Η κυρία του Έλτσε

MARLENE ALBERT LLORCA & PIERRE ROUILLARD

Δοκίμιο για τους ποικίλους τρόπους πρόσληψης ενός ιβηρικού αγάλματος

Μετάφραση: Άγγελος Φιλιππάτος

Ιβηρική, Ελλάδα, Φοινίκη. Τρεις πολιτισμικές περιοχές της αρχαίας Μεσογείου που η θάλασσα δεν τις χώριζε αλλά τις έφερνε συνεχώς σε επαφή. Τεχνίτες, γνώσεις, τεχνικές, αντικείμενα κυκλοφορούσαν από τα παράλια της μιας περιοχής σε εκείνα της άλλης, και η Κυρία του Έλτσε είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα της γόνιμης αλληλεπίδρασης αυτών των ανταλλαγών. Ανακαλύφθηκε τυχαία στις 4 Αυγούστου 1897 στην αρχαία ιβηρική Ελίκη, σε μικρή απόσταση από το Έλτσε νότια του Αλικάντε. Αρχικά, εκτέθηκε στο Λούβρο και έπειτα επέστρεψε στην Ισπανία, στο Μουσείο του Πράδο. Θεωρείται όχι μόνο ένα από τα σημαντικότερα έργα ιβηρικής τέχνης, αλλά και σύμβολο της Ισπανίας. Η Κυρία του Έλτσε μέσα στους αιώνες προκάλεσε πολλές συζητήσεις και ερμηνείες στον κόσμο της αρχαιολογίας. Λόγω της ιδιαιτερότητας των κοσμημάτων της, οι απλοί άνθρωποι του Έλτσε είδαν σε εκείνη μια «Μαυριτανή βασίλισσα». Ο Γάλλος αρχαιολόγος Πιερ Παρίς διέκρινε σε αυτή «ένα πραγματικό ελληνικό κάλλος», ενώ το φρανκικό καθεστώς χρησιμοποίησε το μνημείο ως μαρτυρία της αδιάλειπτης συνέχειας του ιβηρικού πολιτισμού στην Ισπανία. Η ιστορία της Κυρίας του Έλτσε είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η αρχαιολογία συνδιαμορφώνει την πολιτισμική ιστορία και τα εθνικά αφηγήματα.

Ανθρωπιστική ιατρική

ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Ε. ΓΕΡΜΕΝΗΣ & ΦΩΤΕΙΝΗ ΔΕΜΠΟΝΕΡΑ

Από τον πατερναλισμό στην ασθενοκεντρικότητα

«Αν δεν υπάρξει ένας πολύ διαφορετικός πολιτισμός, δεν θα υπάρξει καθόλου πολιτισμός», ήταν η παρακαταθήκη που άφησε ο William Osler, περίπου πριν από έναν αιώνα. Και να που σήμερα η Ιατρική καλείται να αντλήσει από αυτήν. Οι αλλαγές παραδείγματος (Ιατρική Ακριβείας, βασιζόμενη σε ενδείξεις Ιατρική), η επέλαση της βιοτεχνολογίας (π.χ. ιατρικοποίηση, υγιεινισμός) και της ψηφιακής τεχνολογίας (π.χ. τηλεϊατρική, τεχνητή νοημοσύνη), η ανασύνταξη των υπηρεσιών υγείας (π.χ. μοντέλα περίθαλψης, ασθενοκεντρική περίθαλψη) και οι καινούργιες νοσηλευτικές ανάγκες που διαρκώς ανακύπτουν (π.χ. γήρανση, χρόνια νοσήματα), συμπαρασύροντας τους ρόλους των βασικών πρωταγωνιστών —του γιατρού και του αρρώστου—, διογκώνουν συνεχώς το ανθρωπιστικό έλλειμμα της σύγχρονης Ιατρικής.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η σχέση γιατρού-αρρώστου, που ποτέ δεν θα πάψει να βρίσκεται στον πυρήνα της ανθρωπιστικής Ιατρικής, δέχεται σημαντικές πιέσεις αναπροσαρμογής. Παράλληλα, η μετάθεση μεγάλου μέρους της εξουσίας της Ιατρικής από τον γιατρό στα υγειονομικά συστήματα επηρεάζει τη συλλογική συμπεριφορά των γιατρών και διαμορφώνει νέα προτάγματα. Ουσιαστικά, η Ιατρική καλείται πλέον να ξεκαθαρίσει τι μέλλεται αναγκαστικά να χαθεί και τι θα επιλέξει να διαφυλάξει από όλα εκείνα τα στοιχεία που μέχρι σήμερα καθόριζαν την ανθρωπιστική της έκφραση. Στη συγκεκριμένη συγκυρία, οι γιατροί καλούνται να λειτουργήσουν ως οι «οργανικοί διανοούμενοι» που προσδίδουν στη σύγχρονη κοινωνία ανθρωπιστική συνείδηση της αρρώστιας. Η συμμετοχή τους στη διαμόρφωση και τη λειτουργία των μοντέλων περίθαλψης που θα υιοθετήσουν τα υγειονομικά συστήματα του μέλλοντος συνιστά πράξη ανθρωπιστικής Ιατρικής μείζονος σημασίας.

Προς μια Θεωρία τής Εξειδίκευσης στην γλώσσα με επίκεντρο το ρήμα

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗΣ

Το παράδειγμα τής ελληνικής

Η Θεωρία τής Εξειδίκευσης στην γλώσσα με επίκεντρο το ρήμα και με αναφορά στο «παράδειγμα τής ελληνικής γλώσσας» είναι αποτέλεσμα μακρού προσωπικού προβληματισμού για την ουσία τής λειτουργίας τού ρήματος στην πρόταση. Θεωρώντας ότι το ρήμα στην ανθρώπινη επικοινωνία συνιστά έκφραση τού ηρακλείτειου «γίγνεσθαι», δηλαδή τής συνεχούς εναλλαγής των καθημερινών ενεργειών και καταστάσεων στην ζωή μας, υποστηρίζουμε ότι το πλήρες ρήμα (do-verbs) λειτουργεί ως το κέντρο τής πρότασης («λογική ενεργειακή τριάδα»), με όλα τα άλλα στοιχεία που το περιβάλλουν, συντακτικά και σημασιολογικά, να συνθέτουν κλιμακούμενους βαθμούς εξειδίκευσης τού ιδίου και μεταξύ τους. Αντιστοίχως, υποστηρίζουμε ότι στην συνδετική σύνταξη αναδεικνύεται ο άλλος πυλώνας, το «είναι» τής γλώσσας, πάλι με το ρήμα (be-verbs) στο κέντρο και με εξειδικευτική λειτουργία των λοιπών όρων («εξειδικευτική ταυτοτική τριάδα»). Η προτεινόμενη «Θεωρία τής Εξειδίκευσης» οδηγεί, προφανώς, και σε αναθεωρήσεις έως ανατροπές σε ισχύουσες μορφές ανάλυσης, όπως λ.χ. στο «δέντρο» απεικόνισης τής ιεραρχικής δομής τής πρότασης, στο οποίο το άμεσα εξαρτώμενο στοιχείο είναι το ρήμα και όχι το υποκείμενο, μια και αυτό εξαρτάται από το ρήμα (ως «υποκείμενο τού ρήματος»). Τελικά υποστηρίζουμε ότι η προτεινόμενη λειτουργία τού ρήματος έχει «καθολικό» χαρακτήρα, με ποικίλες τυπολογικές παραμέτρους.

Άλλοι κόσμοι

MARGARET ATWOOD

Φαντασία και επιστημονική μυθοπλασία

Μετάφραση: Βασιλική Σχίζα

Οι Άλλοι κόσμοι της Margaret Atwood αποτελούν μια πρώτη εισαγωγή για τους αμύητους και μια απολαυστική περιπλάνηση για τους μυημένους στον πολύτροπο κόσμο της επιστημονικής φαντασίας. Με τον χιουμοριστικό τόνο που διακρίνει εν γένει τη γραφή της, η Atwood αποδύεται σε μια διερεύνηση των απαρχών και των καταβολών του είδους, αποτελώντας άλλωστε και η ίδια μία από τις σημαντικότερες εκπροσώπους του.
Η Margaret Atwood έχει γράψει πάνω από σαράντα βιβλία, μεταξύ άλλων λογοτεχνία, ποίηση και κριτικά δοκίμια, και τα βιβλία της έχουν εκδοθεί σε παραπάνω από τριάντα πέντε χώρες. Το μυθιστόρημά της Τυφλός δολοφόνος κέρδισε το Βραβείο Booker, ενώ το Άλλο πρόσωπο της Γκρέις απέσπασε το Βραβείο Giller στον Καναδά και το Premio Mondello στην Ιταλία. Η χρονιά της πλημμύρας (2009) είναι ένα από τα πιο πρόσφατα βιβλία της. Το 2005 έλαβε διάκριση (Enlightenment Award) από το Φεστιβάλ Βιβλίου του Εδιμβούργου, για την προσφορά της στον κόσμο της λογοτεχνίας και της διανόησης. Το 2008, της απονεμήθηκε το Βραβείο Λογοτεχνίας «Πριγκίπισσα των Αστουριών» στην Ισπανία. Ζει στο Τορόντο.

Περί των Ελευσινίων Mυστηρίων

ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ - ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ: ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ-ΗΛΙΑΝΑ ΡΑΣΣΙΑ

Η μύηση στα Ελευσίνια αποσκοπούσε στη συμφιλίωση με τον θάνατο και την εξασφάλιση μιας καλύτερης μεταθανάτιας μοίρας. Όσοι μετείχαν σ’ αυτά βίωναν μια μοναδική εμπειρία, την οποία ωστόσο απαγορευόταν να κοινοποιήσουν σε όσους δεν είχαν μυηθεί. Το βιβλίο περιλαμβάνει φιλολογικά κείμενα και επιγραφές από διαφορετικές περιόδους της αρχαιότητας. Ξεκινά με ένα επικό ποίημα που γράφηκε γύρω στον 7ο αιώνα π.Χ. και συνεχίζει με έργα ιστορικών, ρητόρων και ποιητών, καθώς επίσης χριστιανών, οι οποίοι τα διακωμωδούσαν και τα στηλίτευαν. Έτσι, μολονότι οι άμεσες πληροφορίες σπανίζουν, δίνεται μια σφαιρική εικόνα για τον τρόπο με τον οποίο τα Ελευσίνια Μυστήρια προσλαμβάνονταν από την ευρύτερη κοινωνία.

Μυστικά δωμάτια

LUIS JORGE BOONE

Περί ασθένειας, πόνου και σώματος στη λογοτεχνία

Μετάφραση: Κωνσταντίνος Παλαιολόγος

Τα Μυστικά δωμάτια απαρτίζονται από αναγνώσματα, ιστορίες και μαρτυρίες στις οποίες το πάσχον σώμα, μέσα από τις λογής-λογής απώλειές του, μιλάει για εμάς τους ίδιους. Είναι λογοτεχνικοί χώροι της ασθένειας και του πόνου, όπου αποκαλύπτεται η εντυπωσιακή τους δύναμη να μας αλλάζουν· σπουδές πάνω στον πόνο ως ευφρόσυνο βασανιστήριο των ερωτευμένων και, ταυτόχρονα, ως όχημα της μεταμόρφωσής τους· διερευνήσεις του σώματος ως πηγής ευχαρίστησης και, μαζί, φυλακής της θλίψης. Τα μυστικά δωμάτια της λογοτεχνίας κατοικούνται από σωματικές και ψυχικές παθήσεις· είναι οι τόποι του άλγους και του θανάτου: της διπλής αυτής φλόγας που, με το σκοτεινό της φως, ορίζει τη ζωή. Και είναι συγχρόνως οι εσοχές όπου αναπτύσσονται οι ιδέες των Φερνάντο Βαγέχο, Κάθριν Μάνσφιλντ, Κάρσον MακΚάλερς, Σύλβια Πλαθ, Αμπιγαέλ Μποόρκες, Σούζαν Σόνταγκ, Τζόαν Ντίντιον, Νταβίδ Ουέρτα, Ρομπέρτο Μπολάνιο, Όλιβερ Σακς, Μαρία Λουίσα Πούγα· συγγραφείς στους οποίους, μεταξύ άλλων, ανατρέχει ο συγγραφέας, θα ’λεγε κανείς πασχίζοντας να ανακαλύψει το σώμα, τα όρια και την επήρειά του, τόσο στη σφαίρα του ανθρώπινου ψυχισμού όσο και σε εκείνη της κοινωνίας και του πολιτισμού.

Η ΠΟΛΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ / Θρησκεία και κοινωνία στην αρχαία Ελλάδα

CLAUDE BÉRARD - CHRISTIANE BRON - FRANÇOISE FRONTISI-DUCROUX - FRANÇOIS LISSARRAGUE - ALAIN SCHNAPP - JEAN-LOUIS DURAND - JEAN-PIERRE VERNANT

Μετάφραση: Ειρήνη-Δέσποινα Παπαοικονόμου
Επιστημονική επιμέλεια: Ελένη Μανακίδου & Δημήτρης Μποσνάκης

Η εικονογραφία των Ελλήνων ή η Ελλάδα των εικονογράφων;
Στο διάστημα ανάμεσα στον 6ο και τον 5ο αιώνα π.Χ. οι κεραμείς της Αθήνας πλημμύρισαν τον κόσμο της Μεσογείου με μεγάλες ποσότητες αγγείων διακοσμημένων με ποικίλες εικόνες. Αυτές οι εικόνες χρησιμοποιήθηκαν και χρησιμοποιούνται έως σήμερα για να εικονογραφήσουν την αρχαία ιστορία ή την καθημερινή ζωή, σε βάρος της ιδιαιτερότητάς τους ως μέσου μαζικής
πληροφόρησης. Αλλά κανένα μέσο δεν είναι αθώο, καμία εικόνα δεν λέει τα πάντα…

Λαμβάνοντας υπόψη τα δεδομένα της κοινωνικής και θρησκευτικής ανθρωπολογίας καθώς και της σημειολογίας, οι συγγραφείς του ­βι­βλίου προσπάθησαν να αξιοποιήσουν τον πλούτο αυτών των μοναδικών πηγών, δείχνοντας την εξαιρε­τική ποικιλία και τη βαθιά τους πολυπλοκότητα. Το βιβλίο προσκαλεί τον αναγνώστη σε μια διαδρομή μέσα από την εικονογράφηση των αγγείων.

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΣΙΝΕΜΑ / Από την παγκοσμιοποίηση στην εποχή της πλατφόρμας

CHLOÉ DELAPORTE