Σπανίως ένας τίτλος βιβλίου μάς οδηγεί στην καρδιά της θεματικής του, όπως ο στίχος Στων μηρών τις παλιές προφητείες, που επιλέγει ο Νίκος Μυλόπουλος ανάμεσα στα δημιουργήματά του («Παιχνίδια ταξιδιών», σ. 21), για να ονομάσει τη νέα ποιητική συλλογή του. Το μέτρο και η αρχή του στίχου παραπέμπουν ευθέως στον Διονύσιο Σολωμό – «Στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη»– και ένα πνεύμα πολέμου σκιαγραφείται μπροστά στον αναγνώστη. Το Χάος-Σκοτάδι παλεύει με τη Δόξα-Φως.
Σώμα, πνεύμα, ψυχή ενώνονται για να χτίσουν μια «τριλογία σιωπής» (σ. 11). Το ποιητικό μέτρο μάς παρασύρει σε μελωδία που αρχίζει και τελειώνει με παύσεις, αλλά και με πλήρη σιωπή. Αν και ο ποιητής την υπονοεί ηχηρά, δεν την ονομάζει, σαν να ήταν εντελώς αυτονόητη. Στις μυθολογίες πολλών λαών, χωρίς να εκφράζεται καμιά αμφιβολία ―καθώς πρόκειται για θεϊκές παρεμβάσεις―, η απόλυτη σιγή έχει κυρίαρχο ρόλο σε κάθε νέο σύμπαν, πριν και μετά την ύπαρξή του. Αν ο κόσμος έπαυε να υφίσταται, θα επέστρεφε στην απουσία κάθε βοής, όπως και κάθε αχτίδας φωτός. Σαν να υπήρχαμε εμείς χωρίς τη Δημιουργία. Ίσως γι’ αυτό η λέξη «σιωπή» επαναλαμβάνεται σε όλο το βιβλίο ―όπως και η λέξη «σκοτάδι», κυρίως συνώνυμά της― και δεν είναι τυχαίο ότι στην πρώτη εμφάνισή της, στην αρχή της συλλογής, συνδυάζεται με το Χάος και αναφέρεται στον Ουρανό, σαν να ήθελε να μας ξυπνήσει από έναν αέναο λήθαργο:
Βαθειά η ανάγκη του χάους
Σιωπή του ουρανού
Ανατριχιαστική φαντασίωση
Τη στάθμη ανεβάζει ποταμίσιου έρωτα
[…]
Ύστερα συμβολικές συζητήσεις σιωπής. (σ. 9).
Αλλά και όταν οι στίχοι του έχουν κοινωνιολογική χροιά, αρχίζει από τον Ουρανό για να μεταβεί στη Γη, και όχι το αντίστροφο, σαν να ήταν η νοσταλγία του Κήπου της Εδέμ ο μόνος τρόπος να συνειδητοποιήσουμε τη μιζέρια μας:
Έλα να αριθμήσουμε την ανορεξία των άστρων
Και τους κίονες της καθημερινής επιβίωσης […]
Τα απώτερα βλέμματα των βολεμένων […]
Και παράθυρα ανοιχτά
Να μπαίνει μέσα ο πεινασμένος ουρανός
Απ’ τις ανάσες μας. (σ. 20)
Ιδιαίτερη ποιητική στιγμή, ο στίχος που παραπέμπει στον Καβάφη και μας συγκλονίζει με την εκφραστική του δύναμη, την απολυτότητά του: «Το σώμα δεν σταματά ποτέ να θυμάται» (σ. 28), καθώς εδώ η ύλη είναι προφανώς πιο δυνατή από το πνεύμα. Ο πόλεμος του τίτλου συνεχίζει τη δράση του. Η ολόμαυρη ράχη επικρατεί. Μας παραπέμπει επίσης στο μότο του βιβλίου:
Στους λίγους που αντέχουν ν’ αγαπούν αληθινά
Στους πολλούς που νομίζουν (σ. 7).
Πόλεμος-Έρωτας. Μια νέα μάχη αρχίζει. Πώς την αντιμετωπίζει ο ποιητής μας;
Μου εξαργυρώνεις αναπνοές τις μεταβολίζω σε αγάπη
Κι ο δρόμος πύρινος γεμάτος παγίδες. […]
Γι’ αυτό λέω να μη μιλήσουμε άλλο πάλι για αγάπη.
Χορηγοί είμαστε θραύσης ονείρων
Θιασώτες στιγμών […]
Ανάβουμε φραστικά πυροτεχνήματα σιωπής κι ο αέρας παγώνει. (σ. 10).
Κάθε λέξη του ποιητή, και μια πληγή, αποκαλύπτει τις αδυναμίες μας, τα μειονεκτήματά μας, όσο και αν είναι εξέχων ο ερωτικός λόγος στην ποίησή του, συχνά με κριτική ματιά:
Οι άνδρες νομίζουν πως είναι πουλιά
Και οι γυναίκες λουλούδια
Συναντιούνται τα βράδια σε μονοπάτια απόκοσμα
Ακίνητοι κλέβουν λίγη σκόνη απ’ τ’ αστέρια
Αγαπούν από συνήθεια
Άδειες μοιράζονται λέξεις
Και την ημέρα γίνονται σκιές
Σε διάφανες πύλες που το χάραμα χάνονται. (σ. 35)
«Την ημέρα γίνονται σκιές». Το φως-σύμβολο μεταβάλλεται σε απλό μεταφορικό λόγο, για να αναδείξει τον ανεξάντλητο πλούτο της ποιητικής γλώσσας.
Πρωταρχικός λόγος ύπαρξης της φιλοσοφίας, σύμφωνα με τον Αναξαγόρα, ήταν η αναζήτηση της αλήθειας. Αν η ποίηση είναι μύθος και αναφέρεται μόνο συμβολικά στην πραγματικότητα, η απάντηση, άξια της φιλοσοφίας, έρχεται από τον Ευριπίδη, μαθητή του Αναξαγόρα. Στην Αρχαιότητα οι δάσκαλοι, κυρίως οι πολύ σπουδαίοι, ήξεραν ότι στόχος τους ήταν να εκπαιδεύσουν μαθητές που θα τους ξεπερνούσαν. Ο μεγάλος τραγικός παρουσιάζει τη φιλοσοφία πάνω στη σκηνή με ποιητικό λόγο. Το ίδιο πνεύμα καθοδηγεί τον Μυλόπουλο χιλιάδες χρόνια μετά, με φόντο τη σκηνή του ποιητή, τη σελίδα:
Κρατώντας το κλειδί διορθώνω
Όλα τα λάθη της νύχτας
(σ. 10).
Το σύμπαν η αλήθεια είναι της στιγμής
Και η ζωή το άδηλο του θανάτου παραμύθι.
(σ. 16)
Στη φωνή σου
Το σχήμα του σύμπαντος θωρώ.
(σ. 25)
Η αλήθεια θρυμματισμένα ψέματα (σ. 30).
Κάθε λέξη καλύπτει και μια αλήθεια – δίνοντας άλλη διάσταση στα «θρυμματισμένα ψέματα». Το κρυφό νόημα, κρατώντας σφικτά το κλειδί του, δεν αποκαλύπτεται, αρνείται να βγάλει τη μάσκα του.
Η φωνή αντλεί τη δύναμή της από τις πρώτες λέξεις της Δημιουργίας, κι όταν ακόμη οι μύθοι κρύβουν μια πιο βαθιά αλήθεια από την πραγματικότητα. Ίσως γι’ αυτό, η ποίηση του Νίκου Μυλόπουλου αναδύεται μέσα από μια σύνθετη ποιητική ματιά, ενώ υλοποιείται με μια απαράμιλλη στοχαστική γλώσσα, που καθηλώνει τον αναγνώστη μπροστά στη σελίδα, ευγνώμων που δεν είναι λευκή, όπως θα την ήθελε ο Mallarmé.
Η ζωή του ποιητή είναι ένα οδοιπορικό που γεννά τη σιωπή μέσα από το Χάος ή την ακυρώνει μέσα από τη Δημιουργία. Της δίνει μορφή ή την αναιρεί. Κι αυτό γιατί η φωνή τού γνήσιου ποιητή είναι κραυγή που αντηχεί μόνο στην έρημο, βροντερά, με τη βοήθεια της παρήχησης:
Καράβια ακίνητα ο κόσμος όταν τα κύματα σιγούν (σ. 25).
Ένα εξαιρετικό ποιητικό βιβλίο από τις εκδόσεις Παρέμβαση.
