Η παρακμή και η άνοδος της Δημοκρατίας

DAVID STASAVAGE

Μια παγκόσμια ιστορία από την Αρχαιότητα μέχρι σήμερα

Μετάφραση: Αλέξανδρος Μανωλάτος

Ενώ τα ιστορικά έργα που διερευνούν την εμφάνιση της δημοκρατίας εστιάζονται κατά κανόνα στην αρχαία Ελλάδα και στην προαναγεννησιακή Ευρώπη, Η παρακμή και η άνοδος της δημοκρατίας υιοθετεί έναν παγκόσμιο ορίζοντα έρευνας και αντλεί στοιχεία από όλες τις εποχές και τις ηπείρους για να δείξει ότι η ιστορία της δημοκρατίας είναι πολύ πιο πλούσια και πολύ πιο σύνθετη: μορφές δημοκρατικής λειτουργίας εντοπίζονται σε πολλούς τόπους, σε πολύ διαφορετικές εποχές, από την προκολομβιανή Αμερική ώς την αρχαία Μεσοποταμία και την προαποικιακή Αφρική.
Ο David Stasavage υποστηρίζει ότι, σε μια πρώιμη φάση, η δημοκρατία, σε ποικίλες μορφές, αποτελούσε το ισχυρότερο υπόδειγμα σε όλο τον κόσμο· το να κατανοήσουμε πώς και γιατί άνθησε, αλλά και γιατί έπεσε σε παρακμή, σε διάφορους τόπους, μας βοηθά να εμβαθύνουμε στην ιστορία των πολιτειακών θεσμών και να δούμε επίσης υπό διαφορετικό πρίσμα πώς λειτουργούν οι σύγχρονες δημοκρατίες αλλά και να προβλέψουμε την εξέλιξή τους.
Εξετάζοντας παραδείγματα που απλώνονται σε χιλιετίες ιστορίας, συνδέει την εμφάνιση της δημοκρατίας με περιοχές όπου τα κράτη ήταν αδύναμα: όπου δεν υπήρχαν ισχυροί κεντρικοί κρατικοί θεσμοί, όπως η γραφειοκρατία, οι κυβερνώντες είχαν ανάγκη τη συναίνεση των υπηκόων τους για να κυβερνήσουν· όπου οι κεντρικοί θεσμοί ήταν ισχυροί, όπως στην Κίνα ή στη Μέση Ανατολή, η συναίνεση ήταν λιγότερο αναγκαία και επικρατούσε το μοντέλο του συγκεντρωτισμού.
Ο Stasavage διερευνά επίσης τη μετάβαση από την πρώιμη στη νεότερη και σύγχρονη δημοκρατία δείχοντας ότι προέκυψε ως μια προσπάθεια να συνδυαστεί ο λαϊκός έλεγχος με ένα ισχυρό κράτος σε μεγάλες επικράτειες. Η δημοκρατία ήταν και είναι ένα πείραμα που εξελίχθηκε και εξελίσσεται σε όλο τον κόσμο — και ο μετασχηματισμός της δεν έχει σταματήσει.

Τα μάτια του δέρματος

ΓΙΟΥΧΑΝΙ ΠΑΛΛΑΣΜΑΑ

Η Αρχιτεκτονική και οι αισθήσεις

Μετάφραση: Γιάννης Τουρνικιώτης, Παναγιώτης Τουρνικιώτης

Από τότε που πρωτοκυκλοφόρησαν, στα μέσα της δεκαετίας του 1990, Τα μάτια του δέρματος δεν άργησαν να καθιερωθούν ως ένα κλασικό κείμενο της σύγχρονης αρχιτεκτονικής θεωρίας. Στις σελίδες τους ο Φινλανδός αρχιτέκτονας και στοχαστής Γιούχανι Πάλλασμαα, ο οποίος προλογίζει την ελληνική έκδοση, εκφράζει μια χειροπιαστή αρχιτεκτονική πρόθεση· σε μια εποχή κατά την οποία κυριαρχεί η ψηφιακή εικόνα και το χέρι του αρχιτέκτονα το έχει αντικαταστήσει ο ψηφιακός σχεδιασμός, η αρχιτεκτονική, για να εκφράσει ανθρώπινες ψυχολογικές ποιότητες και να επαναφέρει στο επίκεντρό της τον άνθρωπο ως σωματική ύπαρξη, πρέπει να απαλλαγεί από τον οφθαλμοκεντρισμό της και να απευθυνθεί σε όλες τις αισθήσεις, όχι μόνο στην όραση αλλά και στην αφή, στην ακοή, στην όσφρηση, ακόμα και στη γεύση· οφείλει να δώσει έμφαση στη συνολική χωρική εμπειρία του κτιρίου.
Το δοκίμιο συνοδεύεται από εκτενή εισαγωγή του καθηγητή Πήτερ ΜακΚήθ στη ζωή, στο έργο και στη διανοητική πορεία του Γιούχανι Πάλλασμαα.
Τα κείμενα εικονογραφούνται με 41 φωτογραφίες και σχέδια.

Δοκίμια

MICHEL DE MONTAIGNE

(Τόμοι Α', Β', Γ' σε κασετίνα)

Μετάφραση: Φίλιππος Δ. Δρακονταειδής

O Γάλλος στοχαστής Μισέλ ντε Μονταίνι (1533 –1592), όταν αποτραβήχτηκε στον πύργο του εγκαταλείποντας την θέση του στο Κοινοβούλιο του Μπορντώ, παραμένοντας όμως δημόσιο πρόσωπο, απειλούμενο αλλά και σεβαστό στους Θρησκευτικούς Πολέμους που συντάραζαν επί δεκαετίες τη Γαλλία, αποφάσισε να γράψει ένα βιβλίο «καλής πίστης», αφιερωμένο «στην προσωπική ωφέλεια των συγγενών και φίλων». Εμπλουτίζοντας και επεκτείνοντας το κείμενό του κατά τα τελευταία είκοσι δύο χρόνια της ζωής του με θέματα που δημιουργεί η ροή του βίου, ερωτήματα καθημερινά πλάι σε ουσιώδη, πρόσθεσε στην παγκόσμια γραμματεία το «δοκίμιο», δηλαδή τις διαδοχικές προσπάθειες να δοθούν απαντήσεις, ενώ δεν λείπουν οι αμφιβολίες. Σε κάθε περίπτωση, η απορία «Τι ξέρω;» (ώστε να ξέρω τι απαντώ) παρέμεινε παρούσα, ένα παιχνίδι που δεν έχει πάψει να αναζητεί τους παίκτες του.

Οι βάρβαροι της Ευρώπης

EDWARD F. JAMES

200-600 μ.Χ.

Μετάφραση: Ειρήνη Μητούση

H περίοδος από τον 3ο ώς τον 7ο αιώνα μ.Χ. είναι μια εποχή εξελισσόμενης εθνογένεσης που μεταμορφώνει την όψη του «ρωμαϊκού κόσμου» και οδηγεί στην εμφάνιση της μεσαιωνικής Ευρώπης. Ο κύριος συντελεστής αυτού του μετασχηματισμού είναι οι μετακινήσεις ή εισβολές, ανάλογα με την ερμηνεία, μιας πανσπερμίας λαών —από τους υπερβόρειους Πίκτους και Σκότους, τους Γότθους, τους Κέλτες, τους Φράγκους, τους Σάξονες, τους Σλάβους, τους Αβάρους και τους Ούννους, έως άλλους λιγότερο ή καθόλου γνωστούς, όπως οι Έρουλοι, οι Σαρμάτες ή οι Οτ γκάγκα— που οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι τούς αποκαλούσαν «βαρβάρους», είτε με την έννοια του «μη Έλληνα» ή του «μη Ρωμαίου» είτε, κυρίως, με την υποτιμητική σημασία του «απολίτιστου».

Ο Έντουαρντ Τζέιμς επιλέγει συνειδητά να χρησιμοποιήσει τον συμπεριληπτικό όρο «βάρβαρος» αποκαθαίροντάς τον από τις υποτιμητικές του συνδηλώσεις. Συνδυάζοντας τις ιστορικές πηγές με τα αρχαιολογικά τεκμήρια, επικεντρώνεται στους ίδιους τους βαρβάρους προσεγγίζοντάς τους όχι ως απρόσωπες ορδές που επέφεραν την πτώση ενός μεγάλου πολιτισμού αλλά ως άτομα και ομάδες που είχαν να επιδείξουν τον δικό τους πολιτισμό και τα δικά τους επιτεύγματα.

Ένα καίριο θέμα που διατρέχει το βιβλίο είναι ο τρόπος με τον οποίο η ιστορία των βαρβάρων έχει παρερμηνευθεί και χρησιμοποιηθεί για να προωθήσει τους στόχους του σύγχρονου εθνικισμού στην Ευρώπη. Ο Έντουαρντ Τζέιμς θέτει συνειδητά στο στόχαστρό του τους εθνικιστικούς μύθους και ανατρέπει τις απλουστευτικές διχοτομίες ανάμεσα στη «βαρβαρότητα» και στον «πολιτισμό», που οδηγούν σε μονοσήμαντες ερμηνείες της ιστορίας και του κόσμου.