Το βιβλίο των μικρών θαυμάτων

ΧΟΥΑΝ ΧΑΘΙΝΤΟ ΜΟΥΝΙΟΘ ΡΕΝΧΕΛ­­

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ABANICO (Κωνσταντίνος Παλαιολόγος – Αναστασία Γιαλαντζή)


ΠΛΙΤΣ-ΠΛΙΤΣ

«Ανάμεσα στις βραχώδεις σχισμές με φλέβες από νεφρίτη στην έρημο του Τακλαμακάν, ζει ένας σκαραβαίος της οικογένειας των Τενεβριονίδων που όταν λέει πλιτς-πλιτς θέλει να πει πλατσπλάτς, και όταν λέει πλατσπλάτς θέλει να πει πλιτς-πλιτς. Εμείς περνάμε πάνω από αυτά τα μικρά έντομα αγνοώντας τα εντελώς, χωρίς καν να αντιληφθούμε ότι αυτή η ένδειξη ευφυΐας του σκαραβαίου του Τακλαμακάν εμπεριέχει στην ουσία της την πιο γνήσια ανθρώπινη πράξη, πιο χαρακτηριστική για το είδος μας ακόμα και από το γέλιο, τη συνθήκη στην οποία βασίζονται οι επιστημονικές εικασίες, η τέχνη και η κοινωνική ζωή: την ικανότητα του ψεύδεσθαι.»

* * *

Υπάρχουν μικροσκοπικά περιστατικά που, χωρίς κανείς να το αντιληφθεί, έχουν τη δύναμη να (μετ)αλλάξουν εντελώς το σύμπαν. Και υπάρχουν ξακουστά ιστορικά γεγονότα τόσο τυχαία που η τροπή τους θα ήταν εντελώς διαφορετική απλώς και μόνο λόγω μιας ελαφριάς αλλαγής στη διεύθυνση του ανέμου. Το βιβλίο των μικρών θαυμάτων είναι ένα δειγματολόγιο από αυτά τα μεγαλειώδη αλλά και μικροσκοπικά συμβάντα. Είναι ένας λεπτομερής κατάλογος από θαυμαστά γεγονότα. Είναι μια διαδρομή που ξεκινάει από το βάθος των συρταριών μας, κάτω από τα κρεβάτια μας, μέσα από την ψευδοροφή του υπνοδωματίου μας και φτάνει μέχρι τους πιο μακρινούς γαλαξίες. Είναι ένα τερατολόγιο ή ένα εγχειρίδιο Θεολογίας. Ή, για να είμαστε πιο ακριβείς, μια πραγματεία περί μικροεπιστημονικής φαντασίας. Ή, ίσως, να μην είναι απολύτως τίποτα από όλα αυτά. Σε κάθε περίπτωση, ένα είναι σίγουρο, δεν είναι το βιβλίο που περιμένατε. Είναι όμως το βιβλίο που ονειρευόσασταν.

_________________

Ο Χουάν Χαθίντο Μουνιόθ Ρένχελ (Juan Jacinto Muñoz Rengel), γεννημένος στη Μάλαγα το 1974, είναι ένας από τους πιο διακεκριμένους ισπανούς συγγραφείς διηγημάτων και μικρών κειμένων, με περισσότερα από πενήντα εθνικά και διεθνή βραβεία στο ενεργητικό του. Έχει ήδη αναγνωριστεί από τον διεθνή Τύπο και την κριτική ως ένας από τους αξιότερους συνεχιστές της συγγραφικής παράδοσης του Καλβίνο και του Μπόρχες, ενώ μερικά από τα διηγήματά του έχουν συμπεριληφθεί στις σημαντικότερες ανθολογίες της Ισπανίας. Μεγάλο μέρος του έργου του έχει μεταφραστεί στα Αγγλικά, στα Γαλλικά, στα Ιταλικά, στα Ρωσικά και στα Τουρκικά, και έχει εκδοθεί σε δώδεκα χώρες. Στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις εκδόσεις opera το πρώτο του βιβλίο: Η μυστική εταιρεία του ονείρου.

Ο πωλητής παρελθόντων

ΖΟΖΕ ΕΝΤΟΥΑΡΝΤΟ ΑΓΚΟΥΑΛΟΥΖΑ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΜΑΡΙΑ ΜΠΕΖΑΝΤΑΚΟΥ

«‘‘Πείτε μου, όμως, αγαπητέ μου, ποιοι είναι οι πελάτες σας;’’ Ο Φέλιξ Βεντούρα εξήγησε: είναι επιχειρηματίες, υπουργοί, κτηματίες, διαμαντέμποροι, στρατηγοί, άνθρωποι τελοσπάντων με σίγουρο μέλλον που, όμως, τους λείπει ένα καλό παρελθόν, επιφανείς πρόγονοι, περγαμηνές — με λίγα λόγια: ένα όνομα που να αντηχεί ευγενή καταγωγή και καλλιέργεια. Εκείνος τους πουλάει ένα καινούργιο παρελθόν σε χαρτιά. Σχεδιάζει το γενεαλογικό τους δέντρο. Τους δίνει φωτογραφίες παππούδων και προπάππων — κυρίους με λαμπρό παράστημα, κυρίες αλλοτινών καιρών. […] ‘‘ Έξοχα, έξοχα. Αυτό μου ’χαν πει. Χρειάζομαι τις υπηρεσίες σας. Φοβάμαι, όμως, ότι θα σας βάλω πολλή δουλειά’’.».

Ο Φέλιξ Βεντούρα είναι ένας αλμπίνος που ειδικεύεται στη δημιουργία παρελθόντων για τη νέα αστική τάξη της Ανγκόλας. Οι πελάτες του, μετά από περίπου δύο δεκαετίες συγκρούσεων για την απελευθέρωση από την πορτογαλική αποικιοκρατία, έχουν ανάγκη από ένα βελτιωμένο παρελθόν, με «πολυτελές» γενεαλογικό δέντρο, νέα προσωπική ιστορία και φωτογραφίες ένδοξων προγόνων για να εξασφαλίσουν ένα μέλλον με καλές προοπτικές. Ο πωλητής παρελθόντων είναι ένα στοχαστικό μυθιστόρημα για τη μνήμη και τις επιλεκτικές διαδρομές που ακολουθεί όταν ανασύρει ανύπαρκτα συμβάντα, ξεχνώντας γεγονότα αδιαμφισβήτητα, όπως το χρώμα του δέρματος.

Σε μια συνέντευξή του, ο συγγραφέας εξηγεί τι μπορεί να σημαίνει μαύρος και τι λευκός: «Τα πάντα εξαρτώνται από την κατάσταση. Γνωρίζω Βραζιλιάνους που ανακάλυψαν ότι είναι μαύροι όταν έφτασαν στις ΗΠΑ και, αντιθέτως, Aμερικανούς που, ενώ στη χώρα τους ήταν μαύροι, στην Αφρική θεωρήθηκαν λευκοί. Όταν ο βορειοαμερικανός ποιητής Λάνγκστον Χιούζ είχε επισκευθεί τη Νιγηρία, διαμαρτυρήθηκε για την απαγόρευση εισόδου του σε μια θρησκευτική τελετή. ‘‘Μα… είμαι κι εγώ μαύρος’’ είπε, για να πάρει την απάντηση: ‘‘Κύριε, μαύρος μπορεί να είστε στη χώρα σας. Εδώ, αυτό να το ξεχάσετε’’.».

Πόσο αγαπάμε την Γκλέντα

ΧΟΥΛΙΟ ΚΟΡΤΑΣΑΡ

{ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ}

«Όλα εξαρτώνται από τη διάθεση της στιγμής, επειδή ποτέ δεν θα μου περνούσε απ’ το μυαλό να διαλέξω έναν συγκεκριμένο τύπο ιστορίας μόλις εγώ ή εμείς σβήσουμε το φως και μπω σ’ εκείνη τη δεύτερη και ωραία μαύρη κουκούλα που μου φοράνε τα βλέφαρα, η ιστορία είναι εκεί, μια σχεδόν πάντα συναρπαστική αρχή ιστορίας, μπορεί να ’ναι ένας άδειος δρόμος μ’ ένα αυτοκίνητο να ’ρχεται απ’ το βάθος, ή η έκφραση του Μαρσέλο Μασίας όταν πληροφορείται πως πήρε προαγωγή, κάτι αδιανόητο ώς εκείνη τη στιγμή δεδομένης της ανικανότητάς του, ή απλώς μια λέξη ή ένας ήχος τα οποία επαναλαμβάνονται πέντ’-έξι φορές και από τα οποία αρχίζει να σχηματίζεται η πρώτη εικόνα της ιστορίας.»

«Με αυτήν, την προτελευταία του συλλογή διηγημάτων, ο Χούλιο Κορτάσαρ, με την αυτεπίγνωση του καλλιτέχνη που βγήκε θριαμβευτής από την πάλη με το υλικό του, τα εργαλεία του και τα εκφραστικά του μέσα, δείχνει σαν ν’ άφησε κατά μέρος τα νοηματικά αραβουργήματα και τα λεκτικά παιχνίδια, και καταθέτει το πιο ώριμο, το πιο σαγηνευτικό, το πιο αινιγματικό, αλλά και πιο σκοτεινό βιβλίο του.» Α.Κ.

Κάποιος Λούκας

ΧΟΥΛΙΟ ΚΟΡΤΑΣΑΡ

{Μετάφραση: ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ}

Ο Λούκας και οι μονόλογοί του

Ρε συ, άκου να σου πω, δε φτάνει που τ’ αδέλφια σου μου τα ’πρηξαν ώς το μη παρέκει ενόσω σε περίμενα με τόση όρεξη να πάμε μια βόλτα, έχω και σένα να καταφτάνεις μούσκεμα, μ’ αυτή τη φάτσα κάτι ανάμεσα σε βαρίδι κι αναποδογυρισμένη ομπρέλα που κι αν την έχω δει τόσες φορές. Έτσι δεν κά-νουμε προκοπή, να το ξέρεις. Τι σόι βόλτα θα ’ναι αυτή αν πρόκειται να σε κοιτάζω όλη την ώρα για να καταλάβω πως μαζί σου θα βραχώ ώς το κό-καλο, πως το νερό θα κατρακυλάει στο σβέρκο μου, πως τα cafés θα μυρίζουν υγρασία και θα ’χει σίγουρα μια μύγα στο κρασί μου;

Μπορώ να πω ότι δεν έχει νόημα να σου δίνει κανείς ραντεβού […].

Μοίρα των εξηγήσεων

Κάπου πρέπει να υπάρχει μια χωματερή όπου στοιβάζονται οι εξηγήσεις.

Ένα μόνο πράγμα είναι ανησυχητικό σ’ αυτό το σωστό πανόραμα: ό,τι ενδέχεται να συμβεί τη μέρα που κάποιος θα κατορθώσει να εξηγήσει και τη χωματερή.

Έρωτας 77

Κι αφού κάνουν όλα όσα κάνουν, σηκώνονται, πλένονται, πουδράρονται, παρφουμάρονται, χτενίζονται, ντύνονται, κι έτσι, σιγά σιγά, ξαναγίνονται αυτό που δεν είναι.

Πίσω από το όνομα «Λούκας» κρύβεται κάποιος «Χούλιο» που αφηγείται ιστορίες για τους αγαπημένους του πιανίστες, τις ζωές εκκεντρικών καλλιτεχνών, τα έθιμα ορισμένων αργεντινών οικογενειών, την αγάπη και τη φιλία. Ακούραστος ανατροπέας κανόνων, προσφέρει μέχρι και συμβουλές για το πώς να γυαλίσετε τα παπούτσια σας, να γράψετε ποιήματα, να δώσετε διαλέξεις, να καταφέρετε να σας πετάξουν έξω με τις κλοτσιές από μια συναυλία ή να κολυμπήσετε σε μια πισίνα με αλεύρι. Σε τελική ανάλυση, αυτό εδώ είναι περισσότερο ένα εγχειρίδιο κόντρα στη σοβαρότητα, παρά ένα βιβλίο μυθοπλασίας.

Κουτσό

ΧΟΥΛΙΟ ΚΟΡΤΑΣΑΡ

{Μετάφραση: ΑΧΙΛΛΕΑΣ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ}


«Αντιμυθιστόρημα», «Xρονικό μιας τρέλας», «Ένα βίαιο τράνταγμα από το γιακά», «Κάτι σαν ατομική βόμβα», «Ένα κάλεσμα προς την αναγκαία αταξία», «Ένα γιγάντιο ευφυολόγημα», «Ένα ψέλλισμα». Αυτά είναι λίγα από τα πάμπολλα που γράφτηκαν για το Κουτσό, το μυθιστόρημα που ο Χούλιο Κορτάσαρ άρχισε να ονειρεύεται το 1958, που εκδόθηκε το 1963 κι από τότε άλλαξε την ιστορία της λογοτεχνίας και συγκλόνισε τη ζωή χιλιάδων νέων ανά τον κόσμο. Γεμάτο λογοτεχνική φιλοδοξία, σπαρταριστό, με καινοτόμα συγγραφικά εργαλεία, κατεδαφιστικό του κατεστημένου και αναζητητικό της ρίζας της ποίησης, το Κουτσό, πάνω από μισό αιώνα τώρα, συνεχίζει να διαβάζεται με περιέργεια, με δέος, κατάπληξη, με ενδιαφέρον ή αφοσίωση.

Kλασικά παραμύθια (για να μάθεις ποιός είσαι)

Χόρχε Μπουκάι

(Τόμος Α΄) ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΕΠΙΣΚΟΠΟΠΟΥΛΟΥ

Και η Κοκκινοσκουφίτσα ρωτάει τον λύκο, σαν να μιλούσε στη γιαγιά της: «Γιατί, γιαγιά, ξαναδιαβάζεις αυτά τα παραμύθια, αφού τα ξέρεις απέξω;». Τότε ο λύκος σηκώνεται πάνω και της απαντάει με καθαρή φωνή: «Για να μάθω ποιος είμαι!».

«Η περίφημη φράση ‘‘μια φορά κι έναν καιρό’’ με την οποία αρχίζουν τα παραμύθια, μου θυμίζει την άλλη περίφημη φράση, ‘‘άμπρα κατάμπρα’’, επειδή κάθε μία με τον τρόπο της μας βάζει σ’ έναν κόσμο μαγικό, σ’ έναν κόσμο συναισθημάτων, κι αυτό είναι ό,τι πιο πολύτιμο και χρήσιμο στη διαδικασία εξέλιξης που ακολουθούμε ως άνθρωποι. Καταπέλτες μοναδικοί, μας ανοίγουν το δρόμο την γνωριμίας με τις αρχές, τις αξίες, τα πιστεύω, τα ήθη και τα έθιμα του πολιτισμού μας. […] Η αρχική μου ιδέα ήταν να εστιάσω λίγο παραπάνω σε καμιά δεκαπενταριά κλασικά παραμύθια, να τ’ αφηγηθώ εν συντομία με βάση την εξέλιξη και τις αλλαγές που έχουν υποστεί οι πρωτότυπες εκδόσεις τους, και μετά, σε μια δεύτερη ανάγνωση, να τα επεξεργαστώ ξανά. Έτσι, με αφετηρία την πεποίθηση ότι πάντα υπάρχει κάτι παραπάνω για να πάρουμε, θα συνεχίσουμε ν’ ανακαλύπτουμε την ουσία των ιστοριών. Όπως λέει και μια παλιά παροιμία, το σακί με τ’ αλεύρι, όσο και αν το τινάζεις, πάντα στο τέλος θα βγάζει λίγη σκόνη.»

Τα οκτώ παραμύθια του πρώτου τόμου:

Το ασχημόπαπο, Η Σταχτοπούτα, Ο ιπτάμενος ελέφαντας, Η Κοκκινοσκουφίτσα, Έρωτας και Ψυχή, Ο φλαουτίστας του Χάμελιν, Η Ωραία Κοιμωμένη, Η ιστορία του Αδάμ και της Εύας.

Η δομή του βιβλίου:

«Σε κάθε κεφάλαιο ασχολούμαι με μια αφήγηση και επαναλαμβάνω συνεχώς την ίδια διαδρομή: Καταρχάς, μια σύντομη εισαγωγή που τοποθετεί τον αναγνώστη στο περιβάλλον του παραμυθιού, προσδιορίζοντας στο μέτρο του δυνατού την προέλευση και τον συγγραφέα του. Στη συνέχεια, το ίδιο το παραμύθι διατυπωμένο με δικά μου λόγια, παραμένοντας λίγο-πολύ πιστός στην πρωτότυπη έκδοση που χρησιμοποίησα στην έρευνά μου. Μετά περιγράφω εν συντομία το σύνηθες δίδαγμα, δηλαδή το μήνυμα που προκύπτει σχεδόν ξεκάθαρα από την υπόθεση, και το πώς χρησιμοποιείται παραδοσιακά το ­συγκεκριμένο παραμύθι προκειμένου να διδάξουμε τα παιδιά μέσω των παραδειγμάτων. Τέλος, αποτολμώ μια δεύτερη ανάγνωση και ερμηνεία του παραμυθιού, σύμφωνα με τις δικές μου ιδέες και ξεφεύγοντας λίγο από το θέμα. Αυτό το τμήμα ονομάζεται σε κάθε κεφάλαιο Η ΑΛΛΗ ΠΟΡΤΑ, σαφής αναφορά στη φιλοδοξία μου να μπούμε μαζί στη μαγεία του παραμυθιού από διαφορετικό δρόμο» • Χ. Μπουκάι

* * *

Τα Κλασικά παραμύθια (για να μάθεις ποιος είσαι) αποτελούν ένα βιβλίο-κάλεσμα στους αναγνώστες που διαθέτουν δημιουργική φαντασία. Σε αυτούς ακριβώς τους αναγνώστες απευθύνεται ο Χόρχε Μπουκάι όταν μιλάει για «εποικοδομητική ανάγνωση» και τους προτείνει να επιλέξουν ένα οποιοδήποτε παραμύθι και: Ν’ αλλάξουν το τέλος και την αρχή, να βρουν καινούργιους ήρωες, να ξαναφτιάξουν τους χαρακτήρες, ν’ ανακατέψουν ήρωες από διαφορετικά παραμύθια, να επινοήσουν διαλόγους, να προσθέσουν κάποιο κεφάλαιο. Ο αναγνώστης μπορεί ακόμα ν’ αλλάξει την εποχή στην οποία συμβαίνουν τα γεγονότα (να πάει πίσω, στο παρελθόν, ή μπροστά, στο μέλλον), να φανταστεί ότι παίρνει συνέντευξη από τον συγγραφέα ή τους ήρωες του έργου και —γιατί όχι;— να συντάξει ένα άρθρο με φανταχτερό τίτλο για μια υποτιθέμενη εφημερίδα:


ΠΤΩΜΑ ΛΥΚΟΥ ΒΡΕΘΗΚΕ ΞΕΚΟΙΛΙΑΣΜΕΝΟ ΣΤΗΝ ΟΧΘΗ ΤΟΥ ΠΟΤΑΜΟΥ

Ερευνώνται οι συνθήκες κάτω από τις οποίες συνέβη το γεγονός, αν και υπάρχουν πληροφορίες για έναν άντρα με εμφάνιση ξυλοκόπου κι ένα κοριτσάκι ντυμένο στα κόκκινα, οι οποίοι εθεάθησαν να περιφέρονται ύποπτα γύρω από το σπίτι μιας ηλικιωμένης γυναίκας, με τη σύμπραξη της οποίας φέρεται ότι προχώρησαν στη διάπραξη αυτού του αποτρόπαιου εγκλήματος.