Γιαπωνέζικος Κήπος: Συνέντευξη της Χριστίνας Αποστολίδη

Αυτή τη φορά, ο Γιαπωνέζικος Κήπος φιλοξενεί όχι μόνο την προσκεκλημένη συγγραφέα, αλλά και τις ερωτήσεις παιδιών που διάβασαν τα βιβλία της. Εκτός από την Άννα Κουππάνου, στη συνέντευξη συμμετέχουν οι ανιψιές της, η Αριάδνη Παναγιώτου (9 ετών) και η Δανάη Παναγιώτου (7 ετών), οι οποίες θέτουν τις δικές τους ερωτήσεις ως αναγνώστριες των βιβλίων της Χριστίνας Αποστολίδη.

Η Χριστίνα Αποστολίδη γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Σπούδασε Επικοινωνία & Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης κι εργάζεται στον χώρο του marketing. Τα τελευταία χρόνια, ζει με την οικογένειά της στο Ηράκλειο Κρήτης. Από τις Εκδόσεις «Μίνωας» έχουν εκδοθεί τα βιβλία της: Ο λύκος και η πεταλούδα· Το άτακτο καπέλο· Οχ, πρασίνισα!· Οχ, κοκκίνισα! και Οχ, κιτρίνισα!, ενώ από τις εκδ. Ψυχογιός κυκλοφορούν και τα βιβλία: Πάρτι το ποτάμι (Κατάλογος The White Ravens 2023, Βραχείς Κατάλογοι Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου 2023), Χόρεψε μαζί μου (Έπαινος διαγωνισμών Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς 2021, Βραβείο Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου 2024) και Κάθε εποχή μια βόλτα. Γράφει επίσης παιδικά τραγούδια.

(Άννα:) Πώς έρχεται η ιδέα για μια καινούρια ιστορία και τι αποφασίζει τη μορφή που θα πάρει; Έχει αυτό μαγεία ή πειθαρχία; Πρέπει τελικά να δεχόμαστε τα πράγματα όπως έρχονται; Μιλήστε μας λίγο για Το άτακτο καπέλο (Εικ.: Σεραφείμ Στρουμπή, Εκδ. Μίνωας).

Οι ιστορίες μου συνήθως ξεκινούν από μια εικόνα ή μια φράση που επιμένει. Στην περίπτωση του «Άτακτου καπέλου», ήταν μια παράσταση μάγου που παρακολουθούσα με την κόρη μου. Ενώ εκείνος έβγαζε από το καπέλο του περιστέρια και μαντίλια, εγώ σκεφτόμουν: «Κι αν έβγαζε ξαφνικά μια σφουγγαρίστρα;» Μου φάνηκε ότι μια τέτοια στιγμή θα ήταν αμήχανη για τον μάγο, αλλά ταυτόχρονα διασκεδαστική για το κοινό. Από εκεί γεννήθηκε όλη η ιστορία.
Αυτή η πρώτη σπίθα έχει κάτι μαγικό. Από εκεί και πέρα, όμως, χρειάζεται πολλή δουλειά. Γράφω και ξαναγράφω προσπαθώντας να λύσω κάθε μικρό ή μεγαλύτερο πρόβλημα που προκύπτει στην πλοκή κι ύστερα διαβάζω πολλές φορές το κείμενο δυνατά αλλάζοντας λέξεις που δε μου ακούγονται καλά.
Όσο για το αν πρέπει να δεχόμαστε τα πράγματα όπως έρχονται, θα έλεγα ότι αξίζει να προσπαθούμε να αντιμετωπίζουμε τις ανατροπές με περιέργεια. Προσωπικά, έχει χρειαστεί αρκετές φορές να αγκαλιάσω αλλαγές που δεν ήταν ούτε εύκολες ούτε ευχάριστες. Κι όμως, σχεδόν πάντα, στην άλλη άκρη με περίμενε κάτι ελπιδοφόρο. Ίσως γι' αυτό το άτακτο καπέλο μού είναι τόσο συμπαθές.

(Αριάδνη και Δανάη:) (Το άτακτο καπέλο). Πόσο χρονών ήταν ο μάγος; Γιατί άρεσε στο πλήθος όταν έβγαιναν άλλα πράγματα από εκείνα που ήθελε ο μάγος; Γιατί γέλασαν οι άνθρωποι;

Χμ… δεν είχα σκεφτεί ποτέ την ηλικία του μάγου! Θα μπορούσε να είναι όσο χρονών είναι ο μπαμπάς σας ή ένας αγαπημένος σας θείος, αλλά και νεότερος ή μεγαλύτερος. Σίγουρα πάντως είναι ένας άνθρωπος που προσπαθεί να τα κάνει όλα τέλεια – κι εγώ κάπως έτσι είμαι, ίσως κι εσείς;
Μπορεί όμως κάτι να μη γίνει ακριβώς όπως το έχουμε σχεδιάσει. Κι ενώ εμείς απογοητευόμαστε, οι άλλοι μπορεί να βρίσκουν αυτό που τελικά κάναμε ακόμη καλύτερο! Αυτό συνέβη και με τον μάγο. Οι θεατές γέλασαν γιατί οι αταξίες του καπέλου ήταν απρόβλεπτες κι αστείες. Το γέλιο τους δεν είχε σκοπό να κοροϊδέψει τον μάγο. Ήταν το γέλιο της έκπληξης και της χαράς.

(Άννα:) Ποια η σχέση σας με τους φόβους (Οχ, Κιτρίνισα!, Εικ.: Γιάννης Σκουλούδης, εκδ. Μίνωας); Η συγγραφή κρύβει φόβους; Η αυτοπραγμάτωση; (Χόρεψε μαζί μου, εκδ. Ψυχογιός)

Νομίζω ότι σε κάθε φάση της ζωής μας κάτι φοβόμαστε. Η Σοφία του Οχ, Κιτρίνισα! φοβάται το σκοτάδι, τους κεραυνούς, τους αγνώστους: φοβάται δηλαδή για την ασφάλειά της. Η Ισμήνη του Χόρεψε μαζί μου, που θα μπορούσε να είναι η Σοφία σε μεγαλύτερη ηλικία, δεν αγωνιά πια για την ασφάλειά της ―γι’ αυτή ανησυχεί η μαμά της!― αγωνιά όμως για το αν θα βρει τι πραγματικά την εκφράζει και, όταν τελικά το βρίσκει, αν θα τα καταφέρει.
Όταν ο φόβος δε μας παραλύει, μας δίνει τη δύναμη να προχωράμε με σύνεση κάθε φορά προς τον στόχο μας. Άλλωστε η αυτοπραγμάτωση για μένα δεν είναι ένας προορισμός, αλλά μια διαρκής διαδικασία γνωριμίας κι επανεφεύρεσης του εαυτού μου. Αυτό είναι κι η συγγραφή. Κάθε φορά φοβάμαι γιατί αναμετρώμαι με το ίδιο το θέμα, με την άγνοιά μου, με ένα προσωπικό βίωμα ή και τραύμα, με τη δυσκολία να χτίσω τους χαρακτήρες και την πλοκή. Κάθε φορά αγωνιώ για την αντίδραση των αναγνωστών, των φίλων συγγραφέων, των κριτικών. Κάθε φορά, όμως, κάπου φτάνω, ίσως σε μια μικρή κορυφή κι η ικανοποίηση είναι μεγάλη ― κρατάει βέβαια λίγο, γιατί σύντομα κάποια άλλη κορυφή διακρίνω και το ταξίδι ξεκινά πάλι.

(Αριάδνη και Δανάη:) (Οχ, Κιτρίνισα!). Πώς εμφανίστηκε το μαϊμουδάκι στο κορίτσι; Γιατί το κορίτσι δεν έδιωχνε το μαϊμουδάκι από μόνη της; Γιατί δεν είπε στους γονείς της ότι φοβόταν;

Νομίζω ότι το μαϊμουδάκι δεν εμφανίστηκε στ’ αλήθεια. Είναι περισσότερο ο τρόπος που διάλεξα να δείξω με τι θα μπορούσε να μοιάζει ο φόβος ― με ένα μαϊμουδάκι που κρεμάστηκε από τους ώμους της Σοφίας, σαν να ήταν η μαμά του.
Οι γονείς της Σοφίας σίγουρα είχαν καταλάβει ότι η Σοφία φοβόταν το σκοτάδι ή τους κεραυνούς ― γι’ αυτό κι άναβαν ένα μικρό φως στο δωμάτιο τα βράδια ή την άφηναν να κοιμηθεί μαζί τους. Πιστεύω επίσης ότι θα είχαν κάνει πολλές συζητήσεις με τη Σοφία για να τη βοηθήσουν να σταματήσει να φοβάται.
Όμως ένας φόβος δε φεύγει όταν του λέμε απλώς «φύγε». Χρειάζεται πρώτα να καταλάβουμε κι εμείς οι ίδιοι πότε είναι χρήσιμος γιατί μας προειδοποιεί για κάτι επικίνδυνο και πότε μας εμποδίζει από το να χαιρόμαστε το παιχνίδι ή τη βόλτα στο σούπερ μάρκετ. Τότε θα μπορέσουμε, όπως έκανε η Σοφία, να τον «ξεκρεμάσουμε από τους ώμους μας» και να τον κοιτάξουμε κατάματα, σαν να του λέμε: «Σε ευχαριστώ που με προσέχεις, όμως αυτή τη στιγμή δε με βοηθάς καθόλου. Φύγε λοιπόν και να ξανάρθεις όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη!»

Πώς μοιάζει ή διαφέρει ο παιδικός χρόνος από τον χρόνο των ενηλίκων; Είναι η κυκλικότητά του μια παρηγοριά; (Κάθε εποχή μια βόλτα», εικ.: Γιώτα Κοκκόση, εκδ. Ψυχογιός.)

Ίσως τα παιδιά να απολαμβάνουν το παρόν περισσότερο από τους ενήλικες, που νιώθουμε ότι ο χρόνος μας κυνηγά. Όμως όλοι, μικροί και μεγάλοι, έχουμε ανάγκη από σταθμούς που σπάνε την καθημερινότητα: το Σαββατοκύριακο, τα Χριστούγεννα, τις καλοκαιρινές διακοπές, μια βόλτα, μια εκδρομή, ένα ταξίδι ― κάτι όμορφο να περιμένουμε. Ίσως γι' αυτό η κυκλικότητα του χρόνου να είναι παρηγορητική. Μπορεί μια χρονιά να βρεθούμε αντιμέτωποι με νέες προκλήσεις, όπως να αλλάξουμε σχολείο ή δουλειά, να πρέπει να προσαρμοστούμε από την αρχή, να κάνουμε καινούριους φίλους. Όμως πολλά από αυτά που αγαπάμε θα επιστρέψουν: οι μυρωδιές, οι εικόνες, οι μικρές χαρές κάθε εποχής. Κι αυτή η επανάληψη δημιουργεί μια αίσθηση συνέχειας που προσωπικά βρίσκω πολύ καθησυχαστική.

Τελικά τι είναι αυτό που μας δίνει ζωή και μας επιτρέπει να είμαστε εμείς; Πείτε μας λίγα λόγια για το Χόρεψε μαζί μου (εκδ. Ψυχογιός), αλλά και για το Πάρτι στο ποτάμι (εικ.: Σεραφείμ Στρουμπή, εκδ. Ψυχογιός). Είναι αυτό ένα ερώτημα που σας απασχολεί όταν γράφετε;

Νομίζω πως νιώθουμε ζωντανοί όταν βρίσκουμε αυτό που πραγματικά μας εκφράζει και μπορούμε να το μοιραζόμαστε με τους άλλους, χωρίς να χρειάζεται να κρύβουμε ποιοι είμαστε.
Στο Χόρεψε μαζί μου η Ισμήνη ανακαλύπτει ότι ο χορός είναι ο δικός της τρόπος να εκφράζεται και, μέσα από αυτή τη διαδρομή, αλλάζει κι η σχέση της με τη μητέρα της. Δεν είναι μια ιστορία για την κώφωση· είναι μια ιστορία για την αναζήτηση της ταυτότητας και της επικοινωνίας.
Στο Πάρτι στο ποτάμι με απασχόλησε περισσότερο η αποδοχή. Οι ήρωες μοιάζουν πολύ διαφορετικοί μεταξύ τους, όμως τελικά αυτό που τους ενώνει είναι οι ίδιες ανάγκες: να αγαπήσουν, να αγαπηθούν και να νιώσουν ότι ανήκουν κάπου.
Η αλήθεια είναι ότι το θέμα της αποδοχής με απασχολεί πολύ σαν άτομο και γι’ αυτό φαίνεται ότι επιστρέφω σε αυτό στις ιστορίες μου, ακόμα κι όταν δεν έχω από την αρχή αυτή την πρόθεση. Σε κάθε περίπτωση, κάθε ιστορία με βοηθά να καταλάβω λίγο καλύτερα τον κόσμο, αλλά κυρίως τον εαυτό μου.

Πού γράφετε, πώς και πότε;

Γράφω κυρίως στο γραφείο μου, αλλά και στο μυαλό μου, λίγο πριν σηκωθώ το πρωί από το κρεβάτι, όταν οδηγώ ή όταν περπατάω. Προσπαθώ να γράφω καθημερινά. Έχω δει ότι οι ιδέες κι οι λύσεις στα προβλήματα που προκύπτουν στην πλοκή μιας ιστορίας έρχονται πιο εύκολα όταν έχω πρόγραμμα. Δεν τα καταφέρνω πάντα, υπάρχουν μικρά ―ευτυχώς― διαστήματα που δε γράφω καθόλου, αλλά το παλεύω!