Είναι ποτέ αρκετό να μάθεις πώς λέγεται η μητέρα κάποιου; Δεν χρειάζεται να γνωρίζεις το άτομο; Ποιος ήταν ο Όμηρος; Γιατί έμεινε γνωστός για μία ιστορία, που είχε συλλάβει, αν από κάπου δεν την ξεσήκωσε; Η συνέχειά της έγινε σενάριο για ταινία, που έκοψε πολλά εισιτήρια. Και τι είδους όμηρος ήταν; Ποιος τον είχε συλλάβει; Ήταν αιχμάλωτος της ποίησης, με το ποσόν των λέξεων να μη φτάνει για τα λύτρα, που ζητούσαν για να τον απελευθερώσουν; Αν δεν ήμασταν δούλοι του λόγου, θα είχαν γραφεί τόσοι ύμνοι στην ελευθερία; Αυτές είναι απορίες, που ενέχονται σε ζήτημα, για το οποίο έχουν στηθεί ομηρικοί καβγάδες. Ήταν Έλληνας ή Τούρκος ο Όμηρος είναι μία ερώτηση, που εμφανίζεται στο διαδίκτυο, λες και δεν είχε έρθει στη Νέα Ιωνία με την ανταλλαγή ποιητών. Έλληνας ήταν ή μήπως Εβραίος, ρωτούν άλλοι, όπως για τον Οδυσσέα μπορεί να πίστευε ο Τζέιμς Τζόις. Γιατί δεν κάνουν γονιδιακές εξετάσεις ύφους; Μήπως φοβούνται ότι, όπως ο Κολόμβος, Αμερικανός από τη Χίο αποδειχθεί ο Όμηρος, με γιαγιά από την Ιρλανδία; Μαστίχα και μάστιγα κάθε εποχής είναι η λογοτεχνία, που στα δόντια σκαλώνει, καθώς οι τυφλοί αναμασούν το μέλλον.
Αν πράγματι υπήρξε ο Όμηρος, συνεπάγεται αυτό ότι υπαρκτά πρόσωπα είναι οι ποιητές; Δεν είναι σε όλους γνωστό ότι πρόκειται για ψευδαίσθηση, που προκαλείται από την υλικότητα των λέξεων; Τα φωνήματα κάθε γλώσσας αποτελούν πρώτη ύλη, που τροφοδοτεί τη μεταποίηση. Η εν λόγω βιομηχανία μετασχηματίζεται σε συνθήκες αποβιομηχάνισης, όταν οι λέξεις έχουν γυμνωθεί από τις σημασίες τους, ανέπαφα ψηλαφώντας του έρωτα εργαλεία στον αργαλειό της Πηνελόπης. Αν πρόκειται για δύο έπη, ένα ή περισσότερα άτομα απασχόλησε η γραφή; Δεν γράφονται από ένα άτομο όλα τα κείμενα; Άντρες, γυναίκες ή κάτι άλλο ήταν οι συγγραφείς; Αρσενικό ή θηλυκό χέρι συνέγραψε την Ιλιάδα και ποιο φύλλο συκής καλύπτει την αρχαία ράφτρα, που συνέρραψε την Οδύσσεια; Μήπως έβαλε χέρι στο κείμενο για να πείσει τον στρατό ο Πεισίστρατος; Κατά τη διάρκεια της τυραννίας του λέγεται ότι κατέγραψαν για πρώτη φορά όσα αποδίδονται στον Όμηρο. Μήπως επειδή διέθετε την πιο μεγάλη βιβλιοθήκη; Είναι λόγος αυτός να εγγράφονται τα λόγια επί τυράννων και να αποσυναρμολογούνται από τη δημοκρατία; Ένα Ομηρικό ζήτημα υποτρέχει τη λογοτεχνία στο σύνολό της, υπονομεύοντας τη σχέση δημιουργίας και ιδιοχρησίας. Είναι ποτέ βέβαιο ότι όλοι οι στίχοι οποιουδήποτε ποιήματος έχουν γραφεί από τον ίδιο ποιητή;
Η ποιητική ζηλοφθονία του Πλάτωνα εξόρισε τον Όμηρο από την πολιτεία. Στη βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας θα καίγονταν τα λόγια του, αν φύλλο-φύλλο στις εκστρατείες του Αλέξανδρου δεν είχαν σκορπίσει τα αντίγραφα, που του έδωσε ο Αριστοτέλης. Η καταστροφή κάθε χειρόγραφου αποκαθιστά την προφορικότητα της γραφής. Η ζωή συνεχίζει να μιμείται τη λογοτεχνία, όπως συμβαίνει και με τους θεατές του κινηματογράφου. Διαιωνίζεται η σύγχυση ότι λόγω προφορικότητας η ανάγνωση προηγείται της γραφής. Όμως δεν υπάρχει τίποτε να διαβάσεις, αν δεν έχει γραφεί. Η απόρριψη ενός μοναδικού Ποιητή από τον Βολφ και ομηριστές, που δεν ζούσαν σε ενιαίο ακόμη γερμανικό κράτος, χρονολογεί τον θάνατο του συγγραφέα ως αντίληψη προγενέστερη του εικοστού αιώνα. Συμπίπτει με τον θάνατο του Θεού. Ο Θεός όμως επιζεί, εφόσον υπάρχουν πιστοί. Ο συγγραφέας δεν πεθαίνει, αν οι αναγνώστες ζουν. Ούτε όμως αναβιώνει, παρά τις ρομαντικές ανανήψεις. Είναι ήδη νεκρός, από τη στιγμή που σε κάποιο βιβλίο ιερό – όπως όλα – σύμβολα γραφής απαθανατίζουν όσα δεν μπορεί να πει. Τη φωτογραφία του λόγου επισκιάζει η γραφή.
Tο Ομηρικό ζήτημα σήμερα
Η μεγάλη οθόνη έχει υποκατασταθεί από τη μικρή, που επίσης θα ξεπεραστεί, όταν νανο-κυκλώματα ενσωματωθούν βιονικά, οπότε κάθε άτομο θα βιώνει ένα εξατομικευμένο σίριαλ. Εν τω μεταξύ, ένας άλλος Όμηρος έχει φανεί. Πρόκειται για τον Όμηρο Σίμψον, που φέρει το όνομα του Homer Groening, πατέρα του γεννημένου στο Πόρτλαντ του Όρεγκον Ματ Γκρέινινγκ και δημιουργού της κωμικής τηλεοπτικής σειράς (sitcom) κινουμένων σχεδίων TheSimpsons. Διαπιστώνοντας ότι κάθε εποχή «χρειάζεται τη μεγάλη αποτυχία της, που παρηγορεί, την αξιαγάπητη και ανεπιτήδευτη μετριότητά της», η βρετανική εφημερίδα Τάιμς τον εν λόγω Όμηρο αναδεικνύει ως τη μεγαλύτερη σύγχρονη κωμική δημιουργία. Η διεθνής αναγνωρισιμότητά του συναγωνίζεται τον Μπαγκς Μπάνι, οι ατάραχες ατάκες του οποίου διαθέτουν τη μαρξιστική σβελτάδα του Γκράουτσο, ενώ ακουμπώντας σε φράχτη τρώει καρότα, όπως ο Κλαρκ Γκέιμπλ στην ταινία του Φρανκ Κάπρα Συνέβη μια νύχτα του 1934.
Όταν το 2003 ο Γκρέινινγκ αποκάλυψε ότι ο πατέρας του ήταν Καναδός, ο Όμηρος Σίμψον ανακηρύχθηκε επίτιμος πολίτης στη Γουίνιπεγκ. Η πόλη έχει το όνομα γειτονικής λίμνης, που σημαίνει θολό (win) νερό (nipi) στη γλώσσα των αυτοχθόνων Κρι και Οτζίμπουε. Μέλη της φυλής αυτής, που διέδωσε τις ονειροπαγίδες, αποκαλούν τον εαυτό τους Ανισινάαμπε, δηλαδή αρχικούς ή πραγματικούς ανθρώπους. Για απογόνους, που με τα αγγλικά συγχέουν τη γλώσσα των προγόνων τους, θολή θα παραμένει μία κατάσταση όπου «όλοι κερδίζουν» (win-win). Στη Γουίνιπεγκ βρίσκεται το Καναδικό Μουσείο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, ενώ στην Πινακοθήκη της πόλης κρύβονται δημιουργήματα των Ινουίτ, που οι δημιουργοί τους δεν θα αναγνώριζαν ως καλλιτεχνικά έργα. Από λάθος ο Όμηρος Σίμψον συνδέεται με την πρωτεύουσα της Μανιτόμπα, αφού ο πατέρας του Γκρέινινγκ γεννήθηκε στην επαρχία Σασκάτσουαν.
Χυδαίος, παχύσαρκος, φαλακρός, όχι ιδιαίτερα καθαρός, αδέξιος, τεμπέλης, έτοιμος να επικρίνει άλλους και οριακά αλκοολικός είναι ο Όμηρος. Τον κατευθύνουν οι ορμές του, ενώ είναι πιστός και αισιόδοξος. Σε κάνει να τον αγαπάς. Είναι ένας σκύλος παγιδευμένος σε σώμα ανθρώπου. Έτσι τον περιγράφει ο Νταν Καστελανέτα, που στα κινούμενα σχέδια δάνεισε τη φωνή του στον Όμηρο. Είναι ο καθένας, που ενσαρκώνει στερεότυπα του μέσου ανθρώπου. Αναγνωρίζεται ως ο πιο Αμερικανός από όλη την οικογένεια Σίμψον. Το επιφώνημά του «D’oh!», όταν συνειδητοποιεί κάποια γκάφα, προστέθηκε χωρίς απόστροφο το 2001 στο Λεξικό της αγγλικής γλώσσας της Οξφόρδης. «Παιδιά, προσπαθήσατε για το καλύτερο και αποτύχατε παταγωδώς. Το δίδαγμα είναι να μην προσπαθείτε ποτέ» είναι μία από τις πιο διαδεδομένες συμβουλές στα παιδιά του, που τα θεωρεί ό,τι καλύτερο υπάρχει στον κόσμο. «Μπορείς να τα διδάξεις να μισούν τα πράγματα που μισείς. Και πρακτικά ανατρέφονται μόνα τους, με το ίντερνετ και όλα αυτά», έχει πει. Αν και αλλάζουν γνώμη μεγαλώνοντας, τα παιδιά γνωρίζουν ότι επιβιώνουν στον κόσμο ενός ηλίθιου Όμηρου, όπως είναι όλοι οι γονείς.
H άγνωστη αδελφή
Οπουδήποτε εκτός από εδώ (Anywhere but Here, 1986) λεγόταν το πρώτο της μυθιστόρημα, που σημείωσε επιτυχία και έγινε ταινία (1999) με τη Σούζαν Σαράντον και τη Νάταλι Πόρτμαν. Είχαν ακολουθήσει Ο χαμένος πατέρας (The Lost Father, 1992) και Ένας κανονικός τύπος (A Regular Guy, 1996), που εξετάζει την προβληματική σχέση ενός μεγιστάνα της τεχνολογίας με κόρη, που απέκτησε εκτός γάμου χωρίς να την αναγνωρίσει. Ποίηση, όπου σημείωσε μικρότερη επιτυχία, μελέτησε στο Μπέρκλεϊ. Όταν δεν την προσέλαβαν σε τοπική εφημερίδα στην Καλιφόρνια, συνέχισε μεταπτυχιακές σπουδές στο Κολούμπια. Το 1993 παντρεύτηκε τον Richard Appel και έκαναν δύο παιδιά. Μήλο σημαίνει, στα κάτω γερμανικά, το επώνυμό του που προφέρεται Απλ, όπως η εταιρεία υπολογιστών, στα αγγλικά. Ξεκινώντας με το επεισόδιο Mother Simpson στην τηλεοπτική σειρά, ο μηλορρεπής αυτός σεναριογράφος έδωσε το όνομα της γυναίκας του στη μητέρα του Όμηρου Σίμψον. Αργότερα πήραν διαζύγιο.
Η Μόνα γεννήθηκε το 1957 στο Ουισκόνσιν, όπου οι γονείς της συναντήθηκαν ως μεταπτυχιακοί φοιτητές, σε μία περίοδο όταν στην Αμερική συνέρρεαν ξένοι σπουδαστές. Ο πατέρας της Αμπντουλφατάχ (Τζον) αλ Τζανταλί είχε γεννηθεί το 1931 στη συριακή πόλη Χομς, την αρχαία Έμεσα. Οι Καθολικοί γονείς της Ελβετο-Γερμανο-Αμερικανίδας μητέρας της ήταν αντίθετοι σε σχέση με Μουσουλμάνο. Οι μελλοντικοί γονείς της Μόνα έδωσαν για υιοθεσία αγόρι που απέκτησαν εκτός γάμου. Έξι μήνες αργότερα πέθανε ο πατέρας της Τζόαν Κάρολ Σίμπλε, που παντρεύτηκε τον Αμπντουλφατάχ και απέκτησαν την κόρη. Οι γονείς της χώρισαν το 1962. Όταν η μητέρα της ξαναπαντρεύτηκε, μητέρα και κόρη πήραν το επώνυμο του νέου συζύγου Τζορτζ Σίμψον. Με τη μητέρα της μετακόμισαν στο Λος Άντζελες, όπου τη μεγάλωσε μόνη της, μετά το διαζύγιο το 1970.
Σε σχέση με τον Όμηρο, σε χωρίζοντες ή αναλυτικούς και σε ενωτικούς διακρίνονται οι διαφωνούντες βιβλιοφύλακες στην Αλεξάνδρεια, πόλη του Αλέξανδρου, που τον κόσμο ήθελε να ενώσει, χωρίζοντάς τον από όσους τον όριζαν προηγουμένως. Εξαρχής, επομένως, γάμοι και διαζύγια αποτελούν κυρίαρχο θέμα στη λογοτεχνία, όπως και στη ζωή, που την αντιγράφει. Ο γάμος αποτελεί σκοπό της ζωής, θεωρούν οι ενωτικοί, ενώ το διαζύγιο, κατά τους χωρίζοντες. Κάποιοι επιμένουν ότι ο γάμος πρέπει να παραμένει μυστήριο και κρυφή τελετή σε κατακόμβες και διαστημόπλοια που έχουν χάσει επαφή με τη βάση τους. Η μυστικότητα πρoστατεύει από τη ζηλοφθονία. Μόνο το διαζύγιο μπορεί να είναι δημόσια τελετή, όπου καίγονται σύμφωνα συμβίωσης και παλιά βιβλία, επιτρέποντας άναρχη η γραφή να ξαναρχίσει. Την προοπτική αυτή ενισχύουν τα γκρίζα διαζύγια, σε μεγάλη ηλικία δηλαδή, που πολλαπλασιάζονται. Κατά μόνας, η παρετυμολογία παρέχει εύλογες εξηγήσεις.
O γνωστός αδελφός
Το 1986 με τη μητέρα της Μόνα Σίμψον ήρθε σε επαφή ο γιος, που είχε δώσει για υιοθεσία. Είχε πρόσφατα χάσει τη θετή μητέρα του από καρκίνο. Η βιολογική μητέρα κανόνισε τα παιδιά να συναντηθούν στη Νέα Υόρκη, όπου η κόρη έμενε, πριν με τον άντρα της επιστρέψουν στο Λος Άντζελες. Δεν γνώριζε ότι είχε αδελφό, με τον οποίο έγιναν φίλοι. Λεγόταν Στιβ Τζομπς. Αν στον στίβο της εργασίας δεν είχε διακριθεί, θα γινόταν γνωστή η ιστορία; Ο Τζομπς συνέδεσε όσα οι καταναλωτές δεν φαντάζονταν ότι επιθυμούσαν με τεχνολογικές δυνατότητες στους τομείς των προσωπικών υπολογιστών, της αναπαραγωγής μουσικής και της τηλεφωνικής επικοινωνίας. Γονείς του θεωρούσε τον μηχανικό της αμερικανικής ακτοφυλακής Πολ και την Κλάρα Τζομπς, που τον είχαν υιοθετήσει. Τα παιδιά των θηλαστικών ακολουθούν όσους τα μεγαλώνουν. Στο Σακραμέντο τα δύο αδέλφια εντόπισαν τον βιολογικό πατέρα τους. Από τον πανεπιστημιακό χώρο στη διοίκηση επιχειρήσεων είχε μετακινηθεί ο αλ Τζανταλί. Αργότερα, εμφανίζεται ως μάνατζερ σε καζίνο στο Ρίνο στη Νεβάδα, που αυτοαποκαλείται η «μεγαλύτερη μικρή πόλη στον κόσμο».
Ο Στιβ Τζομπς δεν αποφοίτησε από πανεπιστήμιο, όπως και άλλοι γκουρού της υψηλής τεχνολογίας. Σε ηλικία 17 ετών το 1972 είχε εγγραφεί στο ReedCollege στο Όρεγκον. Μετά από ένα εξάμηνο εγκατέλειψε το πανεπιστήμιο. Παρέμεινε φιλοξενούμενος στην πανεπιστημιούπολη για ενάμιση χρόνο. Ως ακροατής παρακολουθούσε μαθήματα καλλιγραφίας, τάξεις για τον Σαίξπηρ και σύγχρονο χορό. Στη βιβλιοθήκη μελετούσε βιβλία για τον Βουδισμό, εξασφαλίζοντας μικρό εισόδημα από επιδιορθώσεις συσκευών για πειράματα στο Τμήμα Ψυχολογίας. Υπήρχαν δωρεάν γεύματα στον ναό των Χάρε Κρίσνα, αν με οτοστόπ πήγαινες έως το κέντρο του Πόρτλαντ. Στις δυσχέρειες οικοδομείται χαρακτήρας, επανέλαβε ο Τζομπς. Ευχαριστώ που μου διδάξατε να πεινώ, πρόσθεσε, όταν το 1991 τιμήθηκε από το Κολλέγιο. Σχεδόν είκοσι χρόνια νωρίτερα, λίγο μετά την άφιξή του στο Ριντ, είχε έρθει να τον βρει ο Στιβ Βόζνιακ. Ο φίλος του από το γυμνάσιο κοιμόταν στο πάτωμά του, στο δωμάτιο 32, στο νεογοτθικό κτήριο Westport του παλιού συγκροτήματος οικοτροφείων. Οι δύο Στέφανοι είχαν κοινό πάθος για την τεχνολογία, που στεφάνωσαν με την ίδρυση της εταιρείας Απλ λίγα χρόνια αργότερα. Ο «μάγος του Βοζ», όπως ήταν ένα παρατσούκλι του, σχεδίασε και κατασκεύασε τον πρώτο προσωπικό υπολογιστή. Ο άλλος Στιβ τον έκανε περιζήτητο στην αγορά.
Η ιστορία δεν ήταν ασυνήθιστη για την εποχή. Πολλοί φοιτητές ντροπάρανε (dropped out) από το πανεπιστήμιο για να ασχοληθούν με όσα τους ενδιέφεραν περισσότερο. Κάποιους συγκρατούσε η δυνατότητα αναβολής λόγω σπουδών, ενώ φούντωνε ο πόλεμος στο Βιετνάμ. Το Ριντ βρισκόταν στο επίκεντρο των εξελίξεων στις βορειοδυτικές πολιτείες του Φαρ Ουέστ, δύο ώρες από τον Ειρηνικό ωκεανό. Το προσωνύμιο Reedie δεν παρέπεμπε σε άτομο που είχε αποφοιτήσει, αλλά είχε περάσει ένα διάστημα στο Ριντ, που φημιζόταν ως πολύ απαιτητικό ακαδημαϊκά και αναρχικό κοινωνικά. Επρόκειτο για ένα Κολλέγιο ελευθέρων σπουδών, με κάπου χίλιους φοιτητές τότε, όπου το Τμήμα Φυσικής διέθετε δικό του πυρηνικό αντιδραστήρα, ολόκληρο όροφο κτηρίου καταλάμβανε αίθουσα με τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές της εποχής με τις κάρτες, ενώ ανοιχτή το βράδυ έμενε η βιβλιοθήκη, όπου μετά από πάρτι επιστρέφαμε ενόψει διαγωνίσματος το επόμενο πρωί.
Kαλλιγραφίες
Απέναντι από το βιβλιοπωλείο Φώτα της πόλης του Φερλινγκέτι, στη συνοικία Νορθ Μπιτς στο Σαν Φρανσίσκο, υπήρχε ένα στριπτιζάδικο με καλλιγραφημένη ταμπέλα, πάνω από την είσοδο, ότι κάνει προσλήψεις. Καύχημα των Reedies αποτελούσε διευκρίνιση από κάτω, με μικρότερα γράμματα, ότι προτιμούσαν άτομα που είχαν αφήσει το Ριντ (Reed dropouts preferred). Φωτογραφία της ταμπέλας είχε πάνω από το κρεβάτι της μία συγκάτοικός μου. Δεν είχε πλήρη υποτροφία ούτε αρκετά εύπορους γονείς, οπότε δούλευε go-go dancer για να πληρώνει ένα τόσο ακριβό σχολείο. Αργότερα ειδικεύτηκε σε τροπικές ασθένειες, που μάστιζαν την Αφρική, αφού τελείωσε γιατρός. Η άλλη συγκάτοικός μου ανέλαβε βοηθός σε φιλοσοφικό επιδιορθωτήριο ποδηλάτων, που είχε ανοίξει ο λίγο μεγαλύτερος αδελφός της, αφού υπέβαλε επί πτυχίω διατριβή για τον Σπινόζα. Πριν πάει στην Ινδονησία και γίνει γλύπτης, μπατίκ στο Ριντ έμαθε να κάνει ο συμφοιτητής μας Γιώργος Λάππας.
Ο Λόιντ Ρένολντς (Lloyd Reynolds) υπήρξε θρυλικός καθηγητής καλλιγραφίας στην Αμερική. Το 1929 ξεκίνησε διδάσκοντας δημιουργική γραφή στο Τμήμα Αγγλικών στο Ριντ, πριν μετατοπιστεί σε ιστορία της τέχνης και γραφικές τέχνες. Κυνηγήθηκε την περίοδο του μακαρθισμού, ενώ συνέχισε να προσφέρει σεμινάρια καλλιγραφίας και μετά τη συνταξιοδότησή του το 1969. Η σχέση του με τα ψηφία έχει καταγραφεί ως μυστική. Καλλιγραφημένοι στίχοι φύτρωναν πάνω σε δέντρα κατά μήκος του μικρού ποταμού, στο φαράγγι, που όριζε το τέλος της πανεπιστημιούπολης. Μαθητές του υπήρξαν οι ποιητές Γκάρι Σνάιντερ και Φίλιπ Γουέιλεν, συγκάτοικοι στο Ριντ, όπως και σχεδιαστές τυπογραφικών στοιχείων. Στη μαθητεία του στον Ρένολντς, που δεν είχε καμία πρακτική αξία κατά τη διάρκειά της, απέδωσε ο Τζομπς την κομψότητα του Μάκιντος και συσκευών της Απλ, που από άτεχνους τεχνολόγους αποδέσμευσαν το γραφικό περιβάλλον των υπολογιστών. Η τέχνη και η βασική έρευνα στην επιστήμη είναι ομοιότυπες. Δεν έχουν καμία αξία πριν καταστούν καθοριστικές. Η καθαρή περιέργεια αποτελεί τον μοναδικό οδηγό.
Όσοι μαζί του συνεργάστηκαν δεν υπέστησαν μόνον την τελειομανία του. Ακολουθώντας αυστηρή δίαιτα με φρούτα, ο Τζομπς πίστευε ότι το σώμα του ήταν ελεύθερο από βλέννα και δυσοσμίες. Παραδοσιακό πλύσιμο και αποσμητικά δεν ήταν απαραίτητα, επομένως. Σε βραδινές βάρδιες όμως τον μετακίνησαν, καθώς οι συνάδελφοί του δεν άντεχαν το πόσο μύριζε, όταν ήταν υπάλληλος στην εταιρεία Ατάρι. Στο παιχνίδι Γκο η λέξη ατάρι στα ιαπωνικά είναι αντίστοιχη της προειδοποίησης σαχ ή ρουά στο σκάκι. Αργότερα στην Απλ, δεν τον άφηναν να πάρει μέρος σε συναντήσεις, αν δεν έκανε ντουζ. Αναρτήσεις στο διαδίκτυο αναπαράγουν όσα περί πλούτου και υλισμού υποτίθεται ότι είπε πριν πεθάνει. Αυτό δεν συνέβη. Πω πω (Oh wow) ήταν τα τελευταία του λόγια, που επανέλαβε τρεις φορές. Νεκρολογία, που έγραψε η αδελφή του Μόνα Σίμψον, δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Τάιμς της Νέας Υόρκης τον Οκτώβριο του 2011.
Tα απομνημονεύματα των άλλων
Τελειώνοντας το εξατάξιο τότε «Ανατόλια», από τη Θεσσαλονίκη φύγαμε Αύγουστο του 1969 με τον συμμαθητή μου Πάνο Αργυράκη για σπουδές στις ΗΠΑ. Το τρένο θα μας πήγαινε έως το Λουξεμβούργο. Από εκεί είχαμε βρει την πιο φτηνή πτήση μέσω Ρέικιαβικ για Νέα Υόρκη, από όπου θα παίρναμε αεροπλάνο για διαφορετικούς προορισμούς. Για να δεχθώ την υποτροφία από το Ριντ, είχα απορρίψει υποτροφία για την Οξφόρδη. Είχα φαίνεται ρέντα, όταν έδινα εξετάσεις, εκείνη την εποχή. Στον διευθυντή του παραρτήματος του Βρετανικού Συμβουλίου δεν αποκάλυψα ότι Αμερική αντί για Μεγάλη Βρετανία είχα επιλέξει. Μου φάνηκε σκληρή τόση αλήθεια για τον εκπρόσωπο μίας αυτοκρατορίας χωρίς μέλλον. Κανείς ποτέ δεν απέρριψε υποτροφία για την Οξφόρδη, επέμενε. Προσποιήθηκα ότι οικογενειακοί λόγοι δεν επέτρεπαν να φύγω από την Ελλάδα. Ήμουν όμως σαφής σε άλλους που ρώτησαν. Κάνω ό,τι θα έκανε, τους είπα, όποιος θα πήγαινε για σπουδές την περίοδο της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και ήθελε να μάθει πώς κυβερνάται ο κόσμος. Στη Ρώμη θα πήγαινε. Όχι στην Αθήνα.
Τρία χρόνια αργότερα αντάρτες γίναμε σε επαναστατικό ντοκιμαντέρ, μυθοπλαστική ταινία δηλαδή, που γύριζε συμφοιτητής μας. Ενθουσιασμένος με τη νέα τεχνολογία Σούπερ 8, ήθελε να δείξει ότι ο πόλεμος στο Βιετνάμ θα τελείωνε με την κατάληψη των μηχανών της εξουσίας. Το μικρότερο περφορέ του φορμά 8 χιλιοστών, που το 1965 εισήγαγε η Κόντακ, επέτρεπε περισσότερο χώρο για πιο καθαρή εικόνα. Ο σκηνοθέτης είχε βάλει τους αντάρτες, δηλαδή εμάς, να καταλάβουν τον χώρο με τους υπολογιστές στο Ριντ. Δεν καταλάβαμε τίποτε. Υπήρχαν κενά στο σενάριο. Όταν μπουκάραμε, πανικοβλήθηκαν κάποια άτομα στην αίθουσα, που δεν ήξεραν ότι γυρίζεται ταινία. Πριν φτάσει η ασφάλεια του πανεπιστημίου, εξαφανίσαμε τους λίγους ξένους φοιτητές από την Ασία. Κινδύνευαν περισσότερο, αν καλλιτεχνική αστοχία οδηγούσε σε απελάσεις για τους αντάρτες. Δικτατορία δεν υπήρχε μόνο στην Ελλάδα. Δεν θυμάμαι αν ήταν παρών ο Στιβ Τζομπς. Δεν κινδύνευε. Στην Αμερική είχε γεννηθεί.
Το έχω ξαναπεί. Κάποιος άλλος θα ήταν πιο κατάλληλος να γράψει τα απομνημονεύματά μας. Συνεπάγεται άραγε αυτό ότι τα δικά μας δεν μπορεί παρά να είναι τα απομνημονεύματα κάποιων άλλων; Η λογοτεχνία συνιστά μία τεχνολογία, που στηρίζεται στην αμνησία. Κάποτε όμως ξεχνιέσαι και τα θυμάσαι όλα.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ
Ωδή Σία: https://www.hartismag.gr/hartis-93/klimakes/odi-sia
Ποιοι ήταν; https://www.hartismag.gr/hartis-93/kinhmatografos/poioi-itan
Μήλα μου Α΄ & Β΄: https://www.hartismag.gr/hartis-70/klimakes/milo-kommeno-sta-dyo,
https://www.hartismag.gr/hartis-71/klimakes/milo-kommeno-sta-dyo
Παρομοίες: https://www.hartismag.gr/hartis-74/klimakes/paromoies
