Διορθώστε τον Χάρτη…

1O καθηγητής πολιτικής φιλοσοφίας Ρομπέρ Ντουσέ, γεννημένος στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία, μαθητής της ιερατικής σχολής του Αγίου Παύλου εκεί, φραγκισκανός αδελφός, μοναχός της καθολικής Κοινότητας των Μακαρισμών (βλ.εδώ), ανάμεσα σε άλλα, Ιππότης της Legion d’Honneur της Γαλλίας (2012) και Άρχων του Ordre de l’Étalon της Μπουρκίνα Φάσο (2026), είναι ο μακρόβιος (από το 2013) υπουργός εξωτερικών, συνεργασίας και αφρικανικής ολοκλήρωσης του γαλλόφωνου Τόγκο, ένός από τα μικρότερα κράτη της Αφρικής. Μια χώρα η οποία σήμερα ισορροπεί μεταξύ των μεγάλων (ιστορικών) δεσμών της με τη Γαλλία (βλ. εδώ) και των (νέων) πρωτοβουλιών προσέγγισης προς δυνάμεις όπως η Ρωσία (βλ. εδώ), στο γεωπολιτικό περιβάλλον της γενικότερης υποχώρησης της γαλλικής στρατιωτικής και οικονομοπολιτικής κυριαρχίας στη Δυτική Αφρική.

Στις 4 Σεπτεμβρίου 2026, ο Ντουσέ, ως κορυφαία αφρικανική πολιτική προσωπικότητα, εισηγήθηκε στον ΟΗΕ το σχέδιο ψηφίσματος με τίτλο: Διορθώστε τον Χάρτη: Εξισορροπώντας την παγκόσμια χαρτογραφική απεικόνιση και προωθώντας τη δίκαια απεικόνιση των περιοχών της γης, ιδιαίτερα της Αφρικής. Το διακύβευμα του σχεδίου και της ψηφοφορίας ήταν η αποδοχή, ως “δίκαιης για την Αφρική”, μιας χαρτογραφικής προβολής (απεικόνισης) της υδρογείου σφαίρας με μοναδική ιδιότητα τη μη αλλοίωση των εκτάσεων των ηπείρων μετά την απεικόνιση της υδρογείου στον επίπεδο χάρτη ― την εξασφαλίζει η χαρτογραφική ιδιότητα της ισοδυναμίας. Η προβολή αυτή με τίτλο “Ισοδύναμη Γη” (Equal Earth) είχε δημοσιευτεί το 2018 και, ως απολύτως ισοδύναμη, διατηρούσε μεν το μέγεθος των ηπείρων και των κρατών σε αυτές, αλλά όχι τα αντίστοιχα σχήματά τους. Αυτό θα απαιτούσε την τήρηση μιας άλλης προβολικής ιδιότητας, γνωστής ως συμμορφίας, η οποία εξασφαλίζει στους χάρτες το αναλλοίωτο των σχημάτων ηπείρων και κρατών, αλλά όχι και την έκταση τους.
Το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας, χαρακτηρισμένο από τον επίσημο ΟΗΕ ως “νίκη της Αφρικής”, είναι γνωστό και συντριπτικό (αλλά μη δεσμευτικό) υπέρ του αφρικανικού σχεδίου: 164 χώρες μέλη υπέρ (η Ινδία με σοβαρή επιφύλαξη), 6 αποχές (Γεωργία, Εσθονία, Λιθουανία, Μολδαβία, Ουκρανία, Σερβία) και μία μόνο χώρα κατά, οι ΗΠΑ.
Τα διεθνή (και ελληνικά) μιντιακά και κοινωνικά δίκτυα έδωσαν σχετικά μεγάλη δημοσιότητα στο γεγονός, φέρνοντας στην επικαιρότητα, μετά από μακροχρόνια λήθη, τη μεγάλη αξία της χαρτογραφίας και των χαρτών ― διαψεύδοντας τους πριν λίγα μόλις χρόνια απόστολους του “θανάτου της χαρτογραφίας”, αλλά προσφάτως ανανήψαντες! Τα δίκτυα και οι σχολιαστές, απολογητές του διεθνούς “κοινού περί δικαίου αισθήματος” υπέρ του αδικημένου Παγκόσμιου Νότου έναντι της “άδικης” προαιώνιας χαρτογραφικής επικυριαρχίας του Παγκόσμιου Βορρά, ερμήνευσαν τη συντριπτική (αλλά ―προσοχή― μη δεσμευτική) υπερψήφιση της Ισοδύναμης Γης, ως νίκη ―μέσω των χαρτών― της “αντιαποικιοκρατίας”, επιβεβαιώνοντας για άλλη μια φορά την επικράτηση της πολιτικής επί της επιστήμης…
Σε αυτό το πλαίσιο η απόφαση του ΟΗΕ θα οδηγούσε στην αντίληψη ότι δεν θα είναι πλέον διεθνώς “πολιτικά ορθό” να βλέπουμε στους παγκόσμιους χάρτες (τους αναρτημένους π.χ. στα σχολεία) τα πραγματικά σχήματα των ηπείρων, όπως φαίνονται στην υδρόγειο σφαίρα, αλλά μια αλλοιωμένη εικόνα τους προκειμένου να εξασφαλίζονται αυστηρά τα μεγέθη των εκτάσεων και όχι το σχήμα τους. Με άλλα λόγια θα πρέπει, για λόγους “χαρτογραφικής δικαιοσύνης”, να μη βλέπουμε πλέον τους “άδικους” σύμμορφους χάρτες, όπως είναι ο “καταδικαστέος” του Mercator (1569) αλλά τους “δίκαιους” ισοδύναμους, όπως τους απεικονίζει η προβολή της Ισοδύναμης Γης (2018). Και τί θα απογίνουν άραγε οι χάρτες εκείνοι που συμβιβάζουν τις προβολικές ιδιότητες ισοδυναμίας και συμμορφίας για ένα ισόρροπο αποτέλεσμα, ιδιαίτερα χρήσιμο για την ευρεία κοινή χρήση και την εκπαίδευση, δηλαδή οι χάρτες των συμβιβαστικών προβολών;

Η έντονη καταγγελτική πολιτικοποίηση που αναπτύχθηκε στον περίγυρο της τελευταίας ψηφοφορίας περί χαρτών στον ΟΗΕ (ευτυχώς ―τελικά― μη δεσμευτική), δεν είναι η πρώτη στην μακρά ιστορία των χαρτογραφικών προβολών της υδρογείου σε παγκόσμιο χάρτη. Παρόμοια είχε αναπτυχθεί το 1973 με την ισοδύναμη προβολή του Γερμανού Peters. Το πολιτικό σκεπτικό ήταν το ίδιο όπως τώρα, αλλά τελικά η βιωσιμότητα της προβολής εκείνης ήταν περιορισμένη, ίσως και λόγω του υψηλότερου διεθνώς χαρτογραφικού εγγραμματισμού που υπήρχε μισό αιώνα πριν… Τώρα, στην εποχή που ο χαρτογραφικός αναλφαβητισμός “χτυπάει κόκκινο”, λόγω (και) της ψηφιακής ευκολίας, η σύχρονη εκδοχή της υπόθεσης της ισοδύναμης προβολής του Peters δημιούργησε μεγάλη σύγχυση και αποπροσανατολισμό. Το άσπρο-μαύρο της “άδικής” συμμορφίας του Μercator ―“που απεικόνιζε τη Γροιλανδία πολλαπλάσια μεγαλύτερη της Αφρικής”― και της “δίκαιης” ισοδυναμίας της προτεινόμενης στον ΟΗΕ προβολής του 2018 ―που θα έδειχνε επιτέλους την Αφρική σωστά, ως τη δεύτερη σε μέγεθος ήπειρο της υδρογείου, αλλά με παραμορφωμένο το σχήμα της―, αποσιωπούσε την ύπαρξη μεταξύ μαύρου-άσπρου των πολυάριθμων τόνων του γκρι! Τριάντα έως εκατό τόνους διακρίνει η ανθρώπινη όραση, σε κανονικό περιβάλλον φωτισμού και διακόσιους πενήντα τέσσερις η ψηφιακή οθόνη (8-bit RGB).
Στην περίπτωση μας, οι πολυάριθμοι τόνοι του γκρι είναι οι αναρίθμητες χαρτογραφικές προβολές που συνθέτουν το μεγάλο και γνωστικά δύσκολο σχετικό κεφάλαιο της χαρτογραφίας. Ίσως για αυτό, και επειδή η επικαιρότητα το επιτρέπει, θα άξιζε να εμβαθύνουμε λίγο στο πρόβλημα της προβολής της υδρογείου σε παγκόσμιο χάρτη συζητώντας περί της χαρτογραφίας και των χαρτών, ως επιστήμης και τέχνης και όχι (μόνον) ως γεωπολιτικό παίγνιο παγκόσμιων ευκαιριών στις “μουσικές καρέκλες” των πλούσιων πλουτοπαραγωγικών πεδίων της Αφρικής.
Η μη δεσμευτική ψηφοφορία στο (ιδιαίτερο) περιβάλλον του ΟΗΕ, υπέρ της προβολής της Ισοδύναμης Γης, ικανοποιεί από τη μία (με το συντριπτικό αποτέλεσμα) τις χαρτογραφικές ανησυχίες της ανερχόμενης Αφρικής και από την άλλη (με το μη δεσμευτικό του αποτελέσματος) τους απανταχού πολυπληθείς χειριστές και χρήστες του μεγάλου ―κυρίως ευρωπαϊκού― ιστορικού αποθέματος των ευρύτερα χρήσιμων χαρτογραφικών προβολών. Νομίζω ότι η προβολή της Ισοδύναμης Γης, με τις άλλες πολύ προγενέστερες παρόμοιες ισοδύναμες προβολές, ικανοποιούν συγκεκριμένες επιστημονικές μελέτες, στατιστικού χαρακτήρα, αλλά όχι όλο το φάσμα του μεγάλου “κοινωνικομορφωτικού” παγκόσμιου περιβάλλοντος (π.χ. την εκπαίδευση και την γενική επικοινωνία), όπου εκεί άλλες προβολές, κυρίως οι λεγόμενες συμβιβαστικές είναι κατά πολύ επιδραστικότερες.
Το μεγάλο θέμα των χαρτογραφικών προβολών (πολύπλοκο και εξόχως πληθωρικό στις εκδοχές του) συνιστούν το αντικείμενο της μαθηματικής χαρτογραφίας, της θεωρίας των χαρτογραφικών προβολών, των χαρτογραφικών παραμορφώσεων, ενός πολύ απαιτητικού τομέα της Χαρτογραφίας και αντικείμενο απαραίτητης συστηματικής εκπαίδευσης.

2 Η σφαίρα είναι το μοναδικό από τα βασικά (αρχαία) γεωμετρικά στερεά που η επιφάνεια της δεν μπορεί να αναπτυχθεί σε επίπεδο. Αντίθετα οι επιφάνειες του κύβου και της πυραμίδας ξεδιπλώνονται σε επίπεδο, όπως σε επίπεδο ξετυλίγονται οι επιφάνειες του κυλίνδρου και του κώνου. Στα στερεά αυτά, μορφές και μεγέθη σχημάτων, μήκη γραμμών και γωνίες στις επιφάνειές τους παραμένουν αναλλοίωτα (δεν παραμορφώνονται) μετά το ξεδίπλωμα και το ξετύλιγμα σε επίπεδο. Η σφαίρα όμως ούτε ξεδιπλώνεται ούτε ξετυλίγεται σε επίπεδο, παρά μόνο προβάλεται ―απεικονίζεται μαθηματικά― σε επίπεδο ή σε αναπτυκτά σε επίπεδο στερεά, κυρίως κύλινδρο ή/και κώνο. Μορφές και μεγέθη σχημάτων, μήκη γραμμών και γωνίες στη σφαιρική επιφάνεια δεν παραμένουν αναλλοίωτα μετά την προβολή/απεικόνιση σε επίπεδο. Αυτό ισχύει και κατά την προβολή της υδρογείου σφαίρας (βλ. Χάρτης #65, Χάρτης #75) στο επίπεδο του παγκόσμιου χάρτη (βλ. Χάρτης #17)! Οι μορφές και τα μεγέθη των ηπείρων και των κρατών, όπως τα μήκη γραμμών και οι γωνίες, παραμορφώνονται στον χάρτη. Οι χαρτογραφικές προβολές είναι δυνατόν, με κατάλληλους μαθηματικούς χειρισμούς να διατηρήσουν αναλλοίωτες κάποιες από τις ιδιότητες των γεωμετρικών σχηματισμών της υδρογείου σφαίρας, αλλά όχι όλες μαζί. Άλλες, οι σύμμορφες, διατηρούν τις μορφές των ηπείρων και τις γωνίες· άλλες, οι ισοδύναμες, διατηρούν τα μεγέθη των εκτάσεων και άλλες, οι ισαπέχουσες, τις αποστάσεις. Τις έξι πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα αναπτύχθηκαν οι ―εξαιρετικά σημαντικές― συμβιβαστικές προβολές, που εξασφαλίζουν μια ισορροπία των ιδιοτήτων της συμμορφίας και της ισοδυναμίας στον ίδιο χάρτη.
Με βάση τα προηγούμενα, οι σύμμορφοι παγκόσμιοι χάρτες, όπως π.χ. ο πρώτος του Φλαμανδού Mercator, 1569 (βλ. εδώ), διατηρούν τη μορφή των ηπείρων, αλλά όχι το μέγεθος και οι ισοδύναμοι, όπως π.χ. ο πρώτος του Ελβετού Lambert, 1772 (βλ. εδώ), διατηρούν τα μεγέθη των ηπείρων, αλλά όχι το σχήμα τους. Σημαντική ισοδύναμη προβολή ήταν του Γερμανού Eckert το 1906, γνωστή ως Eckert IV (βλ. εδώ). Λίγο αργότερα, ο επίσης Γερμανός Winkel ανέπτυξε το 1921 τη συμβιβαστική προβολή, γνωστή ως Winkel tripel (βλ. εδώ) που ισορροπούσε τις προβολικές ιδιότητες της συμμορφίας και ισοδυναμίας, ενώ το 1939 ο Ρώσσος Kavrayskiy συνέχισε τη χρήσιμη ανάπτυξη συμβιβαστικών προβολών, με τη γνωστή ως Kavrayskiy VII (βλ. εδώ). Παρόμοια προβολή ―ιδιαίτερα δημοφιλή― εισήγαγε το 1963 ο Αμερικανός Robinson που φέρνει το όνομα του (βλ. εδώ). Η σύμμορφη προβολή του Mercator επικράτησε για αιώνες στο παγκόσμιο χαρτογραφικό επικοινωνιακό περιβάλλον. Έγινε αποκλειστικά για διευκόλυνση της ναυσιπλοΐας ―αργότερα και της αεροπλοΐας― και μόνο προς τα τέλη του 20ού αιώνα ιδεολογικοποιήθηκε ως “ευρωκεντρική” και “απολογητική” της αποικιοκρατίας και του Παγκόσμιου Βορρά. Η πρώτη διεθνής (πολιτική) αμφισβήτησή της ―ως κυρίαρχη στο παγκόσμιο χαρτογραφικό επικοινωνιακό περιβάλλον― έγινε από τον Γερμανό Peters το 1973, έχοντας ως πρότυπο μια ισοδύναμη προβολή του Σκωτσέζου Gall (1885). H προβολή, γνωστή ως Gall-Peters (βλ. εδώ) ήταν μια ισοδύναμη προβολή που αλλοίωνε τη μορφή των ηπείρων, αλλά διατηρούσε την έκτασή τους, την οποία δεν εξασφάλιζε η προβολή Mercator. Oι λόγοι της αμφισβήτησης ήταν ιδεολογικοί-πολιτικοί, σχετιζόμενοι με την κριτική της “κυρίαρχης ευρωκεντρικής ματιάς” των μέχρι τότε παγκόσμιων χαρτών. Η εμφάνιση της προβολής του Peters κλόνισε μεν τη διεθνή κυριαρχία της προβολής του Mercator, αλλά χωρίς βιώσιμα πρακτικά αποτελέσματα.
Έχει μεγάλο ενδιαφέρον να σημειωθεί εδώ ότι όταν ξέσπασε ο “χαρτογραφικός πόλεμος” μεταξύ της “άδικης ευρωκεντρικής” παγκόσμιας συμμορφίας του Mercator και της “δίκαιης αντιαποικιοκρατικής” παγκόσμιας ισοδυναμίας του Peters ―την προώθησε μέχρι και ο …Willy Brandt το 1980 στον διάλογο μεταξύ Βορρά και Νότου― είχαν ήδη εμφανιστεί, από τις αρχές του 20ού αιώνα, οι ευρέως χρηστικού φάσματος προβολές των Eckert (1906), Winkel (1921), Kavrayskiy (1939) και Robinson (1963)…!

3 Όπως είναι ευρύτερα γνωστή στους ασχολούμενους με τη χαρτογραφία και (στους περισσότερους) με τα GIS― η καλιφορνέζικη εταιρεία ESRI (Environmental Systems Research Institute), είναι ένας κολοσσός, παγκόσμιος διαθέτης προϊόντων GIS, που ιδρύθηκε το 1969 από το ζεύγος Jack και Laura Dangermond. Καθιέρωσε διεθνώς τυπικούς διαδικτυακούς χάρτες, με τεράστια κυκλοφορία (πραγματική κυριαρχία) στο παγκόσμιο χαρτογραφικό επικοινωνιακό περιβάλλον. Ως προεπιλεγμένος (εξ ορισμού ― by default), χάρτης “αναφοράς” στο βασικό της προϊόν GIS online, χρησιμοποιήθηκε η προβολή WGS 1984 Web Mercator (βλ. εδώ), μια ελαφρά παραλλαγή του γνωστού χάρτη του Mercator. Έτσι ο σύμμορφος χάρτης του σπουδαίου Φλαμανδού του 16ου αιώνα απλώθηκε by default παντού στην ψηφιακή διακδικτυακή εποχή από τα τέλη του 20ού αιώνα μέχρι σήμερα, όπου οι περισσότεροι “χρήστες” χαρτών (συνήθως) αγνούν τα περί των χαρτών και ο χαρτογραφικός εγγραμματισμός συρρικνώνεται ανέμελα…
Βέβαια το σχετικό κύριο δημοφιλές λογισμικό GIS της ESRI, υποστηρίζει και δεκάδες άλλες χαρτογραφικές προβολές για παγκόσμιους χάρτες, τις ιδιότητες των οποίων δεν γνωρίζει η μεγάλη πλειοψηφία των by default χρηστών των GIS ― ως μαύρων κουτιών. Σε πολύ πρόσφατο ερώτημα μου σε πάροχο τεχνητής νοημοσύνης (μετά τη μή δεσμευτική ψηφοφορία στον ΟΗΕ για την προβολή Ισοδύναμης Γης), “…ποιες χαρτογραφικές προβολές χρησιμοποιεί η ESRI για τους παγκόσμιους χάρτες της;…”, η απάντηση, εκτός της (by default) WGS 1984 Web Mercator, περιλάμβανε (προφανώς επιλεγμένες) τις εξής: την ισοδύναμη Eckert IV (1906) που ήδη χρησιμοποιείται συχνά για θεματικούς (στατιστικούς) παγκόσμιους χάρτες· τη συμβιβαστική Winkel tripel (1921)· τη δημοφιλή συμβιβαστική Robinson (1963) με τις ήπιες παραμορφώσεις και την προβολή της Ισοδύναμης Γης (2018), η οποία διατηρεί τα πραγματικά σχετικά μεγέθη των ηπείρων, παραμορφώνοντας όμως την μορφή τους.

4 Και ερχόμαστε σε μερικά (αυθόρμητα) ερωτήματα σχετικά με την προβεβλημένη, στα δημοσιογραφικά και κοινωνικά media, πρόσφατη ψηφοφορία χαρτογραφικού περιεχομένου στον ΟΗΕ: Αναφέρθηκαν διάφορα ζητήματα διεθνούς πολιτικής σχετιζόμενα με τις πρόσφατα αυξανόμενες χαρτογραφικές “ανησυχίες” της Αφρικής, που αισθάνεται (επικοινωνιακά;) αδικημένη, ως προς την έκτασή της, από τη μαζική by default χρήση της σύμμορφης προβολής του Mercator στις πλατφόρμες των GIS. Εκεί η Αφρική απεικόνιζεται σχηματικά ως έχει, αλλό πολύ μικρότερη κατά την έκτασή της. Άραγε να είναι η καλιφορνέζικη ESRI ο στόχος των παραπόνων, ως υπεύθυνη για την “αδικία”; Και μήπως τώρα θα πρέπει να αλλάξει στις πλατφόρμες της την by default σύμμορφη προβολή της με εκείνη της Ισοδύναμης Γης; Και γιατί άραγε η Γαλλία, που υπερδραστήρια πρωτοστάτησε “ξυφουλκώντας” υπέρ της αφρικανικής πρωτοβουλίας στον ΟΗΕ για την Ισοδύναμη Γη ―όπως άλλωστε και η Ρωσία― βεβαίωσε, με σχεδόν ταυτόχρονη με την ψηφοφορία δήλωση του Jean-Noël Barrot, υπουργού της Ευρώπης και Εξωτερικών Υποθέσεων, ότι η επίσημη Γαλλία θα συνεχίσει να χρησιμοποιεί την επίσης ισοδύναμη προβολή Eckert IV (1906) ― από καιρό σε χρήση από το Παρίσι;
Και αν ανάμεσα στα αφρικανικά επιχειρήματα υπέρ της Ισοδύναμης Γης είναι και μια νέα “κοινωνικομορφώτική” επικοινωνιακή επιρροή της μεγάλης χαρτογραφικής εικόνας της Αφρικής (μέσω π.χ. των παγκόσμιων χαρτών στους τοίχους των σχολείων), πώς θα μπορεί να περάσει επικοινωνιακά απαρατήρητη η μεγάλη σχηματική παραμόρφωση της εικόνας της, όπως τη δημιουργεί η προβολή της Ισοδύναμης Γης, σε σχέση με το πραγματικό σχήμα της; Άραγε ποια θα είναι η “κοινωνικομορφώτική” επικοινωνιακή εικόνα της Αφρικής ―αυτή που δημιουργεί η Ισοδύναμη Γη―, η οποία θα εντυπωθεί στους μαθητές των σχολείων, που δεν γνωρίζουν τα περί χαρτογραφικών προβολών, όπως και οι δάσκαλοι / καθηγητές τους; Μήπως οι συμβιβαστικές προβολές θα ήταν τελικά καταλληλότερες για τα σχολεία, χωρίς να αδικούν το πραγματικό μέγεθος της Aφρικής;
Και τέλος, τι θα πει άραγε αυτό το “μη δεσμευτικό” της ψηφοφορίας για την Ισοδύναμη Γη στον ΟΗΕ; Μήπως η όλη επιχείρηση κατέληξε σε μια σολομώντεια λύση για να ικανοποιηθεί η Αφρική, και οι βλέψεις επιρροής των απανταχού πολλών για το πλουτοπαραγωγικό μέλλον της, αλλά ―ταυτόχρονα― και για να μη θιγεί το συνολικό χρηστικό βάθος και εύρος της πολύ απαιτητικής αρχαίας (ευρωπαϊκής πρωτίστως) επιστήμης, τεχνολογίας και τέχνης των χαρτογραφικών προβολών; Μήπως δηλαδή όλο αυτό δεν ήταν άλλο παρά μια κλασική διπλωματική “αμοιβαία επωφελής λύση” για ένα συγκεκριμένο ζήτημα; Και άραγε γιατί τώρα να μην επεκταθεί η συζήτηση περί “δικαίων” και “αδίκων” χαρτογραφικών προβολών, με πρωτοβουλία αυτή τη φορά του “αδικούμενου” Παγκόσμιου Βορρά, για την αλλαγή της Αζιμουθιακής Ισαπέχουσας προβολής (με κέντρο τον Βόρειο Πόλο) στο έμβλημα του ΟΗΕ, όπως ορίστηκε από την Γενική Συνέλευση στις 7 Δεκεμβρίου 1946; Διότι στον χάρτη αυτόν “αδικούνται” κατά σχήμα και μέγεθος οι ήπειροι του Παγκόσμιου Βορρά, ενώ αντίθετα ευνοούνται κατά την έκταση η Αφρική και η Νότια Αμερική. Μήπως άραγε να περιμένουμε νέες πρωτοβουλίες “εξισορρόπησης του χαρτογραφικού δικαίου” σε λίγους μήνες, με τη συμπλήρωση 80 χρόνων από τότε; Αλλά τώρα υπέρ του Παγκόσμιου Βορρά… Όλες οι απαντήσεις στα ερωτήματα δικές σας!

Μια μεγάλη απορία πάντως παραμένει, σχετικά με την απομόνωση των ΗΠΑ στην ψηφοφορία της Ισοσύναμης Γης, ως μοναδικής μειοψηφίας: μήπως (λέμε τώρα) θα έπρεπε να αναζητηθεί “κάτι” που παραπέμπει στην περίφημη φράση του Κυρίου Jackal στους Μοϊκανούς των Παρισίων του Αλεξάνδρου Δουμά (1854), αλλάζοντας τη “femme” με αυτό το “κάτι”…; Και για να μην το αφήσω να πάει χαμένο, μια χαριτωμένη σύμπτωση: από τους τρείς χαρτογράφους που ανέπτυξαν την προβολή της Ισοδύναμης Γης το 2018, ο ένας εργάζεται στην ESRI, την παγκόσμια εταιρεία της Καλιφόρνια και ο άλλος συνεργάστηκε με τους χαρτογράφους του ΑΠΘ στις αρχές της σταδιοδρομίας του, στο μακρινό 2006…!