«…Η πρόταση, όταν είναι αληθής, δείχνει πώς έχουν τα πράγματα…»
LUDWIG WITTGENSTEIN
Tractatus LogicoPhilosophicus [4.022], μτφρ. Θ. Κιτσόπουλου, εκδ. Παπαζήση 1978
Το πρώτο βιβλίο της Ναυσικάς Χαραλαμπίδου κατά δήλωση συγγραφέα και εκδότη ορίζεται ως συλλογή διηγημάτων. Θα πρέπει να το αποδεχτούμε κυρίως γιατί έτσι δίνουμε την ευκαιρία σε μια νέα συγγραφέα να αποφασίζει για τον εαυτόν της βαδίζοντας προς το μέλλον. Προσωπικά έχω την άποψη πως πρόκειται ίσως για κάτι διαφορετικό. Θα μπορούσα να μιλώ για λογοτεχνικό δοκίμιο. Αλλά θα μπορούσα να υποστηρίξω πως η συγγραφέας δοκιμάζει τις συνθετικές δυνάμεις και ικανότητες της επί του καθημερινού. Συγχρόνως, κατά την γνώμη μου πάντα, προσπαθεί να ξεφύγει από την συνήθη εικόνα και δομή διηγημάτων με μυθοπλασία, στηριζόμενη στην ουσία γεγονότων εκ του αποτελέσματος. Βασικοί εταίροι, εικόνες με σαφήνεια στις σχέσεις, και αλήθειες σαν ποτιστική βροχή στο ριζικό των συναισθημάτων. Την Χαραλαμπίδου την ενδιαφέρει εδώ το απόσταγμα, η γενική αλήθεια, και όχι η πορεία, η πλοκή, οι κερδοφόρες ανατροπές. Κυρίως χρησιμοποιεί την απόσταξη ως μαντική έναρξη, ή έκρηξη. Κατά κάποιον τρόπο περιγράφει με την αφαιρετική σαφήνεια της ποίησης και την επιστημονική κατάταξη. Στην εξέλιξη επηρεάζεται απ’ το αποτέλεσμα, την ουσία, και όχι από τις λεπτομέρειες μιας υπόθεσης. Η Χαραλαμπίδου μοιάζει να εμπιστεύεται την ανισορροπία πιότερο από την ισορροπία κατά την περιγραφή της επανάληψης. Πράγματι από τις σελίδες αναδύεται ηχόχρωμα αβύσσου. Μια συστηματική καταχώρηση-κατηγοριοποίηση από τα επαναλαμβανόμενα γεγονότα και συμβάντα εντός του αναπόφευκτου. Απολογίες, στοχασμοί, φιλοσοφικοί μονόλογοι, συστροφές αδιόρατων διαλόγων, αποκαλύψεις περί έρωτος ως γενεσιουργού στοιχείου της ύπαρξης άρα αντιθέσεις και αντιφάσεις αναμένονται. Το θετικό στηρίζεται στο αρνητικό και αντιστρόφως. Όπου συχνά μια θεατρικότητα λόγου υπερβαίνει καθώς ο φανταστικός συνομιλητής μάλλον κρύβεται ανάμεσα σε συμπάσχοντες θεατές ή ακροατές. Πρόκειται για ώριμη γραφή με άριστη χρήση γλώσσας, της ελληνικής γλώσσας και της λογικής τρία βασικά στοιχεία για κάθε συγγραφέα. Γραφή συγκροτημένη και ουσιαστική. Η Χαραλαμπίδου επιλέγει στοιχεία από τις εμπειρίες της, συλλέγει έννοιες της καθημερινότητας και τις μεταγράφει καθώς φιλτράρονται από την επιστημονική γνώση της και την ενσυναίσθηση. Πλάθει εικόνες σοφίας με ισχυρές λέξεις και συντακτική ικανότητα. Απόφθεγμα το απόφθεγμα, αφορισμό τον αφορισμό, επίγραμμα το επίγραμμα, περιγράφοντας-αποτυπώνοντας τον μέγα κόσμο του έρωτα και της μοναξιάς, από αντίφαση σε αντίφαση, από ισότητα σε ανισότητα, από συντριβή σε ελπίδα με άρωμα αναπόφευκτης καταστροφής. Θα μπορούσαμε να μιλάμε για «διηγήματα – ιστορίες μπονζάι» αν δεν υπήρχε η συνένωση, η δεδομένη χωροταξία, ή μήπως η αρχιτεκτονική δομή, που επέλεξε τελικά η Χαραλαμπίδου, αδιαφορώντας για την ολοκληρωμένη πλοκή και την μυθοπλασία. Οι αόρατοι ήρωες ετούτων των σελίδων θέλουν να ξεχνούν τις λεπτομέρειες καθώς πορεύονται με την ουσία. Κατά την συγγραφέα η αλήθεια σε τελική ανάλυση δεν ξεχνά ποτέ. Όπου «αλήθεια» δεν είναι παρά η κατηγοριοποίηση των αποτελεσμάτων.
Απόσπασμα από το διήγημα «Ο ΤΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΟΘΟΥ», [σελ. 37], «Ο τόπος του πόθου βρίσκεται πέρα από τον τόπο της λογικής τόσο απομακρυσμένα ώστε κανένας νόμος λογικής δεν ισχύει στον πόθο . Ίσως για αυτό, ο τόπος του πόθου είναι αφερέγγυος έτσι που ό,τι και να διακηρύσσεται στον τόπο του πόθου είναι σκόπιμο να εκλαμβάνεται ως ψευδές».
Απόσπασμα Α΄ από το διήγημα «ΤΟ ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΣ ΤΗΣ ΜΟΝΑΞΙΑΣ», [σελ. 33]: «Ζει μέσα σε ένα κλουβί με βαριά μυρωδιά σκουριασμένου σίδερου. Τα κάγκελά του είναι χοντροί και συμπαγείς κύλινδροι. Τόσο χονδροί που οι χούφτες της δεν φτάνουν να τους αγκαλιάσουν. Έχουν, όμως, τις περίτεχνες καμπύλες ενός κλουβιού αηδονιού που άδει κάθε νύχτα». Απόσπασμα Β΄ από το ίδιο διήγημα σελίδα [33]: «Πολύ συχνά, στις νυχτερινές βόλτες, συναντά κάποιον. Τον ερωτεύεται κεραυνοβόλα. Όταν την ερωτεύεται κι αυτός, (ή ακόμη και με μονόπλευρο έρωτα), διαβιεί αρκετές ημέρες εκτός κλουβιού. Καταστρώνει σχέδια για δύο και νοιώθει ευδαιμονία. Μια φορά πρόλαβε να οικοδομήσει ολόκληρο σπίτι, δίπατο μάλιστα, με εσωτερική σκάλα. Πολλές φορές, φτάνει μέχρι ντου σημείου να ξεχνά ότι κάποτε θα επιστρέψει στο κλουβί· κι ας παραμένει το σάλιο της μεταλλικό».
Τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται στους τόπους του έρωτα στους γαλαξίες του γίγνεσθαι. Οι παραλληλίες δεν προσφέρονται για εξάρσεις. Οι διασταυρώσεις αντιθετικών στοιχείων δημιουργούν την ενότητα και κάθε γενεσιουργό στοιχείο, υπονοεί πίσω απ’ τις λέξεις η Ναυσικά Χαραλαμπίδου. Μας προετοιμάζει το δίστιχο από τον γενικό τίτλο: «Γεωγραφία του έρωτα / και άλλων αισθημάτων». Και τι σημαίνει Γεωγραφία; Βουνά, πεδιάδες, νερά και χώμα, θάλασσα. Ύψη και βάθη, στοιχειά και αντί-στοιχειά, χοροστάσια και μαρμαρένια αλώνια σε συνεχή κίνηση και αλληλεπίδραση. Σε αντιπαράθεση μέχρι θανάτου οι τόποι του έρωτα, αυτό το θεϊκό άγγιγμα του σύμπαντος, καθώς κινούνται τ’ ανθρώπινα υπό την νομοτελειακή αδιαφορία τ’ ουρανού, ή μήπως την λοξότητα του σύμπαντος· ό,τι ακυρώνει την έννοια ισορροπία. Απόσπασμα Α΄ λεπτής-λεπτότατης ειρωνείας και εν αφαιρετική λογική αμφισβήτησης από το διήγημα «ΤΑ ΧΩΡΙΑ ΑΝΩ ΕΥΤΥΧΙΑ ΚΑΙ ΚΑΤΩ ΕΥΤΥΧΙΑ», [σελ. 18]: « Γενικότερα πολλά δόγματα υπόσχονται χωριά Ευτυχίας (Άνω-Κάτω) για τους πιστούς τους ακόμη και στον τόπο του θανάτου· κυρίως στον τόπο του θανάτου υπογραμμίζουν. Βέβαια, δεν έχει καταγραφεί απολύτως καμία πληροφορία για τον τόπο του θανάτου· μόνο εικασίες. Επομένως, και τα περί ευτυχίας μετά θάνατο είναι απλώς εικασίες». Απόσπασμα Β΄ στο ίδιο πνεύμα, σελίδα [19]: «Από την άλλη, η Κοκκινοσκουφίτσα έπρεπε πρώτα να βρεθεί μέσα στην κοιλιά του λύκου και να την ξαναγεννήσει πανευτυχή και σοφότερη με καισαρική ο ξυλοκόπος».
Από τα άλλα αισθήματα εκτός του έρωτα, συναντάμε και τον σπουδαιότατο «ΤΟΠΟ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ», [σελ. 51-53]. Η συγγραφέας τον πραγματεύεται ή μήπως διαπραγματεύεται, ως επίλογο ποιητικής αφαίρεσης, αντήχηση αρκούντως σαρκαστική και αντιθετική. Ωστόσο, μ’ έναν τρόπο όπου η υποκειμενική και η αντικειμενική αλήθεια παραμένουν θησαυρός πίσω από το καθήκον της επαλήθευσης κάθε φορά, τελειώνεται η γεωγραφία της Ναυσικάς Χαραλαμπίδου: «Λέγεται ότι ο τόπος της αγάπης δεν είναι πεπερασμένος και παραμένει εν πολλοίς ανεξιχνίαστος. Καθώς διαρκώς διαστέλλεται, αντιστέκεται και στα όρια και τους ορισμούς. Για αυτό, άλλωστε, και το παρόν λήμμα μπορεί εύκολο να χαρακτηριστεί μια ακόμη ανοησία από αυτές που απαντώνται συχνά στον τόπο της αγάπης».
Τελειώνοντας θα ήθελα να επιστήσω στους αναγνώστες την ποιητική γραφή της συγγραφέως και κυρίως τα ποιητικά ιντερμέτζα της, (Η Εύα στο δάσος της επαγγελίας, σελ. 14 ― Η Εύα κοιμώμενη στον κήπο της φωτογραφίας, σελ. 43), καθώς ο μύθος του υπαρκτού κόσμου, συντετριμμένος στον υπερρεαλισμό του παρόντος, παραδίδεται στην βεβαιότητα του μέλλοντος: «Και στο τέλος, ένα πρωί, ξάπλωσε η κρινόδερμη ανάσκελα κι εκοιμήθη στον πολύκαρπο κήπο της φωτογραφίας, μέσα στο χώμα». Σκέπτομαι ότι θα μπορούσα να υποστηρίξω πως ο παράδεισος της δημιουργίας αρά και της αθανασίας κατά την συγγραφέα ξεκινά από το ταπεινό χώμα. Γυναίκα, αυτή η γενναιότητα του σύμπαντος, κάθε φορά «έως τον επόμενο ανίκητο νόστο… Αν υπάρξει κι αυτός…».* Γενναιότητα· παρά την πεποίθηση για το σκοτεινό του μέλλοντος, ή ό,τι οδηγεί με μαντική δύναμη στο πολύτιμο της αμφισβήτησης.
* Ακροτελεύτια φράση από το πρώτο διήγημα «Ο τόπος του έρωτα» [σελ. 13].
