Χαρτοφιλίες, 2

Ο Λάσε Σέντερμπεργκ [Lasse Söderberg] (Στοκχόλμη, 1931) είναι ποιητής, δοκιμιογράφος, μεταφραστής και εισηγητής της ξένης ποίησης στη Σουηδία. Έχει εκδώσει είκοσι βιβλία ποίησης, έξι βιβλία δοκιμίων και περίπου ογδόντα μεταφράσεις από διάφορες γλώσσες. Από τους συγγραφείς που μετέφρασε ξεχωρίζουν ο Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες και ο Οκτάβιο Πας. Η δίγλωσση ανθολογία χιλιανής ποίησης από τον Νικανόρ Πάρα ως τον Ραούλ Σουρίτα, που επιμελήθηκε, βραβεύτηκε στην Έκθεση Βιβλίου του Σαντιάγο της Χιλής το 2003. Έργα του έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Διευθύνει τον εκδοτικό οίκο Aura Latina και συνεργάζεται τακτικά με το Lyrikvännen, ένα από τα λογοτεχνικά περιοδικά μεγάλης εμβέλειας της Σουηδίας. Έχει συνεργαστεί με πολλά ξένα λογοτεχνικά περιοδικά κυρίως ισπανόφωνα. Για πάνω από δύο δεκαετίες διηύθυνε τις Διεθνείς Ημέρες Ποίησης στο Μάλμε, όπου και διαμένει συνεχίζοντας να διοργανώνει μουσικο-ποιητικές συναντήσεις. Στα περισσότερα από είκοσι βραβεία που έχει αποσπάσει το έργο του, συγκαταλέγεται και το Bellmanpriset (1996) της Σουηδικής Ακαδημίας.

ΟΙ ΠΕΤΡΕΣ ΤΗΣ ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ
^{[Από την ενότητα] Ο ΠΙΟ ΜΑΚΡΙΝΟΣ ΤΟΠΟΣ}

Πανάρχαια σύννεφα στον ουρανό.
Πέτρες ανταγωνιστικές στη γη.

Καμιά ταπεινοσύνη πουθενά.
Καμία νύχτα σπλαχνική.

Ο πιο μακρινός τόπος
είναι αυτός που σκοτώνει τους ανθρώπους.¹

Μια σταγόνα από το αίμα τους
να διαπεράσει τον βράχο!

#

(Το ερώτημα του Νταρουίς)²

Αναγνωρίζω τον εαυτό μου στον Άλλον
χωρίς να καταφέρω να γίνω όμοιός του:

αυτός ο ξένος με τα δυνατά πόδια
απ’ το πολύ περπάτημα,

τα χέρια γεμάτα στάχτη,
τα χείλη καμένα από τους θρήνους.

Είμαι η όψη του.
Όμως, αναγνωρίζει κι αυτός τον εαυτό του σ’ εμένα;

                #

Ο πιο μακρινός τόπος
ζυμωμένος με χρόνο και πίστη

είναι πάντα ο τόπος του άλλου,
υπόσχεση μεταμορφωμένη σε πέτρα,

είναι πάντα ο τόπος σου
που ο άλλος τον έκανε δικό του, χωρίς έλεος,

ενισχυμένος απ’ όλες του τις ήττες.
Το Ισραήλ είναι μια ιδέα θεμελιωμένη στην ταπείνωση.

^{[Από την ενότητα] ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ}

Ένα φάντασμα διατρέχει την Ανατολή.
Είναι το φάντασμα της γενοκτονίας.

Μπρος στο σπινθήρισμα ενός σπαθιού
σκέφτεται κανείς: «είναι μια ματιά του Θεού».

Μα ο Θεός είναι τυφλός
και το σπαθί χτυπάει στα τυφλά.

Το σπινθήρισμά του είναι κόψη φεγγαριού.
Η σκληρότητά του εκείνη του γκρεμού.

^{[Από την ενότητα] ΟΙ ΠΟΙΗΤΕΣ}

Ο ΜΟΪΣΕ ΙΜΠΝ ΕΖΡΑ ΓΡΑΦΕΙ ΣΤΟΥΣ ΔΙΚΟΥΣ ΤΟΥ³

Σας γράφω από τη σκιά.
Με πολιορκούν οι ψίθυροι των χριστιανών.

Θα ήθελα να βουτήξω την πένα μου
μέσα στο φως που γεννήθηκα

και να σας γράψω λόγια καλότυχα.
Όμως το μελάνι είναι μαύρο

και μέχρι και το κελάηδημα της καρδερίνας που ακούω
μοιάζει, όπως κι εγώ, εκδιωγμένο απ’ τη Γρανάδα.

ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΜΠΙΑΛΙΚ⁴
(Τελ Αβίβ)

Στο σπίτι του Μπιάλικ ένας άγγελος διασχίζει τα δωμάτια
ρίχνοντας τα μαύρα μικροσκοπικά του αγκίστρια.

Απόγευμα ζεστό. Από τα ψηλά παράθυρα
πέφτει το φως, με τρίξιμο βιβλικού χαρτιού.

Τα σύμφωνα είναι δόντια που γραπώνονται,
κέντημα για τα μάτια των ανίδεων.

Στο σπίτι του Μπιάλικ το μελανοδοχείο είναι παλιά στέρνα
όπου καθετί το νέο καθρεφτίζεται.

^{[Από την ενότητα] ΦΑΜΠΙΑΝΑ}

O Ich lernte an deinen süßen Munde
Zuviel der Seligkeiten kennen⁵

Ο έρωτας, έλεγε εκείνη,
είναι σαν να ρίχνεις ένα ζάρι στην έρημο.

Όταν πια δεν κυλά
οι αριθμοί θα έχουν εξαφανιστεί.

Τι χρειάζονται οι αριθμοί,
ρωτούσε εκείνος, αφού έχουμε λέξεις;

Τι χρειάζονται οι λέξεις,
απαντούσε εκείνη, αφού έχουμε χείλη;

ΟΙ ΝΥΧΤΕΣ ΤΟΥ ΜΙΣΚΕΝΟΤ

Παρατηρούσα κάθε μέρα τη Γέεννα του πυρός
όπου είχαν θάψει τα μαχαίρια της θυσίας.

Τα χορτάρια στις ήρεμες πλαγιές
ήταν τα κουβαριασμένα μαλλιά του Μολώχ.⁶

Καμένα απομεινάρια. Ρίζες ξεχασμένες.
Καπνός που ανέβαινε από τη μαύρη σκηνή του Βεδουίνου.

Το αρνί που ξέκοψε απ’ το κοπάδι
δεν βρήκε τίποτ’ άλλο από ατσάλινους μαστούς.

                #

Σήμερα μου έδειξαν τις εποικίσεις
προς τον νότο, κοντά στη Βηθλεέμ.

Ήταν μεγαλύτερες απ’ ό,τι φανταζόμουν,
Χιλιόμετρα επί χιλιόμετρα υπεροψίας.

Ο Σαλμάν⁷ σταμάτησε το αυτοκίνητο στην κορυφή του δρόμου
χωρίς να πει τίποτα, η σιωπή του ήταν εύγλωττη.

Πόση αδικία χρειάζεται να διαπραχθεί
προκειμένου να χτιστεί η πόλις η αληθινή;

                #

Religion hid in War⁸

Αναπαυόμουν σε μια επιτάφια στήλη από πέτρα,
ήμουν μόνος, δεν ήθελα να ονειρευτώ.

Δίπλα μου ήταν το βιβλίο του Μπλέικ
όπου επέστρεφαν έρποντας οι ισχυρές λέξεις.

Θα μπορούσα να ονειρευτώ εκείνη την Ιερουσαλήμ
αλλά δεν ήθελα να ονειρευτώ.

Η αληθινή μού το απέκλειε
με το στόμιο του περιστρόφου στο μέτωπο.

^{[Από την ενότητα] Η ΑΠΟΚΑΛΟΥΜΕΝΗ ΑΚΟΜΑ ΧΡΥΣΗ ΠΥΛΗ₉}

He was silent in our need.
Now let him wait.¹⁰

Ο πιο μακρινός τόπος
ήταν μια πόρτα καλυμμένη με σοβά,

μια ταφόπετρα χωρίς επιγραφή.
Στεκόμουν μπροστά της άφωνος,

δεν έμαθα ποτέ να φωνάζω με όλη μου τη δύναμη,
ούτε καν ακούγοντας το γκάρισμα του Όνου.

Το μήνυμα δεν ήταν παρά μια οστέινη επιφάνεια.
Προστάτευέ με, Κύριε, απ’ τις θρησκείες.

^{[Από την ενότητα] ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΠΟΙΗΜΑ ΒΑΛΜΕΝΟ ΣΧΕΔΟΝ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ}

ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ ΜΕ ΚΑΛΥΜΜΕΝΟ ΤΟ ΕΝΑ ΜΑΤΙ

Την έβδομη μέρα
ο στρατηγός εξέτασε
το έδαφος που μόλις
είχε κατακτήσει.
Με το γερό του μάτι
έμοιαζε να βλέπει
τη γη ν’ ανθίζει
και να ξεχειλίζει από μέλι.
Αυτό είπε
στον γραφιά δίπλα του.
Αποσιώπησε όμως το τι έβλεπε
το χαμένο του μάτι:
λουλούδια κοκάλινα
και μέλι πηγμένο.

⁽¹⁹⁶⁷⁾

[Lasse Söderberg, Las piedras de Jerusalén, ισπανική μετάφραση: Lasse Söderberg, Ángela García, εισαγωγή: Ángela García, πρόλογος: Víctor Rodríguez Núñez, εκδ. Linteo Poesía, Ουρένσε, Ισπανία (2014)

_{[ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ]}

1. Στο μυθιστόρημά της Ιερουσαλήμ, η Σέλμα Λάγκερλεφ σημειώνει ότι για τον αιφνίδιο θάνατο κάποιου χρησιμοποιείται η έκφραση «Η Ιερουσαλήμ τον σκότωσε» και προσπαθεί να το εξηγήσει: «Εδώ είναι η Ιερουσαλήμ, αυτή με το κυνήγι ψυχών. Εδώ η Ιερουσαλήμ αυτή με τις κακές γλώσσες. Εδώ είναι η Ιερουσαλήμ του ψεύδους, της συκοφαντίας και της δυσφήμισης. Εδώ καταδιώκουν χωρίς ανάπαυλα. Εδώ δολοφονούν χωρίς όπλα. Αυτή είναι η Ιερουσαλήμ που σκοτώνει τους ανθρώπους». Σήμερα το κυνήγι ψυχών έχει περισσότερο χαρακτήρα γενοκτονίας.
2. Ο Παλαιστίνιος ποιητής Μαχμούντ Νταρουίς (1941-2008) σχημάτισε το ερώτημα.
3. Ο Μοϊσέ Μπεν Γιακόμπ Ιμπν Έζρα, γεννηθείς περί το 1055, εξορίστηκε όταν οι Αλμοραβίδες κατέλαβαν την εξουσία στη Γρανάδα το 1090. Περιπλανήθηκε στη χριστιανική Ισπανία μέσα σε μεγάλη φτώχεια, αναπολώντας πάντα την πνευματική κοινότητα της Γρανάδας. Πέθανε ανάμεσα στο 1135 και 1140.
4. Ο Χαγίμ Ναχμάν Μπιάλικ (1873-1934), ο οποίος μετανάστευσε από την Πολωνία στο Ισραήλ, έγραψε αρχικά στα γίντις, ενώ αργότερα έγινε ο μέγας ανανεωτής της εβραϊκής ως λογοτεχνικής γλώσσας. Πρόδρομος της σύγχρονης ισραηλινής ποίησης ο Μπιάλικ υπήρξε επίσης από τους πρώτους που έστρεψαν την προσοχή τους στους Εβραίους ποιητές του Μεσαίωνα στην Ανδαλουσία. Το σπίτι του Μπιάλικ, μουσείο τώρα, βρίσκεται στο Τελ Αβίβ.
5. «Ω απ’ το γλυκό σου στόμα έμαθα / καλοτυχιές περίσσιες», από το ποίημα «Σουλαμίτιδα» της Έλζε Λάσκερ-Σίλερ (1869-1945).
6. Μολώχ: κακόβουλος θεός των Φοινίκων.
7. Ο Σαλμάν Μασάλα, συνοδός μου στην εκδρομή, ισραηλινός πολίτης που γράφει τόσο στα αραβικά όσο και στα εβραϊκά. Μου εξήγησε: «γράφω στα εβραϊκά, που δεν είναι η μητρική μου γλώσσα, για να χάνομαι στον κόσμο. Όποιος δεν χάνεται, δεν βρίσκει το όλον».
8. Το παράθεμα είναι του Ουίλιαμ Μπλέικ «Θρησκεία κρυμμένη σε πόλεμο», παρμένο από το εκτενές προφητικό ποίημά του Ιερουσαλήμ.
9. Η Χρυσή Πύλη, από την οποία ο Χριστός εισήλθε στην Ιερουσαλήμ, σήμερα είναι σφραγισμένη.
10. «Παρέμεινε βουβός στην ανάγκη μας. / Τώρα άσ’ τον να περιμένει». Προμετωπίδα παρμένη από το The Metamict State (1987), του Ρόαλντ Χόφμαν.