χάρτης
ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΛΟΓΟΥ & ΤΕΧΝΗΣ

διαβάστε σήμερα:

Ο θάνατος το στρώνει / Όσο ζω Μαζώ

χάρτης
ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΛΟΓΟΥ & ΤΕΧΝΗΣ

#94

ΣΤΗΛΕΣ:

Ευγενία Βάγια, Γιώργος Βέης, Γιώργος Βέλτσος, Στάθης Γουργουρής, Τάκης Γραμμένος, Ανθούλα Δανιήλ, Αγαθή Δημητρούκα, Σωτήρης Κακίσης, Ναταλία Καραγιάννη, Αχιλλέας Κυριακίδης, Βαγγέλης Λιβιεράτος, Ιωάννα Λιούτσια, Άρης Μαλανδράκης, Μιχάλης Μοδινός, Σπύρος Μοσκόβου, Γιώργος Μουλουδάκης, Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, Γιώργος Μυλωνάς, Νίκος Ξένιος, Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, Βασίλης Παπαγεωργίου, Γιάννης Πάσχος, Νίκος Πρατσίνης, Έλση Σαράτση, Λάμπρος Σκουζάκης, Ανδρέας Τσάκας, Μίλτος Φραγκόπουλος, Γιώργος Χουλιάρας, Νίκος Χρυσός

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΤΕΥΧΟΥΣ:

Σεραφείμ Αθανασιάδης, Άννα Αμπατζόγλου, Κωνσταντίνος Αυγερινάκης, Μαρία Βέρρου, Ιωάννα Διαμαντοπούλου Νότντουρφτ, Ευσταθία Δήμου, Γιώτα Δ. Διέννη, Αργύρης Δούρβας, Κλεονίκη Δρούγκα, Μαρία Ευθυμίου, Ολυμπία Θεοδοσίου, Αλφόνσο Θούρο, Χένρικ Ίψεν, Ναταλία Καραγιάννη, Κατερίνα Καράμπελα, Μιχαήλα Καραμπίνη-Ιατρού, Αντιγόνη Κατσαδήμα, Χλόη Κουτσουμπέλη, Ορφέας Κρητικός, Γιάννης Κωνσταντίνου, Νίκος Κωσταγιόλας, Λάμπρος Κώττης, Μαρία Λάτσαρη, Δημήτρης Λεβέντης, Κώστας Λένης, Διονίσιο Λόπεθ, Κυριακή Λυμπέρη, Αλέξιος Μάινας, Λευτέρης Μακεδόνας, Κωνσταντίνος Μαρκογιάννης, Γιώργος Μουρατίδης, Τέσυ Μπάιλα, Γεωργία Μπεκριδάκη, Άλμα Μπιανκαμάνο, Γιώργος Μυλωνάς, Δήμητρα Νικολαράκου, Αντρέ ντι Μπουσέ, Βασίλης Ντόκος, Βασίλης Ξυπόλυτος, Αθηνά Παπαδοπούλου, Χριστίνα Γ. Παπαδοπούλου, Ντόροθι Πάρκερ, Αλέξανδρος Παύλου, Χριστιάνα Πετρίχου, Άγγελος Πεφάνης, Ηλίας Ποταμιανός, Θοδωρής Σαμαράς, Νίκος Σπανός, Γεωργία Συριοπούλου, Μπεφεκάντου Τερεφέ, Μιράντα Τζουλάι, Νίκος Τζώρτζης, Γιάννης Τρανίδις, Νάντια Τράτα, Κωνσταντίνος Τσεκλένης, Τασούλα Τσιλιμένη, Κατερίνα Χατζοπούλου, Αντώνης Ψάλτης

ΔΕΙΤΕ ΤΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

φαινόμενα

{ Κλίμακες }

Ο θάνατος το στρώνει / Όσο ζω Μαζώ

Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟ ΣΤΡΩΝΕΙ/ΟΣΟ ΖΩ ΜΑΖΩ: Τον Μαζωνάκη δεν τον κατασπάραξε το σύστημα, παρότι έγινε σούπερ σταρ μικρός, εικοσάχρονος. Δεν τον εξόντωσαν οι εταιρίες, οι μαφίες της νύχτας. «Ο Μαζωνάκης δημιούργησε τη νύχτα» είπε προχτές ο Κραουνάκης. Δεν ξεφτιλίστηκε στα κανάλια, δεν τον έφαγε η έπαρση, η μικροπρέπεια, ο φθόνος μεταξύ συναδέλφων, η επιθυμία για σταριλίκι και όλα αυτά που καταβροχθίζουν νέους για τις μπίζνες του θεάματος. Παρόλες τις ουσίες, τις εξαλλοσύνες, τις σωματικές φθορές που υπέστη ως παιδί της νύχτας, ο Μαζωνάκης δεν ξέφτισε, δεν κάηκε, δεν συνθηκολόγησε. Δεν πέθανε από υπερβολική δόση, δεν σκοτώθηκε οδηγώντας μεθυσμένος στην παραλιακή, δεν αυτοκτόνησε — όπως ο βωμός του θεάματος πολλές φορές απαιτεί. Όμως εντέλει πέθανε ανυπεράσπιστος. Ένας άνθρωπος με τέτοια οικονομική και συμβολική ισχύ πέθανε σαν το σκυλί στ’ αμπέλι, σαν το φτωχό παιδί που έπεσε στο λάκκο κάποιων σκιτζήδων που το σύστημα καλλιεργεί στο απυρόβλητο. ΣΤΑΘΗΣ ΓΟΥΡΓΟΥΡΗΣ

{ Κλίμακες }

Διορθώστε τον Χάρτη…

ΔΙΟΡΘΩΣΤΕ ΤΟΝ ΧΑΡΤΗ: Η έντονη καταγγελτική πολιτικοποίηση που αναπτύχθηκε στον περίγυρο της τελευταίας ψηφοφορίας περί χαρτών στον ΟΗΕ (ευτυχώς ―τελικά― μη δεσμευτική), δεν είναι η πρώτη στην μακρά ιστορία των χαρτογραφικών προβολών της υδρογείου σε παγκόσμιο χάρτη. Παρόμοια είχε αναπτυχθεί το 1973 με την ισοδύναμη προβολή του Γερμανού Peters. Το πολιτικό σκεπτικό ήταν το ίδιο όπως τώρα, αλλά τελικά η βιωσιμότητα της προβολής εκείνης ήταν περιορισμένη, ίσως και λόγω του υψηλότερου διεθνώς χαρτογραφικού εγγραμματισμού που υπήρχε μισό αιώνα πριν… Τώρα, στην εποχή που ο χαρτογραφικός αναλφαβητισμός “χτυπάει κόκκινο”, λόγω (και) της ψηφιακής ευκολίας, η σύχρονη εκδοχή της υπόθεσης της ισοδύναμης προβολής του Peters δημιούργησε μεγάλη σύγχυση και αποπροσανατολισμό. Το άσπρο-μαύρο της “άδικής” συμμορφίας του Μercator ―“που απεικόνιζε τη Γροιλανδία πολλαπλάσια μεγαλύτερη της Αφρικής”― και της “δίκαιης” ισοδυναμίας της προτεινόμενης στον ΟΗΕ προβολής του 2018 ―που θα έδειχνε επιτέλους την Αφρική σωστά, ως τη δεύτερη σε μέγεθος ήπειρο της υδρογείου, αλλά με παραμορφωμένο το σχήμα της―, αποσιωπούσε την ύπαρξη μεταξύ μαύρου-άσπρου των πολυάριθμων τόνων του γκρι! ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΛΙΒΙΕΡΑΤΟΣ

{ Κλίμακες }

Κυκλαδικός τάφος

ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΤΑΦΟΣ: Ο αδελφός μου παρακολουθούσε κανονικά την αντίστοιχη δευτέρα δημοτικού, κι εγώ, της προσκολλήσεως, μετείχα ως «ακροατής». Πηγαίναμε μόνοι μας με τα πόδια στο σχολείο ―ο κόσμος φαίνεται πως ήταν πολύ πιο ήμερος τότε― καλύπτοντας μια απόσταση κάπου δέκα λεπτών με τα μικρά ποδαράκια μας. Για να κόψουμε δρόμο διασχίζαμε μια αλάνα με σκηνές στη μια πλευρά της, απ’ όπου άνθρωποι μας κοιτούσαν σιωπηλά και, από όσο έχει εντυπωθεί στη μνήμη μου, ανέκφραστα. Ήταν και παιδιά, που κι εκείνα μας κοιτούσαν σιωπηλά με κάποια περιέργεια, όπως κι εγώ εκείνα, κι ήταν φορές που σα να θυμάμαι πως τα βλέμματά μας διασταυρώνονταν. Αργότερα θα μάθαινα πως ήταν προσφυγικός καταυλισμός Παλαιστινίων, που είχαν εγκατασταθεί εκεί πριν μερικά χρόνια, μετά τη Νάκμπα, την Καταστροφή, του 1948. Από την άλλη μεριά της αλάνας, όπως είδα πολλά χρόνια αργότερα σ’ έναν παλιό χάρτη, ήταν το Νεκροταφείο των Δρούζων, κι ίσως για αυτό εκείνο το μέρος είχε μείνει άχτιστο και κάπως γαλήνιο, μέσα στη φρενήρη οικιστική ανάπτυξη στη Βηρυτό, με τους πανταχού παρόντες οδοστρωτήρες και τις μπετονιέρες, στα χρόνια του ΄50, την οποία είχε αναλάβει το ελληνικό πολεοδομικό γραφείο Δοξιάδη. ΜΙΛΤΟΣ ΦΡΑΓΚΟΠΟΥΛΟΣ

{ Δοκίμιο }

«Είναι» και «Αλήθεια»: Κάρλο Μίκελστετερ (1887-1910)

ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΑΣΧΟΛΗΘΟΥΜΕ ΜΕ ΤΟΝ ΜΙΚΕΛΣΤΕΤΕΡ ΣΗΜΕΡΑ; Διότι σήμερα, περισσότερο από ποτέ, το ανθρώπινο ζώο βρίσκεται, αν όχι στο ίδιο σημείο από το οποίο είχε ξεκινήσει και ο μακρινός του πρόγονος Νεάντερνταλ (ή ο Πιθηκάνθρωπος), σίγουρα διέρχεται μία από τις μεγαλύτερες κρίσεις – ηθικού, υπαρξιακού, φιλοσοφικού κ.λπ. χαρακτήρα – στην ιστορία του. Το βασικό «αναλυτικό εργαλείο» που πρότεινε ο Μίκελστετερ (παρότι ο όρος ακούγεται μάλλον άσχημος, ειδικά στην περίπτωσή του), το δίπολο Πειθώ-Ρητορική, μπορεί να απαντήσει σε όλες ανεξαιρέτως τις διαστάσεις της κρίσης αυτής. Σήμερα ο άνθρωπος φαίνεται να έχει παραδοθεί ολοκληρωτικά στον ‘σατανικό’ μηχανισμό της ρητορικής. Όπου ρητορική κατά Μίκελστετερ σημαίνει καθετί το ψεύτικο και το υποκριτικό στον άνθρωπο˙ σημαίνει τη μίμηση ξένων, επίπλαστων ή φανταστικών συμπεριφορών, ιδεών και προτύπων˙ σημαίνει την εμμονική λατρεία του ιδεατού, του εικονικού, του ανύπαρκτου – ας το πούμε γενικά: κάθε παραγώγου της ανθρώπινης σκέψης – εις βάρος της υγιούς, λογικής, εχέφρονος σκέψης, ομιλίας και δράσης. ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΑΣ

προβολές

{ Διερευνήσεις }

Έλληνες διανοούμενοι στην μεταπολεμική Αμερική

Έλληνες διανοούμενοι στην μεταπολεμική Αμερική: Οι μορφωμένοι Έλληνες τον 19ο αιώνα και μέχρι το 1945 λοιπόν και ξέρουν και ενδιαφέρονται να μάθουν για την Αμερική. Αλλά δεν θα πρέπει να υπερβάλλουμε αυτό το ενδιαφέρον. Από τον νεοελληνικό Διαφωτισμό μέχρι τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο είναι η δυτική Ευρώπη, όχι η Αμερική, στην οποία προσβλέπει η ελληνική διανόηση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται στο περιθώριο της ελληνικής προσοχής, μια χώρα πολιτισμένη μεν, με τον τρόπο που το εννοούσε ο 19ος αιώνας, αλλά ταυτόχρονα εξωτική. Ακόμα και όσα μαθαίνουν οι Έλληνες για τις ΗΠΑ συνήθως προέρχονται από δυτικοευρωπαϊκές πηγές. Η Αμερική απουσιάζει στην πραγματικότητα σχεδόν τελείως από τα ελληνικά γράμματα, και δη την ταξιδιωτική λογοτεχνία. Παρόλο που και πριν το μεταναστευτικό ρεύμα των τελών του 19ου αιώνα διαμένουν ή επισκέπτονται την Αμερική Έλληνες και μάλιστα μορφωμένοι, έμποροι και λόγιοι, ελάχιστοι θα καταγράψουν τις εντυπώσεις τους για αυτήν την ιδιόμορφη χώρα και αυτοί θα το κάνουν μέσα από άρθρα δημοσιευμένα σε περιοδικά, κείμενα εξ ορισμού εφήμερα. Ακόμα και μετά την μετανάστευση εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων στην Αμερική, οι Έλληνες συγγραφείς θα αφιερώσουν μεν πλήθος κειμένων, ιδίως διηγημάτων, στους μετανάστες, θα αδιαφορήσουν όμως για την χώρα στην οποία μετανάστευσαν. Είναι ενδεικτικό ότι κανένας από τους δυο μεγαλύτερους Έλληνες ταξιδιωτικούς συγγραφείς του Μεσοπολέμου, και όλης της λογοτεχνίας μας, ούτε ο Κώστας Ουράνης ούτε ο Νίκος Καζαντζάκης μας άφησαν κάποιο βιβλίο για την Αμερική. ΗΛΙΑΣ ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ

{ Δοκίμιο }

Η αβίαστη πολιτική του ποιήματος

Και επειδή το ποίημα ως τέχνη του λόγου εμπεριέχει και την ελάχιστη ή μεγαλύτερη προσωπική μαρτυρία για την ύπαρξη, η δυσκολία αναπέτασης του συγγραφικού εγώ του ποιητή σε συλλογικό εαυτό χωρίς να περιπέσει στο ολίσθημα του ωμά εξομολογητικού, παρεμβατικού ή αλληλέγγυου λόγου, που θα βλάψει αισθητικά το ποίημα -όταν μάλιστα υπάρχουν στον σύγχρονο κόσμο τόσα άλλα είδη λόγου άμεσης καταγγελίας και επίκλησης- είναι πολύ μεγάλη. Έτσι, θα πρέπει να επινοήσει έναν τρόπο ώστε τα σημαίνοντα του ποιήματος να εφαρμόζουν την πολιτική της διαστολής τους είτε μέσω της υπαινικτικής έως πολύσημης ελλειπτικότητάς τους, που ακολουθήθηκε κυρίως στα ποιήματα του μοντερνισμού, είτε μέσω της αντικατάστασης της ενικής ποιητικής φωνής με την ανακεφαλαιωτική της παράδοσης και της ιστορίας πολυφωνία σε πληθυντικά ποιήματα ή μέσω ακόμη και εκείνων των ειδολογικής υπέρβασης μικτών κειμένων ―που εγκιβωτίζουν στο ποιητικό σώμα μη στιχοποιητικές μορφές και είδη όπως το δοκίμιο, το χρονικό, το ρεπορτάζ κλπ.― της μεταμοντερνιστικής περιόδου που βιώνουμε τώρα. ΒΑΣΙΛΗΣ ΝΤΟΚΟΣ

{ Εικαστικά }

ΕΜΣΤ: που ανήκει το μουσείο;

ΕΜΣΤ: που ανήκει το μουσείο; Το γεγονός ότι δεν αποτελεί πλέον αυτονόητη βεβαιότητα πως ανήκουμε στο ευρωπαϊκό τόξο είναι από μόνο του ενδιαφέρον. Πολύ περισσότερο όταν, μέσα σε έναν επίσημο εθνικό θεσμό, η ευρωπαϊκή διάσταση του νεότερου Ελληνισμού μοιάζει να αντιμετωπίζεται περίπου ως μακρά «προσκόλληση» σε ξένα πολιτισμικά πρότυπα. Εδώ αρχίζει ένα πρόβλημα — και ένα ερώτημα στο οποίο θα χρειαστεί να επανέλθουμε: από πότε η συνομιλία του ελληνικού κόσμου με την Ευρώπη θεωρείται σχέση εξάρτησης και όχι συστατικό μέρος της ταυτότητάς του; Το θεωρητικό υπόβαθρο αυτής της μετατόπισης αντλείται από το βιβλίο του Sean Mathews «The New Byzantines: The Rise of Greece and Return of the Near East». Στον πυρήνα του βρίσκεται τούτο το σχήμα: η δυτική ταυτότητα της νεότερης Ελλάδας υπήρξε σε σημαντικό βαθμό κατασκευή του 19ου αιώνα, όταν οι Μεγάλες Δυνάμεις και το νεοσύστατο κράτος αναζήτησαν τη νομιμοποίησή του στην κλασική αρχαιότητα, αποσιωπώντας ή υποβαθμίζοντας το βυζαντινό και οθωμανικό παρελθόν του. Η σημερινή «στροφή προς Ανατολάς» εμφανίζεται έτσι περίπου ως επιστροφή μιας ιστορικής μνήμης που είχε απωθηθεί: η Ελλάδα ξαναβρίσκει τη θέση της στην Ανατολική Μεσόγειο και την Εγγύς Ανατολή. ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΥΛΩΝΑΣ

{ Θέατρο }

Χέντα Γκάμπλερ

ΙΨΕΝ: «Χέντα Γκάμπλερ». Ήδη από την πρώτη σελίδα με απορρόφησε ο τρόπος με τον οποίο ο Ίψεν χτίζει τον άμεσο, πειστικό ρεαλισμό του έργου, η άνεση με την οποία αναπαράγει την πραγματικότητα με τις λεπτομέρειές της, τις καθημερινές μικροσυνήθειες και ανησυχίες της, τα παρορμητικά συναισθήματα, την ανεπεξέργαστη κακία και τις αυθόρμητες αντιδράσεις της. Στη γλώσσα αυτό γίνεται αντιληπτό από τις μικρές εμβόλιμες λέξεις που σαν διάσπαρτα ημερόχορτα χαλαρώνουν ή εντείνουν τον γραπτό λόγο, τον λειαίνουν και του δίνουν την αβίαστη χροιά του προφορικού. Πρόκειται για λέξεις όπως «λοιπόν», «πάντως», «βέβαια», «καν», «πια» ή «μα» που συχνά δεν έχουν άμεση αντιστοιχία στα Ελληνικά. Αυτό ήταν και η μεγαλύτερη πρόκληση για μένα: Να διατηρήσω και να μεταφέρω στα Ελληνικά τη φυσική ροή της ιψενικής στιχομυθίας, χωρίς να θυσιάσω καμιά από τις μικρές αυτές λέξεις. Η σπουδαιότητα του ρεαλισμού της γλώσσας αυτής και της πραγματικότητας που αυτή δημιουργεί γίνεται φανερή και από το γεγονός ότι η πρώτη πράξη του έργου είναι σχεδόν διπλάσια από την τέταρτη. Πρώτα δημιουργείται ο κόσμος του δράματος, τα ευρύτερα όρια της πλοκής, τα οποία στη συνέχεια θα δεχθούν την εξέλιξη, την δραματικότητα και τις καταλήξεις των γεγονότων και των συγκρούσεών τους. ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ (Εισαγωγή και νέα μετάφραση)