιες αλλά και σύγχρονες πληγές του κόσμου. Ποίηση διαπεραστική, αυτόφωτη και ιδιαζόντως επαναστατική.

Βράχια

Γιώργος Βέης


Στη δέκατη τέταρτη ποιητική συλλογή του Γιώργου Βέη, τα όσα θεματολογικά προηγήθηκαν ανανεώνονται και προεκτείνονται. Η φύση δεν αποτελεί απλώς τον ικανό και αναγκαίο διάκοσμο αλλά εξακολουθεί να συνιστά ένα από τα κύρια ποιητικά όντα. Τα εσωτερικά τοπία και οι πολλαπλές όψεις του κόσμου, κρίσιμες και πολύσημες, προβάλλονται συμμετρικά. Το ατομικό και το συλλογικό υποκείμενο δεν υπονομεύει το ένα το άλλο. Θέλουν να επικοινωνούν με ειλικρίνεια μεταξύ τους, αναδεικνύοντας, μεταξύ άλλων, κρυφές αλήθειες. Η απόλαυση έγκειται κυρίως στη διασταύρωση του στίχου με τις αξίες του αναστοχαζόμενου βίου. Διατηρείται εμφανώς η χρήση της παραγωγικής μεταφοράς. Το αποκλίνον σονέτο κι ο ευθύβολος ελεύθερος στίχος συνυπάρχουν, αλληλοσυμπληρώνοντας την κειμενική ποικιλία.