χάρτης
ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΛΟΓΟΥ & ΤΕΧΝΗΣ

διαβάστε σήμερα:

Αποχαιρετισμός στην Τρισεύγενη

χάρτης
ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΛΟΓΟΥ & ΤΕΧΝΗΣ

#93

{ Κλίμακες }

Το έργο του Κωνσταντίνου, η «εκκωφαντική» του ομιλία, είναι το μαρτύριο ενός μυαλού που αμφέβαλλε για όλα εκτός από την βούλησή του να θέλει να τα πει υφολογημένα. Να προτείνει νέους όρους όπως η «πολυσθένεια» ή το «πολιτικό χρήμα». Να σαρκάσει με το «Πλουτίστε!» του François Guizot. Να προχωρήσει, αποφεύγοντας τα αλτουσεριανά αδιέξοδα περί «ιδεολογικών μηχανισμών του κράτους», αναθέτοντας μάλιστα σ' αυτούς (π.χ. στο σχολείο) την επεξεργασία «προσδοκιών» κοινωνικής υπέρβασης. Και την ίδια στιγμή, ο πράος αυτός άνθρωπος αμφιβάλλοντας για όλα, να εννοήσει την αλήθεια ως συνάρτηση της δικαιοσύνης, μια που «αλήθεια» ήταν γι' αυτόν μόνον η κοινωνική αδικία ― και είχε δίκιο.Το έργο του λοιπόν, το διαβάζω σαν μια συνεχή λαϊμπνιτσιανή πτύχωση, ένα "pli sur pli" του Ντελέζ, μια «ταινία» του Μέμπιους. Ένα έργο double face. Αυτή τη λογοτεχνική κοινωνιολογία του ή μάλλον την κοινωνιολογική του λογοτεχνία (α λα Μπαλζάκ;) την αποκαλώ "Summa atheologica". ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΛΤΣΟΣ (για τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά)

{ Θέατρο }

Ποιος αποφασίζει τι είναι σύγχρονο; Η πολιτική του χρόνου στη σκηνή

Κάθε καλοκαίρι επαναλαμβάνεται το ίδιο σχεδόν τελετουργικό. Ο Αισχύλος επιστρέφει. Ο Σοφοκλής επιστρέφει. Ο Ευριπίδης επιστρέφει. Και, φυσικά, ο Αριστοφάνης. Πάντα συνεπείς στο ετήσιο ραντεβού τους μαζί μας. Κι εμείς μαζί τους. Μια αμφίδρομη σχέση, ένα επαναλαμβανόμενο ταξίδι μετ’ επιστροφής ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Για εβδομάδες οι σκηνές των αρχαίων (και όχι μόνο) θεάτρων —με κορυφαία εκείνη της Επιδαύρου— γεμίζουν από θεατές κάθε είδους: περίεργους τουρίστες πολιτισμού, πιστούς φίλους του θεάτρου, κριτικούς, θεατρολόγους, γνώστες αλλά και περαστικούς. Όλοι συναντιούνται για να δουν ξανά πρόσωπα και έργα που έχουν γραφτεί πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια και όμως εξακολουθούν να γοητεύουν, να διχάζουν και να διεκδικούν μια θέση μέσα σε ένα παρόν με εντελώς διαφορετικές ιστορικές, πολιτικές και αισθητικές συνθήκες. ΣΑΒΒΑΣ ΠΑΤΣΑΛΙΔΗΣ

{ Κλίμακες }

Αχινός

Λάθος ο κίτρινος καρπός τού κατά μόνας, λάθος κι η μοναξιά όποιου γεννιέται δίχως να τον περιμένουνε. Αλάνθαστη και μόνη η στιγμή που ο Αισχύλος κραύγασε μέσα απ’ τον τάφο του ότι πολέμησε κι αυτός στον Μαραθώνα, και ήχησε λαμπρή σιωπή για όλα τ’ άλλα τα παιδιά του ― «ἀλκὴν δ᾽ εὐδόκιμον Μαραθώνιον ἄλσος ἂν εἴποι». Πλεονασμός να πεις κι αυτά και τ’ άλλα. Όλα δικά σου είναι μα και πάλι τίποτα δικό σου. Και η ζωή σου ένα σκαλί χτισμένο στη σωστή μεριά να το πατήσουν οι άλλοι να περάσουνε απέναντι. Μηδενικά σιαμαία με κοιλιές σε ενδιαφέρουσα εγκυμονούν κουβέντες όπως βρύση κι όπως λιόφυτο, αδέρφια όμορφα που πήγανε στα καλλιστεία και τα διώξανε οι κριτές, τίποτα αυτοί δεν καταλάβανε. Ήλιος τώρα δεσπόζει δίκαιος ψηλά, ήλιος πυρφόρος, ιδιωτικός, ήλιος δίχως κανέναν να ρωτά, δίχως κανέναν να διαλέγει, όλο το βιος του μες στα σαγονάκια του έρωτα ξοδιάζοντας. Και νανουρίζονται οι λέξεις μες στην άμμο του βυθού, και πλαταγίζει μέσα στ’ όνειρο το σωματάκι τους, και γίνεται πανί και βάρκα καλοτάξιδη για τα πιο μυστικά ταξίδια. Και να με συμπαθάτε έτσι που μιλώ, τα λέω ετούτα κατευθείαν από την κουτσή πλευρά της κούνιας μου ―αυτής που ξεγελάει του μωρού το κλάμα κι ανατέλλει ένα χλωμό φεγγάρι μες στον ύπνο του―, και σας τα αφήνω σαν πατέρας κι αδερφός που μες στα χρόνια τον ξεχάσατε, μα τώρα επιστρέφει φορτωμένος δώρα και ευχές, κι όλα της ξενιτιάς του τα ακριβά ποτά σε γυάλινα νταμιτζανάκια φορτωμένα. ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΟΥΛΟΥΔΑΚΗΣ

{ Ποίηση & Πεζογραφία }

Η Πηγή της Καμφοράς

Κάθε που σκοτεινιάζει αισθάνεσαι φτωχός κι ανίσχυρος. Αυτό θα διαπιστώσεις είκοσι χρόνια αργότερα, μέσα στο ιδανικό σύμπαν που ζεις, εσύ ένας Εμμανουήλ Επισκόπου, μεγαλέμπορος καπνού και βάμβακος. Στα όρια της Άνω και Κάτω Αιγύπτου, επάνω στη χάραξη του αρχαίου δρόμου που συνδέει τα παράλια της Αφρικής με την Αραβία. Δυτικά από τα κίτρινα νερά του Δέλτα του Νείλου ποταμού, εκεί όπου τα συναισθήματα συνθλίβονται από θύελλες κόκκινης άμμου που καλύπτουν τα πάντα. Διαπιστώνεις πως ο πόνος που αναδύεται από τη λωρίδα του ισθμού σε επισκέπτεται έρποντας όταν πέφτει το φως της ημέρας, εισχωρεί κάτω από την πόρτα του αρχοντικού σου, φτάνει μέχρι τα σκεπάσματα του κρεβατιού κι αναρριχάται να διεισδύσει εντός σου. Αναρωτιέσαι, σε τι χρησιμεύει το σούρουπο το ακίνητο νερό της λίμνης Μαρεώτιδος, σε τι το απέραντο της Μεσογείου Θαλάσσης, και δεν θυμάσαι καμιά χρησιμότητα. Σκέπτεσαι πως δεν γνωρίζεις γιατί ο δεύτερος θεός σου, ο Αλλάχ, δεν έβαλε δύο καρδιές μέσα σε ένα ανθρώπινο σώμα, κατανοώντας πάραυτα τη βλασφημία της σκέψης σου. [Από το τελευταίο κείμενο που έστειλε ο ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ ΑΞΙΩΤΗΣ (1942-2026) στον «Χάρτη»]

προβολές

{ Διερευνήσεις }

Τι εφιστά η ματαίωση

Στην ποίηση η ελευθερία ―όπως και σε οποιονδήποτε άλλο τομέα― είναι ζήτημα επιδεκτικότητας του αληθούς, ακριβώς επειδή αυτό παραμένει εκτός των νοημάτων και των ερμηνειών που χρησιμοποιούνται για την κατανόησή του. Η ποίηση, αν υποθέσουμε πως είναι μέσο, στον ιδρυόμενο πυρήνα της είναι απολύτως ουδέτερη γιατί εάν δεν είναι ουδέτερη δεν επιδέχεται το δημιουργούμενο μήνυμα που έχει να μεταδώσει, να παραδώσει, θα το αλλοιώσει. Ο ποιητής δεν είναι de facto ουδέτερος, γνωρίζει όμως πως όσο δημιουργεί ουδετεροποιείται, δημιουργείται. Μέσω αυτής της ουδετεροποιητικής διάκρισης λειτουργεί η διαφορά της ποίησης. Εάν αυτά τα φαινόμενα ελεγχθούν ως ειδικές ή μυητικές εμπειρίες, δεν σχηματίζουν νέες ολότητες, όπως υποστηρίχθηκε λόγου χάρη από τον Έλιοτ, κάθε άλλο, δημιουργούν περαιτέρω κενό εντός του οποίου περιεχομενικοποιούνται, εντός του οποίου το όλον δημιουργείται. Κατ’ αυτό η Παράδοση υφίσταται μόνο υπό την έννοια μιας διαρκούς αποθραυσματοποίησης, μιας σύνθεσης παραδιδόμενων έργων τα οποία δεν στηρίζονται σε ό,τι έχουν παραλάβει μα στο πως εξελίσσουν την ποίηση διότι παραδίδονται. Εντούτοις ό,τι παραδίδεται είναι μερικώς διαμορφωμένο, σχετικά καταφερμένο. Γι’ αυτό επιμένω πως η ποίηση αποτελεί επίσης επίτευξη ενός δημιουργικού παθητικού: όταν υπάρχει ποιητικό περιεχόμενο γραφής, δεν υπάρχει περιεχόμενο ποίησης. ΓΙΑΝΝΗΣ ΛΕΙΒΑΔΑΣ

{ Δοκίμιο }

Συρραφέας ή Μaître

Με όρους αυθεντικότητας, απόρροια αποκλειστικά ανθρώπινης χειρωνακτικής και διανοητικής εργασίας, τα λογοτεχνικά έργα όπως και τα δοκίμια των σπουδαστών, που γράφονται εν κρυπτώ κι όχι στο αμφιθέατρο, είναι ύποπτα κατά την παρασκευή τους, στο θαυμαστό νέο κόσμο, για περιορισμένη ή εκτεταμένη χρήση ΤΝ και κατά συνέπεια εκλαμβάνονται ως μη αυθεντικά διαβαθμισμένου βαθμού από 0,1 έως 99,9%. Κι ενώ η αξία ενός λογοτεχνικού έργου έγκειται στην επίδρασή του κι όχι στο τι γνωρίζει ο γράφων στην περίπτωση του σπουδαστή και τoυ κειμένου του έγκειται στο τι γνωρίζει ο γράφων κι όχι στην επίδρασή του δοκιμίου του ή της πτυχιακής του. Εάν θεωρηθεί «αποδεκτή» η χρήση της ΤΝ τόσο στη ποίηση όσο και στο πανεπιστήμιο, όπως η κάνναβη στα coffee shops του Άμστερνταμ, τι μέλλει γενέσθαι; Ίσως τίποτε δεν θα είναι παράνομο ή ανήθικο πλέον αλλά θα έχουμε πιο πολλούς εξαρτημένους, θα πει κάποιος· ναι, δίχως την ψευδοκατηγορία ή εμπειρία του αυθεντικού/πλαστού, θα πει κάποιος άλλος. Ωστόσο ένα κείμενο θα συνεχίσει να είναι ωραίο ή άσχημο, επιδραστικό ή ανιαρό ακόμη κι αν δεν μιλάμε πια για συγγραφή αλλά για συρραφή, όχι για συγγραφέα αλλά συρραφέα ή συρράπτη ─ διότι εδώ θα περιoστούμε κυρίως στη λογοτεχνική επίδραση. Ένα κειμένο ως προϊόν της ΤΝ δεν θα μπορεί να διεκδικεί πανεπιστημιακό πτυχίο ανθρωπιστικών σπουδών στη βάση όσων αναφέρει, ή μήπως όχι; ΓΙΩΡΓΟΣ ΧΑΝΤΖΗΣ

{ Διερευνήσεις }

Ο Νικόλας Κάλας στην Αμερική

Η εγκαθίδρυση της μεταξικής δικτατορίας κάνει τον Νικόλαο Καλαμάρη να μονιμοποιήσει την παραμονή του στο Παρίσι και εκεί μεταμορφώνεται σε Nicolas Calas, όνομα που το παίρνει από τον Ροβεσπιέρο, έναν ριζοσπάστη ήρωα της Γαλλικής Επανάστασης ο οποίος και καρατομήθηκε. Με αυτό το όνομα δημοσιεύει το βιβλίο του «Foyers d’ Incendie». Το βιβλίο θαυμάζεται εξαιρετικά από τους σουρεαλιστικούς κύκλους και ο André Breton στέλνει ένα αντίτυπό του στον Τρόσκι που ζούσε τότε εξόριστος στο Μεξικό. Η προέλαση του ναζισμού στην Ευρώπη κάνει τους προοδευτικούς διανοούμενους να εγκαταλείψουν την Ευρώπη και περάσουν τον Ατλαντικό ελπίζοντας ότι ο Ατλαντικός θα είναι ένα όριο που ο ναζισμός δεν θα μπορέσει να διασχίσει. Έτσι μέσω Πορτογαλίας ο Nicolas Calas φτάνει στις ΗΠΑ. Στην Αμερική ζει σε έσχατη ένδεια, τρώει σε σπίτια γνωστών και εξαρτάται από μικροδάνεια φίλων για να αγοράσει τσιγάρα ή για τα εισιτήρια της συγκοινωνίας. Τα πρώτα χρήματα που κερδίζει έρχονται από το περιοδικό «Partisan Revue» όπου δημοσιεύεται ένα άρθρο. Με την αμοιβή που παίρνει (15 δολάρια), σαν συνεπής αστός επαναστάτης ποιητής αγοράζει ένα καπέλο. Η επόμενη δουλειά του είναι η παραγγελία που του δίνει ο James Laughlin για το περιοδικό «New Directions». Ο Calas κάνει μια ανθολογία σουρεαλιστών συγγραφέων. Είναι ο πρώτος ευρωπαίος που με τα γραπτά του παρουσιάζει τους σουρεαλιστές στο αμερικανικό κοινό. Έτσι, όταν αργότερα το 1940-41 ο Μπρετόν, ο Ντισάν, ο Ερνστ και άλλοι σουρεαλιστές καταφεύγουν στην Αμερική, τα ονόματά τους και το έργο τους είναι ήδη γνωστά από την παρουσίαση που τους έκανε ο Calas. ΜΙΧΑΗΛΑ ΚΑΡΑΜΠΙΝΗ-ΙΑΤΡΟΥ

{ Κλίμακες }

Predator

Πρέντατορ σημαίνει στη βιολογία θηρευτής. Κυνηγός, αλιευτής. Όλοι θηρευτές είμαστε, αλλιώς δεν θα επιβιώναμε. Πρέπει να τραφούμε. Αλλά βέβαια ο θηρευτής γίνεται κατά περίπτωση το θήραμα κάποιου άλλου. Λέγεται τροφική αλυσίδα, λέγεται φυσικός κύκλος. Ωστόσο η χρήση της ορολογίας αυτής στα ανθρώπινα είναι επισφαλής. Θέλει προσοχή. Έρχεται η ώρα που η δικαιοσύνη αποφαίνεται για σένα. Καλά, τότε την αμφισβητείς. Βρίσκεις σκοπιμότητες. Αναρωτιέσαι γιατί τώρα κι όχι πριν. Αποκαλύπτεις συνωμοσίες και συμφέροντα. Ανασηκώνεις τους ώμους κι αναστενάζεις: πάντα έτσι ήταν τα πράγματα. Φιλοσοφείς, μα πού ζείτε εσείς, έτσι είναι η ζωή, ιδού ο άνθρωπος. Άρτσι μπούρτζι και λουλάς. Και πετάς την μπάλα στην εξέδρα. Κι εγώ από τη μεριά μου σε λέω μαλάκα. Τυχάρπαστο. Επικίνδυνο. Σε χώνω [ιδεατά και ιδεοληπτικά] στη φυλακή αν δεν έχω τα κότσια να πάρω μια καραμπίνα κλπ. κλπ. οπότε αίφνης το μυθιστόρημα θα πάρει σάρκα και οστά. Η πραγματικότητα θα αντικαταστήσει την φαντασία. ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΟΔΙΝΟΣ