¤¦Ο
γιαπωνέζικος κήπος είναι ίσως ένα από τα πιο δομημένα είδη
κήπων. Πρέπει απαραιτήτως να περιέχει επτά στοιχεία: νερό,
πέτρες και άμμο, γέφυρες, πέτρινα φανάρια και γούρνες, φράκτες
και πύλες, άνθη και δέντρα, και ψάρια. Οι παρούσες
συνεντεύξεις θα αποτελούνται πάντα από επτά ερωτήσεις. Κάποιες
από αυτές θα επαναλαμβάνονται και κάποιες θα είναι νέες, ώστε
να ανταποκρίνονται στο έργο που έχουμε μπροστά μας. Σαν τον
γιαπωνέζικο κήπο, οι συνεντεύξεις θα διατηρούν τη δομή τους,
προσπαθώντας ταυτόχρονα να αποδώσουν, ακριβώς σαν αυτόν, τη
ζωντάνια μιας μακρινής γης, που σε αυτήν την περίπτωση είναι,
βέβαια, η διαδικασία της συγγραφής.
____________
Η Θεοδώρα Κατσιφή, Βραβείο Βιβλίου για Παιδιά του περιοδικού Χάρτης 2021, είναι συγγραφέας, σεναριογράφος και απόφοιτη της Δραματικής Σχολής Θεάτρου Τέχνης Καρόλου Κουν. Έχει διακριθεί με το The Braw Amazing Bookshelf – Bologna Ragazzi Award 2025, το IBBY Hellas 2022, το βραβείο του λογοτεχνικού περιοδικού Ο αναγνώστης 2022, ενώ βιβλία της έχουν συμπεριληφθεί στη βραχεία λίστα των Κρατικών Βραβείων Παιδικού Βιβλίου 2022, του IBBY Hellas 2026, του Αναγνώστη
2018 και 2023, στη Χρυσή Λίστα Elniplex (2022, 2023, 2024, 2025, 2026), και του ηλεκτρονικού περιοδικού Κόκκινη Αλεπού (2026). Είναι ιδρύτρια της πρωτοβουλίας για την παιδική λογοτεχνία, τις ιδέες, τα παιδιά και τους ανθρώπους της, «το μικρό», ενώ παράλληλα με τη συγγραφική της δραστηριότητα σχεδιάζει και υλοποιεί εργαστήρια δημιουργικής γραφής για παιδιά και ενήλικες.
«Κι όλα γίνονται φως…» (από το βιβλίο Η τρομερή Μιράντα, εικονογράφηση: Πετρούλα Κρίγκου, εκδόσεις Μικρή Σελήνη). Γενικά, στον πεζό λόγο σας συναντάμε συχνά μια έντονη ποιητική και ταυτόχρονα λιτή διάσταση.
Κάποιες φορές αυτή εμφανίζεται αιφνίδια, σαν μια στιγμιαία αποκάλυψη – μοιάζει να έρχεται το φως ακαριαία ή μια μικρή αλήθεια. Κάτι αντίστοιχο διακρίνουμε και σε μεγαλύτερη φόρμα, όπως στο «Γκούρι». Θα θέλατε να μας μιλήσετε λίγο για αυτή τη σχέση ανάμεσα στον πεζό και τον ποιητικό λόγο στη γραφή σας και τη σχέση της έκφρασής σας με την αλήθεια; Γράφω όπως θα έπαιζα στη σκηνή. Όπως θα έλεγα «Πενθώ για τη ζωή μου. Είμαι δυστυχισμένη», υποκρινόμενη τη Μάσα στον Γλάρο του Τσέχοφ. Γράφω μπαίνοντας στα παπούτσια των χαρακτήρων μου, όπως αντίστοιχα θα έκανα ως ηθοποιός σε έναν ρόλο. Η γραφή είναι για μένα μια βιωματική εμπειρία, όπως είναι το θέατρο. Η όποια ποιητικότητα προκύπτει δεν είναι στόχος. Είναι αποτέλεσμα της εμπλοκής μου με τους ήρωές μου. Εμφανίζεται τη στιγμή που ο χαρακτήρας καταλαβαίνει κάτι για τον εαυτό του. Τη στιγμή που φτάνει σε κάτι αληθινό και που για μένα είναι αναγκαίο. Ίσως φταίει η επιρροή που έχει ασκήσει πάνω μου ο Άντον Τσέχοφ, όπως στην περίπτωση της Σόνιας στον Θείο Βάνια, που αντιλαμβάνεται με μεγαλειώδη παραδοχή πόσο άσχημη είναι. Είναι μια σκληρή, αλλά και απόλυτα αληθινή στιγμή για την ηρωίδα. Και οι δικοί μου ήρωες, αργά ή γρήγορα φτάνουν σε μια στιγμή – όχι απαραίτητα λυτρωτική, αλλά αναπόφευκτη.
Όπως και στο προηγούμενο βιβλίο που αναφέρω, έτσι και στο Ο Μάξιμος είναι δυνατός (εικονογράφηση: Πέτρος Μπουλούμπασης, εκδ. Καλειδοσκόπιο), σας παρακολουθούμε να παίζετε με τη μικρή φόρμα του εικονοβιβλίου και να δημιουργείτε παιδικούς χαρακτήρες που βρίσκουν τρόπους να υπερβούν τα προβλήματά τους και να διαπραγματευτούν τη σχέση τους με τον κόσμο. Πώς προκύπτουν αυτοί οι χαρακτήρες; Πώς μελετάτε τον παιδικό χρόνο;
Οι χαρακτήρες μου προκύπτουν από μια στιγμή έντασης – από κάτι που μπορεί να δείχνει αλλά να μην είναι μικρό και που για ένα παιδί, αποκτά δυσανάλογο βάρος. Ξεκινούν από μια βιωματική κατάσταση που τους θέτει σε κίνηση και αποκαλύπτονται μέσα από τις επιλογές τους. Στον Μάξιμο και στην Τρομερή Μιράντα, οι δύο πρωταγωνιστές έρχονται αντιμέτωποι με κάτι, σε διαφορετική κλίμακα ο καθένας, αλλά δεν μένουν εκεί. Υπάρχει μια μετατόπιση στη στάση τους. Με ενδιαφέρει να εξελίσσονται και να τολμούν την «υπέρβαση», ακόμη κι αν είναι μικρή ή εσωτερική, ώστε να μπορούν να σταθούν μέσα στον κόσμο. Το ίδιο βιωματικός είναι και ο παιδικός χρόνος στα κείμενά μου. Δεν είναι γραμμικός· δεν λειτουργεί ως αφήγηση γεγονότων, αλλά ως εμπειρία που εξελίσσεται μέσα στις σελίδες του εικονοβιβλίου.
Έχετε γράψει σενάρια και θεατρικά έργα, αλλά και παιδικά βιβλία. Πώς διαφέρει η διαδικασία της συγγραφής ανάμεσα σε αυτές τις μορφές; Υπάρχουν σημεία όπου οι διαδικασίες αυτές συγκλίνουν;
Η διαδικασία της συγγραφής αλλάζει από μέσο σε μέσο, γιατί αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο η ιστορία φτάνει στον αποδέκτη. Για μένα, στο κέντρο της γραφής είναι οι χαρακτήρες. Οι επιθυμίες τους, οι συγκρούσεις τους, οι όποιες υπερβάσεις τους είναι σημαντικά στοιχεία που ενεργοποιούν την ιστορία. Αν απογυμνώσουμε τα μέσα και τις τεχνικές, αυτό που μένει είναι η δραματική εμπειρία. Ο διάλογος, η εικόνα, η αφήγηση, το μοντάζ και η αλλαγή σελίδας είναι διαφορετικοί τρόποι να γίνει αυτή η εμπειρία ορατή – τη στιγμή που συμβαίνει.
Και πώς συνδέονται όλα αυτά με τη δική σας εμπειρία στη διδασκαλία της δημιουργικής γραφής;
Δεν διδάσκω δημιουργική γραφή. Εμψυχώνω κάποιον να εκφραστεί μέσα από τη γραφή ως πράξη έκφρασης του εσωτερικού του κόσμου, ενεργοποιώντας τη μνήμη, το βίωμα, τις δεξιότητες και τη φαντασία του.
Το Γκούρι σημαίνει πέτρα (εικονογράφηση: Πατρίτσια-Ευγενία Δεληγιάννη) εκδ. Καλειδοσκόπιο), μια νουβέλα παιδικών διακοπών, μυστηρίου, σιωπής και αποσιώπησης, έχει διαφορετική έκταση και αφηγηματική ανάπτυξη από τα εικονοβιβλία σας, αν και πάλι απασχολείται με την αλήθεια.
Θα θέλατε να μας μιλήσετε για τη συγγραφή αυτού του βιβλίου; Πώς οργανώσατε την αφήγηση; Πώς ερχόταν κάτι είτε ως χαρακτήρας είτε ως στοιχείο της πλοκής; Και σε τι διέφερε η διαδικασία συγγραφής αυτού του πιο εκτενούς κειμένου από τη συγγραφή των άλλων παιδικών σας βιβλίων; Προσεγγίζω τη λογοτεχνία μέσα από μια θεατρική διάσταση. Στο Γκούρι νιώθω ότι φαίνεται αρκετά καθαρά. Η αφήγηση μου οργανώθηκε μέσα από τους χαρακτήρες· αυτοί δείχνουν το δρόμο. Σαν μια θεατρική πράξη, όπου χωράει ένα ολόκληρο σύμπαν μέσα σε πολύ συγκεκριμένο χρόνο και χώρο και είναι σημαντικό να ειπωθούν τα απολύτως απαραίτητα. Εργάστηκα πάνω στο κείμενο, σε μια αφήγηση που να λειτουργεί σχεδόν σωματικά για τον αναγνώστη. Δεν ήθελα να τους αφηγηθώ μια ιστορία. Με ενδιέφερε να τους πάρω μαζί μου μέσα σε αυτή.
Τι σας προσφέρει η συγγραφή παιδικής/εφηβικής λογοτεχνίας; Έχει να κάνει με την ανάγκη να μιλήσουμε για την ελευθερία και τη μοναδικότητα του ατόμου μέσα σε μια κοινωνία που συχνά το περιορίζει ή το κατατρώει; Και τελικά, είναι η ζωή μια κίτρινη σημαδούρα (βλ. Η κίτρινη σημαδούρα, εικονογράφηση: Ίρις Σαμαρτζή, εκδ. Ηλίβατον).
Η συγγραφή παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας είναι μια πράξη ευθύνης και συνειδητής αναμέτρησης με την πραγματικότητα. Η τέχνη δεν είναι ουδέτερη· είναι πολιτική θέση και στάση ζωής. Η ζωή μπορεί να είναι μια κίτρινη σημαδούρα βαθιά στη θάλασσα, ένα μπλε αδιάβροχο που η ηρωίδα ανυπομονεί να φορέσει, αλλά και ένα τέρας στην κόκκινη τσέπη μιας ζακέτας, στη ντουλάπα. Είναι ένα αγόρι που ονειρεύεται το φως να μπαίνει από το παράθυρό του και ένα τσούρμο παιδιά που ανάβουν τα καντήλια μέρα μεσημέρι σε ένα νεκροταφείο. Δεν γράφω για να εξηγήσω τον κόσμο, αλλά για να δημιουργήσω έναν χώρο όπου το παιδί μπορεί να τον αναγνωρίσει, να τον αμφισβητήσει και να βρει τη θέση του μέσα σε αυτόν, κι αν χρειαστεί να σταθεί απέναντί του.
Πού γράφετε, πώς και πότε;
Μπορείτε να με φανταστείτε να γράφω οπουδήποτε, οποτεδήποτε, κάτω από οποιαδήποτε συνθήκη.
