Για τον Κυριάκο Σφέτσα

Το καλοκαίρι του 1982, αφού είχε περάσει η μεταβατική περίοδος της μετά τον Μάνο Χατζιδάκι ιστορικής εποχής για το Τρίτο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας, τη διεύθυνσή του ανέλαβε ο Κυριάκος Σφέτσας. Ήταν μέλος της εκ Παρισίων τρόικας, η οποία είχε επαναπατρισθεί, στα μέσα της δεκαετίας 1970-1980, για να ενισχύσει το Τρίτο Πρόγραμμα του Χατζιδάκι. Τα άλλα δύο μέλη της ήταν η Ελένη Καραΐνδρου και ο Γιώργος Κουρουπός. Ο Κυριάκος είχε υπάρξει αρχικά παραγωγός του Τρίτου Προγράμματος και μετέπειτα Διευθυντής στα μουσικά τμήματα του Β΄ και του Α΄ Προγράμματος. Διέθετε επομένως ικανή εμπειρία ραδιοφώνου. Καθώς ήθελε να αναμορφώσει το πρόγραμμα που ανέλαβε και να το διαφοροποιήσει από αυτό που είχε τη σφραγίδα του Χατζιδάκι άρχισε να καλεί κάποιους που θεωρούσε κατάλληλους να στελεχώσουν το πρόγραμμά του. Ένας εξ αυτών ήταν ο Νότης Μαυρουδής. Του πρότεινε να αναλάβει τον σχεδιασμό και την παρουσίαση εκπομπής εστιασμένης στο Ελληνικό Τραγούδι. Η συνάντησή τους, που έγινε τον Σεπτέμβρη του 1982, υπήρξε καρποφόρα. Στη συνάντησή τους αυτή ο Νότης του δώρισε τα δύο πρώτα τεύχη του περιοδικού Tar που είχαν κυκλοφορήσει εκείνη τη χρονιά. Τα ξεφύλλισε ο Κυριάκος και ζήτησε από τον Νότη να του προτείνει κάποιους από τους συνεργάτες του περιοδικού, άφθαρτους ραδιοφωνικά, για να ενταχθούν στο νέο πρόγραμμα που ετοίμαζε. Ένας από αυτούς που πρότεινε ο Νότης ήταν η αφεντιά μου. Έριξε μια ματιά στα κείμενά μου ο Κυριάκος και είπε στον Νότη «Αυτόν τον θέλω!». Μου τηλεφώνησε ο Νότης και με ενημέρωσε για την επιθυμία του Κυριάκου. Ήμουν αρνητικός. Επικαλέστηκα φόρτο εργασίας. Επενέβη η Βάσω, η γυναίκα του Νότη, που παρακολουθούσε την τηλεφωνική συνομιλία μας και λίγο πολύ με κατηγόρησε για ... εγωισμό. «Όλα αυτά που έχεις, δίσκους, βιβλία και γνώσεις γιατί θέλεις να τα κρατάς για τον εαυτό σου;». Επέμενα στην άρνησή μου. Η Βάσω παρενέβη ξανά διπλωματικά. «Ο Κυριάκος ζήτησε να σε γνωρίσει. Δεν είναι κάποιος τυχαίος. Είναι σημαντικός συνθέτης. Πήγαινε να τον δεις τουλάχιστον· μην τον προσβάλεις. Στα κάτω κάτω δεν είσαι υποχρεωμένος να αναλάβεις εκπομπή!». Ομολόγησα ότι γνώριζα κάποια ενδιαφέροντα δείγματα της γραφής του και κυρίως το ηχογράφημά του Χωρίς σύνορα, το οποίο με είχε γοητεύσει από το πρώτο άκουσμα. Επομένως  ―γιατί όχι― να τον γνωρίσω, δηλαδή.
Τηλεφώνησα στο γραφείο του στο Ραδιομέγαρο της Αγίας Πρασκευής. Ζήτησε συνάντηση εσπευσμένα. Απομεσήμερο ήταν όταν πέρασα για πρώτη φορά την πύλη του Ραδιομεγάρου. Πήγα κατ’ ευθείαν στο γραφείο του στον 1^ο όροφο αριστερά. Με περίμενε με συντροφιά. Αφού χαιρετηθήκαμε μου σύστησε τον Ευθύμιο Καβαλιεράτο, που ήταν τότε αρχιμουσικός της Συμφωνικής Ορχήστρας της Ραδιοφωνίας. «Άκη να με λες» μου ζήτησε αυτός. Η ... διερευνητική συζήτηση με τον Κυριάκο άρχισε σε χαμηλούς τόνους. Με εντυπωσίασε η ηρεμία του. Μου είπε ότι είχε διαβάσει τα κείμενά μου στο Tar· του άρεσαν και κάτι τέτοιο, μια εκπομπή με παγκόσμια παραδοσιακή και λαϊκή μουσική, δηλαδή, θα ήθελε για το πρόγραμμα που σχεδίαζε. «Κλασικούς έχουμε πολλούς· αυτά μας λείπουν» δήλωσε. Αντιλήφθηκε τους δισταγμούς μου· δεν επέμεινε όμως, δεν προσπάθησε να με πείσει ότι λάθευα. Τότε επενέβη ο Άκης, ο οποίος μέχρι τότε άκουγε σιωπηλός. Με δυνατή φωνή, την μονίμως εξωστρεφή διάθεσή του, με το κερκυραϊκό χιούμορ του άρχισε, θυμάμαι, να μου τα ... ψέλνει· λες και ήταν δασκαλεμένος από τη Βάσω! Αυτός ήταν μάλλον που με έπεισε. Ίσως γι αυτό να του ζήτησε ο Κυριάκος να είναι παρών στη συνάντησή μας· ποτέ δεν το έμαθα. Πήγα λοιπόν στο Ραδιομέγαρο για να αρνηθώ μια πρόταση για εκπομπή και έφυγα με εκπομπή! Έτσι γεννήθηκε μια φιλία ―δύο με εκείνη με τον Άκη―, έτσι γεννήθηκε το πρώτο μου ραδιοακρόαμα, έτσι έλαβα το χρίσμα του ραδιοεπιτηδευματία.
Σύντομα βρήκα τίτλο για την εκπομπή: Στους ήχους των λαών, την ονόμασα. Άρεσε στον Κυριάκο. Στις επικοινωνίες μας για την προετοιμασία της τον ρώτησα αν έπρεπε να ηχογραφήσω ένα δείγμα εκπομπής, τον περίφημο «πιλότο», όπως έμαθα ότι συνηθιζόταν τότε. Με διαβεβαίωσε ότι τόσο τα κείμενά μου που είχε διαβάσει, όσο και οι συνομιλίες μας τον έπειθαν ότι θα έκανα μια καλή και σωστή εκπομπή· επομένως «πιλότος» δεν χρειαζόταν. Δευτέρα απόγευμα, στις έξι, με την αρχή της νέας χρονιάς, άρχισε να μεταδίδεται η εκπομπή μου, που ήταν εβδομαδιαία.
Συνοδοιπορήσαμε με τον Κυριάκο μέχρι τον Ιανουάριο του 1994 οπότε έπαψε να είναι Διευθυντής του Τρίτου. Ποτέ δεν ένοιωσα ότι η σχέση μου μαζί του ήταν σχέση προϊστάμενου και υφιστάμενου. Ήταν μια σχέση αγαστής συνεργασίας και φιλίας.

Από την πρώτη στιγμή εκτίμησα τη γενικότερη μόρφωσή του· οι γνώσεις του εκτείνονταν και σε άλλες τέχνες όπως η λογοτεχνία, η ποίηση ειδικά, και ο κινηματογράφος. Εκτίμησα όμως ιδιαίτερα και την ευαισθησία του για τη γλώσσα και την εξ αυτής ακριβολογία. Και δεν οφειλόταν σίγουρα αυτό στο γεγονός ότι άμεσος προϊστάμενός του στην Ελληνική Ραδιοφωνία ήταν ένας άλλος ταγμένος στην υπηρεσία της γλώσσας. Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης που ήταν εκείνα τα χρόνια (1981-1987) Γενικός Διευθυντής Ραδιοφωνίας στην ΕΡΤ. Ο Κυριάκος άκουγε προσεκτικά τις εκπομπές του προγράμματος, του οποίου είχε την ευθύνη, και επεσήμαινε στους παραγωγούς, ευγενικά πάντοτε και ήρεμα, γλωσσικά σφάλματα τα οποία ήταν πιθανόν να επαναληφθούν. Παραδειγματίζω εξ ιδίων. Αυτός ήταν που με δίδαξε ότι το ορθό είναι «στο πλαίσιο» και όχι «στα πλαίσια», μια και η αναφορά γινόταν σε κάτι συγκεκριμένο και όχι σε κάτι αόριστο. Με διόρθωσε μία φορά· δεν χρειάστηκε δεύτερη.

Έντεκα χρόνια σε παράλληλες τροχιές. Γνώρισα καλά τον Κυριάκο τον μουσικό, γνώρισα καλά τον Κυριάκο τον άνθρωπο. Η εκδημία του ήταν αφορμή να θυμηθώ αρκετά επεισόδια της κοινής διαδρομής. Δυο-τρία διαλέγω για να χρωματίσω τη θύμησή του.
Θα πρέπει να είχε περάσει ενάμισης χρόνος από την έναρξη του υπό τον Κυριάκο νέου προγράμματος του Τρίτου. Σε μια συνάντηση που είχα μαζί του τού γνωστοποίησα την επιθυμία μου: «Ωραία η εκπομπή που κάνω, όμως δεν αξιοποιώ παρά ένα μόνο μέρος της δισκοθήκης και των γνώσεών μου. Όταν αποφασίσεις να ανανεώσεις το πρόγραμμα θα ήθελα να προτείνω κάτι το διαφορετικό». «Δηλαδή;» η εύλογη ερώτησή του. «Να μωρέ Κυριάκο, θέλω να κάνω μια εκπομπή στην οποία να συνυπάρχει ο Τσιτσάνης με τον Μπαχ». «Θα μας κράξουνε... Στο Τρίτο Πρόγραμμα τέτοιο πράγμα...», η άμεση αντίδρασή του. Επιμένω ξαναλέγοντάς του ότι έχω δισκοθήκη, καθώς και γνώσεις, που καλύπτουν όλο το φάσμα της μουσικής χωρίς ωστόσο να τον πείσω. «Ούτε να το σκέφτεσαι» αποκρίνεται. Περάσανε κάποια χρόνια και έφτασε το ιστορικό για την ελληνική ραδιοφωνία 1987, οπότε καταλύθηκε το μονοπώλιο της κρατικής ραδιοφωνίας και άρχισαν να εμφανίζονται νέοι μη κρατικοί ραδιοσταθμοί. Πρώτος ο Αθήνα 9.84 και ακολούθως σαν μανιτάρια οι άλλοι. Μετά από λίγο καιρό δόθηκε εντολή από τη Διεύθυνση της ΕΡΤ να γίνουν οι ραδιοφωνικοί σταθμοί περισσότερο ανταγωνιστικοί και επικοινωνιακοί, αλλά και να μην είναι αυστηρά προσηλωμένοι στα παλιά πρότυπα.
Μια μέρα του 1988 που ηχογραφούσα εκπομπές στο Τρίτο πέρασε από το ραδιοθάλαμο ο Κυριάκος και μου είπε: «Γιώργο, όταν τελειώσεις την ηχογράφηση έλα σε παρακαλώ από το γραφείο μου. Θέλω να συζητήσουμε κάτι». Όταν τέλειωσα πήγα εκεί και ο Κυριάκος μου λέει: «Θυμάσαι που μου είχες προτείνει μια εκπομπή στην οποία θα συνυπάρχει ο Τσιτσάνης με τον Μπαχ;». «Εγώ;» του λέω με στόμφο υπομειδιώντας. «Από το Τρίτο τέτοια εκπομπή; Θα μας κράξουνε!». Χαμογέλασε και ο Κυριάκος και η εκπομπή έγινε βεβαίως. Ήταν πιστεύω ο καλύτερος κύκλος εκπομπών που έχω κάνει στο ελληνικό ραδιόφωνο. Την ονόμασα Η Μουσική είναι γένους ... Λαϊκού. Σκοπός ήταν να αποδείξω ότι υπάρχει σε όλο το φάσμα της μουσικής άμεση ή έμμεση σχέση ανάμεσα στο λαϊκό και το λόγιο. Άρεσε πολύ και στον Κυριάκο.

Το 1986 πραγματοποιήθηκε το Πρώτο Διεθνές Φεστιβάλ της Πάτρας. Εμπνευστής και Καλλιτεχνικός Διευθυντής του ήταν ο Θάνος Μικρούτσικος. Για ένα μήνα – 19 Ιουλίου έως 20 Αυγούστου – η Πάτρα βίωσε έναν οργασμό καλλιτεχνικών εκδηλώσεων ευρύτατου φάσματος. Ένθετο στο Φεστιβάλ ήταν τετραήμερο (10-13 Αυγούστου) Διεθνές Μουσικό Συμπόσιο με θέμα Το μεταμοντέρνο στη μουσική. Ο Μικρούτσικος ζήτησε από τον Κυριάκο να συνθέσει ένα έργο για σολιστικά όργανα και ορχήστρα δωματίου. Ο Κυριάκος ανταποκρίθηκε με το έργο Ήχηση παρόντος μέλλοντος, γιά όμποε, βιόλα και ορχήστρα δωματίου. Ερμηνεύτηκε για πρώτη φορά στις 28 Ιουλίου 1986 στο Φρούριο της Πάτρας από το σύνολο «Οι Σολίστες του Μπολσόι» μαζί με έργα των Σνίτκε, Ντενίσοφ και Σλονίμσκι. Αρχιμουσικός ήταν ο Αλεξάντερ Λαζάρεφ. Ο Μικρούτσικος ζήστε όμως από τον Κυριάκο, αλλά και από την αφεντιά μου, να συμμετάσχουμε με ομιλίες στο Συμπόσιο. Θυμάμαι ότι σαν έφτασε η ώρα της ομιλίας του Κυριάκου κάποια βραχνάδα στις φωνητικές χορδές τον εμπόδισε να διαβάσει ο ίδιος το κείμενό του. Έτσι το διάβασε, αντ’ αυτού, ο Χρήστος Τσανάκας, παραγωγός και αυτός εκπομπών εκείνη την εποχή στο Τρίτο. Βρέθηκα λοιπόν για ένα τετραήμερο ολημερίς μαζί με τον Κυριάκο. Μιλήσαμε για πολλά και διάφορα, ακούσαμε απολαυστικές εισηγήσεις, ενδιαφέρουσες μουσικές. Στο πλαίσιο των εργασιών του Συμποσίου προβλεπόντουσαν και ειδικές μουσικές εκδηλώσεις οι οποίες πραγματοποιούντο στον ειδικά για το Συμπόσιο διαμορφωμένο χώρο του Φρουρίου της Πάτρας. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τους η ώρα: 12:30 το μεσημέρι!
Στην πρώτη από αυτές, που πραγματοποιήθηκε στις 10 Αυγούστου – πρώτη ημέρα του Συμποσίου – οι πιανίστριες Μερόπη Κολλάρου και Λόλα Τότσιου ερμήνευσαν το έργο του Κυριάκου Τέσσερα Κομμάτια για 2 Πιάνα, γραμμένο εκείνη τη χρονιά.
Το έργο, εμπνευσμένο από το βιβλίο του Αλντους Χάξλεϊ Οι πύλες της ενόρασης, συμπύκνωνε με σαγηνευτικό τρόπο όλη τη μουσική φιλοσοφία του Κυριάκου. Εντεταλμένος κριτικός μουσικής της εφ. Ελευθεροτυπία καθώς ήμουνα τότε, σε δυο κριτικά μου σημειώματα εξέφρασα τις απόψεις μου για όσες από τις μουσικές εκδηλώσεις του Φεστιβάλ μπόρεσα να παρακολουθήσω τις ημέρες της εκεί παραμονής μου. Φυσικά και για τα Τέσσερα Κομμάτια για 2 πιάνα του Κυριάκου. Το σχόλιό μου για αυτό είχε και κάποιες διακριτικές επικριτικές αιχμές που αφορούσαν κυρίως τη διάρκεια του έργου, σε σχέση και με τον τόπο και την ώρα που αυτό ερμηνεύτηκε. Με την επιστροφή στην κανονικότητα – Σεπτέμβρης 1986 – συναντηθήκαμε, όπως ήταν φυσιολογικό, με τον Κυριάκο στο Τρίτο. Εξέφρασε, διακριτικά πάντως, τα παράπονά του για την κριτική μου στο έργο του. Δεν συζητήσαμε το θέμα περεταίρω. Όταν όμως ξανανέβηκα στην ΕΡΤ του πήγα τις αναλυτικές σημειώσεις που είχα κρατήσει κατά την ερμηνεία του έργου του. Τις πήρε και αφού τις μελέτησε παραδέχτηκε ότι σε αρκετά σημεία είχα δίκιο και μου έδειξε στις παρτιτούρες τα σημεία τα οποία θα αναθεωρούσε. Οι αντιδράσεις του σε όλη αυτή την ιστορία με συγκίνησαν ιδιαίτερα. Μετά από αυτό ο θαυμασμός και η εκτίμησή μου για αυτόν αναβαθμίστηκαν.
Την επόμενη άνοιξη, του 1987 δηλαδή, δημιουργήθηκαν ευνοϊκές συνθήκες και συγκυρίες για ένα μακρύ ταξίδι ―δυόμιση μήνες περίπου― στ’ αντίπερα του Ατλαντικού. Ήταν το πρώτο της ζωής μου ταξίδι στις ΗΠΑ. Ενημέρωσα σχετικά τον Κυριάκο για τη πολυήμερη απουσία μου και πρότεινα επανάληψη κάποιων εκπομπών μου, μια και δεν υπήρχε η ευχέρεια ηχογράφησης εκπομπών για περισσότερο από δύο μήνες. Ο Κυριάκος όμως φρόντισε και βρέθηκαν και αναγκαίοι χώροι ηχογράφησης καθώς και οι κατάλληλοι ηχολήπτες. Γνωρίζοντας ότι θα συναντούσα στις ΗΠΑ ανθρώπους της μουσικής σκέφτηκα να πάρω μαζί μου μερικά δώρα, αντιπροσωπευτικά της σύγχρονης ελληνικής δημιουργίας. Επέλεξα δύο. Τη μουσική της Ελένης Καραΐνδρου για την ταινία Ο Μελισσοκόμος, που μόλις είχε εκδοθεί, και το αγαπημένο Χωρίς σύνορα του Κυριάκου. Αγόρασα τρία αντίτυπα από το καθένα. Ανεβαίνοντας στην ΕΡΤ για ηχογράφηση πήγα στο γραφείο του Κυριάκου με τα τρία δικά του αντίτυπα για να γράψει μία αφιέρωση. Αφιέρωση όμως σε ποιόν αφού δεν ήξερα ακόμα σε ποιόν θα δωρίσω το καθένα; Ο Κυριάκος βρήκε αμέσως τη λύση! Έγραψε, στα αγγλικά, αφιέρωση σε μένα. Έτσι ο κάθε αποδέκτης του δώρου θα ήξερε πάντα και ποιος ήταν ο δωρητής! Το ένα αντίτυπο δόθηκε στην Judy Massa η οποία ήταν τότε Διευθύντρια του Μουσικού Τμήματος της «Φωνής της Αμερικής». Tο δεύτερο στον Mario Casetta θρυλικό ραδιοφωνικό παρουσιαστή του σταθμού KPFK-FM (90,7), ο οποίος βρίσκεται στο Λος Άντζελες, πάνω στους λόφους του Χόλιγουντ, και είναι ένας από τους πλέον αξιοσέβαστους Δημόσιους Ραδιοφωνικούς Σταθμούς (Public Radio Station) των ΗΠΑ. Το τρίτο στο περίφημο Αρχείο Τζαζ Μουσικής ―The Hogan Archive― που βρίσκεται στο Πανεπιστήμιο Tulane της Νέας Ορλεάνης. Τα μηνύματα που μου έστειλαν οι αποδέκτες των δώρων μετά τις ακροάσεις ήταν ενθουσιώδη και ιδιαίτερα εγκωμιαστικά. Ο Κυριάκος συγκινήθηκε πολύ όταν τον ενημέρωσα σχετικά, μετά την επιστροφή μου.
Όπως ήταν φυσικό η επικοινωνία μας αραίωσε σαν τέλειωσε η θητεία του στο Τρίτο τον Γενάρη του 1994. Τελευταία μας συνεργασία ήταν ο σχεδιασμός καθημερινής εκπομπής ―7 ημέρες την εβδομάδαϝ για να γιορτάσει το Τρίτο τα 40 χρόνια λειτουργίας του. Η αλλαγή στη διεύθυνση του προγράμματος, ―ο Γιώργος Τσαγκάρης τον αντικατέστησε― καθυστέρησε τη μετάδοση της γιορταστικής εκπομπής. Με τίτλο Το μουσικό ημερολόγιο του Τρίτου μεταδόθηκε ολόκληρη το 1995. Ο Κυριάκος την άκουγε καθημερινά και μου τηλεφωνούσε σχετικά συχνά για να σχολιάσει το ... κατόρθωμά μου· έτσι το αποκαλούσε.
Πριν εγκατασταθεί στη Λευκάδα ανταμώσαμε τρεις-τέσσερις φορές. Ζωντανέψαμε τις μνήμες της συνοδοιπορίας μας. Μετά τη φυγή του από την Αθήνα η επικοινωνία μας γινόταν είτε ηλεκτρονικά είτε τηλεφωνικά. Όταν τον είχα πληροφορήσει για το αυξανόμενο ενδιαφέρον μου για τον Μίκη Θεοδωράκη συνέβαλε στη συγκέντρωση πληροφοριών αποκαλύπτοντας τη συνεργασία που είχε μαζί του το 1970. Μου είχε υποσχεθεί μάλιστα ότι θα μου έστελνε συγκεκριμένα στοιχεία για αυτήν. Η σχετική πάντως έρευνά μου απέδωσε αργότερα. Ιδού δυο από τα τεκμήρια που εντόπισα:

Στη μία αφίσα –συναυλία της 14^ης Φεβρουαρίου 1970 στη Ραβένα– ισότιμη αναφορά του ονόματός του με εκείνα της Μαρίας Φαραντούρη και του Αντώνη Καλογιάννη, τους οποίους προφανώς συνόδευσε στο πιάνο. Στην άλλη ―συναυλία της 1^ης Δεκεμβρίου 1970 στο Δημοτικό Θέατρο Metastasio του Πράτο― αναφέρεται ως μέλος του μουσικού συνόλου που συνόδευσε τη Μαρία Φαραντούρη και τον Αντώνη Καλογιάννη υπό τη διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη.
Ξανανταμώσαμε στις 16 Οκτωβρίου 2018 στο ΚΠΙΣΝ στη συναυλία που πραγματοποίησε εκεί με την αναδημιουργημένη Greek Fusion Orchestra. 20 περίπου χρόνια είχαν περάσει από την τελευταία μας συνάντηση. Ο χρόνος είχε αφήσει τα σημάδια του στην όψη του· η διάθεσή του, όμως, ήταν όπως πάντα νεανική.
Ανταποκρινόταν πάντοτε με θέρμη στις ευχές που του έστελνα στα γενέθλιά του στις 29 Σεπτεμβρίου. Οι ευχές όμως του 2025, ανταπόκριση δεν είχαν. Αναρωτήθηκα, έψαξα, έμαθα για τα προβλήματα της υγείας του. Ήλπιζα ότι θα ανταμώναμε στην τελετή της αναγόρευσής του σε επίτιμο διδάκτορα του Τμήματος Μουσικών Σπουδών της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών στις 27 Μαρτίου. Δεν μπόρεσε να παραστεί καθώς η υγεία του είχε επιδεινωθεί. Τον «αντάμωσα» σχεδόν ένα μήνα αργότερα· για το ύστατο χαίρε...

Η 21^η Απριλίου 2026 άρχισε με το πέρασμα του Κυριάκου Σφέτσα στην άλλη ζωή. Τελείωσε με συναυλία της Εθνικής Συμφωνικής Ορχήστρας και της Χορωδίας της ΕΡΤ στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών στην οποία ερμηνεύτηκε η Δεύτερη Συμφωνία του Γκούσταβ Μάλερ, η επονομαζόμενη «Της Αναστάσεως»· ένας στοχασμός για τη μετά θάνατο ζωή. Τι σύμπτωση! ήταν ένας απρογραμμάτιστος αποχαιρετισμός.
Με την προσφορά του κατέκτησε πανάξια μια θέση ανάμεσα στους σημαντικότερους και επιδραστικότερους Έλληνες συνθέτες των τελευταίων 50 χρόνων. Έχουν γραφτεί τόσα για αυτόν τις τελευταίες ημέρες που κάθε επιπλέον αναφορά θα έμοιαζε ανούσια.
Η προσωπική μου εκτίμηση είναι ότι δεν ήταν ένας απλός συνθέτης· ήταν ένας φιλόσοφος συνθέτης· μια εντελώς ξεχωριστή «φωνή» στο σύμπαν της ελληνικής μουσικής. Εμμέσως, πλην σαφώς, το μαρτυρούν ενίοτε οι αφορμές της έμπνευσής του, αλλά και οι ονομασίες των έργων του. Ενδεικτικά αναφέρονται: Διαφάνειες Μουσικής Κοντσέρτου, Ήχηση παρόντος μέλλοντος, Διπλοχρωμία, Ο άνεμος της άγνωστης ψυχής μου, Τραγούδια των μοναχικών ημερών, Μορφές απουσίας, Στο ρεύμα του ήλιου, Τα λουλούδια της ερήμου...

Το μαρτυρά και η μουσική του γραφή· και η ουσία, αλλά και η όψη της. Καθαρή γραφή που δείχνει μεθοδικότητα, ακριβολογία, στοχαστικότητα και θαυμαστή μουσική αντίληψη. Παραθέτω δύο δείγματα της γραφής του, χειρόγραφες παρτιτούρες, ερανισμένα από το αρχείο της Ντιάνας Βρανούση.

Απόσπασμα από το έργο για σόλο πιάνο Πάνω από τον Ουρανό. Αξιοσημείωτο: το έργο δεν αναφέρεται στον επίσημο κατάλογο της εργογραφίας του.

Αρχή και τέλος του δεύτερου και τελευταίου μέρους του έργου Στιγμές μιας μοναχικής πόλης· το συνέθεσε το 1986 για το σύνολο «Σύμμολπα». Στο τέλος στοιχεία που επιβεβαιώνουν, αν μη τι άλλο, τη μεθοδικότητα του: Ημερομηνία, τόπος, υπογραφή! Θυμίζουμε ότι το «Σύμμολπα» αποτελείτο από τη Στέλλα Γαδέδη, φλάουτο, τον Στάθη Κιοσόγλου, κλαρινέτο, τη Νίνα Πατρικίδου, βιολί, τη Νατάσσα Ανανά, βιόλα, τη Ντιάνα Βρανούση, πιάνο και τον Αλέκο Χρηστίδη, κρουστά.

Η επιγραμματική κρίση του Φοίβου Ανωγειανάκη για ερμηνεία αυτού του έργου ήταν: «Χαρήκαμε την τόλμη της παραδοσιακής γραφής, στις Στιγμές μιας μοναχικής πόλης του Κυριάκου Σφέτσα: έργο κομψό και ανάλαφρο». Δημοσιεύτηκε στην Αυγή στις 11 Απριλίου 1987.

Τούτες οι αναμνήσεις ένας πικρός αποχαιρετισμός ήταν.
Καλή ζωή στο επέκεινα Κυριάκο...
Σε ευχαριστώ για την τιμή και τη χαρά της συνεργασίας
Σε ευχαριστώ για τη χαρά και την τιμή της φιλίας