Η ΓΕΝΕΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΗΣ
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΟΝΔΥΛΗΣ
Μετάφραση: Λευτέρης Αναγνώστου
Επιστημονική επιμέλεια: Γιώργος Ξηροπαΐδης
«Ἡ ἱστορικοφιλοσοφικὴ θέση τούτης τῆς ἐργασίας μπορεῖ νὰ συνοψισθεῖ ὡς ἑξῆς. Ἡ διαλεκτική, ὅπως τὴν ἔκαμε εὐρύτερα γνωστὴ ὁ Χέγκελ, συνδέοντάς την μὲ τ ̓ ὄνομά του, διαμορφώθηκε πάνω στὴ βάση μιᾶς μονιστικῆς κοσμοθεωρίας ἢ μιᾶς ἑνωτικῆς φιλοσοφίας, ἡ ὁποία ἐγκολπώθηκε καὶ ἡ ἴδια ἔντονες μονιστικὲς τάσεις τοῦ ὄψιμου γερμανικοῦ Διαφωτισμοῦ καὶ συνάμα βρέθηκε ἀναγκασμένη νὰ καταπιαστεῖ ἐπισταμένως μὲ ὅσα γνωσιοθεωρητικὰ προβλήματα ἔθεσαν οἱ Κὰντ καὶ Φίχτε. Τούτη ἡ ἑνωτικὴ φιλοσοφία, καὶ μάλιστα σὲ περιεκτικὴ καὶ συστηματικὴ ἤδη μορφή, εἶναι προϊὸν τῆς αὐτοτελοῦς πνευματικῆς προσπάθειας τοῦ Χέλντερλιν στὰ ἔτη 1795‒1799. Ὁ Σέλλινγκ ... ἐν μέρει υἱοθετεῖ καὶ ἐν μέρει ἀνακαλύπτει ὁ ἴδιος, μέσω τῆς προσωπικῆς του ἀντιπαράθεσης μὲ τὸν Φίχτε, τούτη τὴν ἑνωτικὴ φιλοσοφία στὰ ἔτη 1801‒1802, γιὰ νὰ τὴ μεταβάλει ταυτόχρονα σὲ μιὰ προγραμματικὴ κατασκευὴ ἑδραζόμενη στὸ τριαδικὸ σχῆμα. Ἡ συμβολὴ τοῦ Χέγκελ στὴ διαμόρφωση αὐτῆς τῆς πρώτης, ἀλλὰ καθοριστικῆς, μορφῆς τῆς διαλεκτικῆς πρέπει νὰ θεωρηθεῖ ἐλάχιστη, ἂν ὑποτεθεῖ ὅτι ὑφίσταται. Γιατὶ τὰ γραφτά του ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τῆς Φρανκφούρτης ἀποτελοῦν ἐπεξήγηση καὶ ἐφαρμογὴ τῶν ἀρχῶν τῆς ἑνωτικῆς φιλοσοφίας τοῦ Χέλντερλιν, ἐνῶ οἱ πρῶτες πραγματεῖες του στὴν Ἰένα ἀπηχοῦν τὴν ἐν τῶ μεταξὺ ὁλοκληρωμένη σελλινγκιανὴ ἐκδοχή της. Ἡ αὐτοτελὴς φιλοσοφικὴ ἐξέλιξη τοῦ Χέγκελ, ἡ ὁποία εἶχε σημαντικὲς συνέπειες καὶ γιὰ τὴ μορφὴ τῆς διαλεκτικῆς, ἀρχίζει μόλις μετὰ τὸ 1802, καὶ μάλιστα μὲ τὴν ἀπόφαση ὅτι τὸ Ἀπόλυτο μπορεῖ νὰ γνωσθεῖ ἢ ὅτι ἡ Οὐσία εἶναι Ὑποκείμενο ― μιὰ ἀπόφαση ἡ ὁποία σήμαινε τὴ ρήξη μὲ τὴν κοινή, ὣς τότε ἀποδεκτὴ καὶ ἀπὸ τὸν Χέγκελ, πεποίθηση τῶν Χέλντερλιν καὶ Σέλλινγκ ὅτι τὸ Ἀπόλυτο δὲν εἶναι δυνατὸ νὰ γνωσθεῖ κι ὅτι ἡ γνώση καὶ ἡ σκέψη ἀποτελοῦν per definitionem χωρισμοὺς καὶ ἀφαιρέσεις.»—Π. Κονδύλης
Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ
JUHANI PALLASMAA
Ο υπαρξιακός χώρος στον κινηματογράφο
Μετάφραση: Παρασκευή Παντελιάδου
Η Αρχιτεκτονική της εικόνας διερευνά το κοινό βιωματικό έδαφος της αρχιτεκτονικής και του κινηματογράφου μέσω της έννοιας του υπαρξιακού χώρου. Ο κινηματογράφος προβάλλει βιωματικά αληθινές εικόνες της ζωής, ενώ η αρχιτεκτονική περιβάλλει την ανθρώπινη ύπαρξη και προσφέρει έναν ορίζοντα κατανόησης της ανθρώπινης συνθήκης· και οι δύο μορφές τέχνης ποιητικοποιούν την υπαρξιακή εμπειρία.
Μέσα από αναλύσεις ταινιών των Άλφρεντ Χίτσκοκ, Αντρέι Ταρκόφσκι, Στάνλεϋ Κιούμπρικ και Μικελάντζελο Αντονιόνι, ο συγγραφέας εξετάζει πώς οι σκηνοθέτες αυτοί χρησιμοποιούν την αρχιτεκτονική εικονοποιία ώστε να προκαλέσουν κι έπειτα να διατηρήσουν συγκεκριμένες ψυχικές καταστάσεις. Ενώ η πραγματικά δομημένη σύγχρονη αρχιτεκτονική έχει την τάση να περιορίζει τη συναισθηματική απόκριση στη σφαίρα της ωφελιμιστικής λογικής, η αρχιτεκτονική του κινηματογράφου προβάλλει ολόκληρο το φάσμα των ανθρώπινων συναισθημάτων: φόβο και απόγνωση, αποξένωση και νοσταλγία, τρυφερότητα και οικειότητα, επιθυμία και ευτυχία. Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι η αρχιτεκτονική εικονοποιία ποιητών, ζωγράφων και σκηνοθετών θα μπορούσε να ευαισθητοποιήσει εκ νέου το αρχιτεκτονικό επάγγελμα, αναδεικνύοντας την εγγενή ποιητική της αρχιτεκτονικής. Το βιβλίο συνυφαίνει αρχιτεκτονικές και κινηματογραφικές εμπειρίες με εικόνες ζωγραφικών έργων, λογοτεχνικές περιγραφές και φιλοσοφικές θεωρήσεις.
Η Αρχιτεκτονική της εικόνας διανοίγει ένα ανεξερεύνητο πεδίο της αρχιτεκτονικής έκφρασης, αποκαλύπτοντας ταυτόχρονα τον θεμελιώδη ρόλο της αρχιτεκτονικής εικόνας στην κινηματογραφική έκφραση.
ΙΟΝΙΟΣ ΡΕΠΟΥΜΠΛΙΚΑΝΙΣΜΟΣ
ΔΗΜΗΤΡΗΣ Δ. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ
Τα κείμενα του 1797-1798 και το νέο πολιτικό λεξιλόγιο των Ελλήνων
Το βιβλίο αυτό, εκκινώντας από τα ρεπουμπλικανικά κείμενα του Ιονίου (1797-1798) και την περιπετειώδη ιστορία του συνταγματισμού της Επτανήσου Πολιτείας (1800-1807), επιχειρεί να ανασκάψει την εμφάνιση των δημοκρατικών – ρεπουμπλικανικών ιδεών στους κόσμους των Ελλήνων και να αποτυπώσει το πολύμορφο κλίμα της ρήξης, μέσα από ένα πανόραμα που περιλαμβάνει το Ιόνιο και τον Ρήγα, την Κωνσταντινούπολη και τον κόσμο του Ριζοσπαστικού Διαφωτισμού, με προεξάρχοντα τον Κοραή. Παρακολουθεί τις συγκλίσεις και τις αποκλίσεις, τα όνειρα, τις συγκρούσεις, τις ήττες και τις απογοητεύσεις, τις διαφοροποιήσεις του ιστορικού χρόνου, το εγχείρημα διεμβολισμού των παραδοσιακών ηγετικών ομάδων, αλλά και τις δυσφορίες της νέας γεωγραφίας του διαμορφούμενου έθνους – κυρίως, όμως, την ανάδυση ενός νέου πολιτικού λεξιλογίου: της ρεπούμπλικας. Μας υπενθυμίζει, τέλος, ότι η Επανάσταση έχει ως αναγκαία προκείμενη την ανανοηματοδότηση του παρελθόντος και του μέλλοντος, τη νέα εννοιολόγηση του ιστορικού χρόνου: η Επανάσταση έρχεται πάντα από μακριά και αρχίζει πάντα από τις λέξεις.
Η ΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ
ΔΗΜΗΤΡΗΣ Δ. ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ
Η γαλλική παρουσία στο Ιόνιο (1797-1799) και το έθνος των Ελλήνων
Ο Δημήτρης Δ. Αρβανιτάκης είναι ιστορικός, με κύρια ερευνητικά ενδιαφέροντα την κοινωνική ιστορία των νησιών του Ιονίου, την ιστορία της τοπικής και της εθνικής ιστοριογραφίας, την ιστορία της λογιοσύνης, τις σχέσεις του ελληνικού και του ιταλικού πνευματικού κόσμου σε συνάρτηση με τη διαμόρφωση της εθνικής συνείδησης και των εθνικών κρατών (18ος-19ος αι.).
Η κυρία του Έλτσε
MARLENE ALBERT LLORCA & PIERRE ROUILLARD
Δοκίμιο για τους ποικίλους τρόπους πρόσληψης ενός ιβηρικού αγάλματος
Μετάφραση:
Άγγελος Φιλιππάτος
Ιβηρική,
Ελλάδα, Φοινίκη. Τρεις πολιτισμικές περιοχές της αρχαίας Μεσογείου που η
θάλασσα δεν τις χώριζε αλλά τις έφερνε συνεχώς σε επαφή. Τεχνίτες,
γνώσεις, τεχνικές, αντικείμενα κυκλοφορούσαν από τα παράλια της μιας
περιοχής σε εκείνα της άλλης, και η Κυρία του Έλτσε είναι ένα από τα πιο
εντυπωσιακά παραδείγματα της γόνιμης αλληλεπίδρασης αυτών των
ανταλλαγών.
Ανακαλύφθηκε τυχαία στις 4 Αυγούστου
1897 στην αρχαία ιβηρική Ελίκη, σε μικρή απόσταση από το Έλτσε νότια του
Αλικάντε. Αρχικά, εκτέθηκε στο Λούβρο και έπειτα επέστρεψε στην
Ισπανία, στο Μουσείο του Πράδο. Θεωρείται όχι μόνο ένα από τα
σημαντικότερα έργα ιβηρικής τέχνης, αλλά και σύμβολο της Ισπανίας.
Η Κυρία του Έλτσε μέσα στους αιώνες
προκάλεσε πολλές συζητήσεις και ερμηνείες στον κόσμο της αρχαιολογίας.
Λόγω της ιδιαιτερότητας των κοσμημάτων της, οι απλοί άνθρωποι του Έλτσε
είδαν σε εκείνη μια «Μαυριτανή βασίλισσα». Ο Γάλλος αρχαιολόγος Πιερ
Παρίς διέκρινε σε αυτή «ένα πραγματικό ελληνικό κάλλος», ενώ το φρανκικό
καθεστώς χρησιμοποίησε το μνημείο ως μαρτυρία της αδιάλειπτης συνέχειας
του ιβηρικού πολιτισμού στην Ισπανία.
Η ιστορία της Κυρίας του Έλτσε είναι
ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η αρχαιολογία συνδιαμορφώνει την
πολιτισμική ιστορία και τα εθνικά αφηγήματα.
Περί των Ελευσινίων Mυστηρίων
ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ - ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ: ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ-ΗΛΙΑΝΑ ΡΑΣΣΙΑ
Η μύηση στα Ελευσίνια αποσκοπούσε στη συμφιλίωση με τον θάνατο και την εξασφάλιση μιας καλύτερης μεταθανάτιας μοίρας. Όσοι μετείχαν σ’ αυτά βίωναν μια μοναδική εμπειρία, την οποία ωστόσο απαγορευόταν να κοινοποιήσουν σε όσους δεν είχαν μυηθεί. Το βιβλίο περιλαμβάνει φιλολογικά κείμενα και επιγραφές από διαφορετικές περιόδους της αρχαιότητας. Ξεκινά με ένα επικό ποίημα που γράφηκε γύρω στον 7ο αιώνα π.Χ. και συνεχίζει με έργα ιστορικών, ρητόρων και ποιητών, καθώς επίσης χριστιανών, οι οποίοι τα διακωμωδούσαν και τα στηλίτευαν. Έτσι, μολονότι οι άμεσες πληροφορίες σπανίζουν, δίνεται μια σφαιρική εικόνα για τον τρόπο με τον οποίο τα Ελευσίνια Μυστήρια προσλαμβάνονταν από την ευρύτερη κοινωνία.
Η ΠΟΛΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ / Θρησκεία και κοινωνία στην αρχαία Ελλάδα
CLAUDE BÉRARD - CHRISTIANE BRON - FRANÇOISE FRONTISI-DUCROUX - FRANÇOIS LISSARRAGUE - ALAIN SCHNAPP - JEAN-LOUIS DURAND - JEAN-PIERRE VERNANT
Μετάφραση: Ειρήνη-Δέσποινα Παπαοικονόμου
Επιστημονική επιμέλεια: Ελένη Μανακίδου & Δημήτρης Μποσνάκης
Η εικονογραφία των Ελλήνων ή η Ελλάδα των εικονογράφων;
Στο διάστημα ανάμεσα στον 6ο και τον 5ο αιώνα π.Χ. οι κεραμείς της Αθήνας πλημμύρισαν τον κόσμο της Μεσογείου με μεγάλες ποσότητες αγγείων διακοσμημένων με ποικίλες εικόνες. Αυτές οι εικόνες χρησιμοποιήθηκαν και χρησιμοποιούνται έως σήμερα για να εικονογραφήσουν την αρχαία ιστορία ή την καθημερινή ζωή, σε βάρος της ιδιαιτερότητάς τους ως μέσου μαζικής
πληροφόρησης. Αλλά κανένα μέσο δεν είναι αθώο, καμία εικόνα δεν λέει τα πάντα…
Λαμβάνοντας υπόψη τα δεδομένα της κοινωνικής και θρησκευτικής ανθρωπολογίας καθώς και της σημειολογίας, οι συγγραφείς του βιβλίου προσπάθησαν να αξιοποιήσουν τον πλούτο αυτών των μοναδικών πηγών, δείχνοντας την εξαιρετική ποικιλία και τη βαθιά τους πολυπλοκότητα. Το βιβλίο προσκαλεί τον αναγνώστη σε μια διαδρομή μέσα από την εικονογράφηση των αγγείων.
