Θεωρώντας ότι θα φανούν μάγκες, πολλοί νεότεροι αναφέρουν τον Θουκυδίδη. Ρίχνουν μια ματιά, συνεχίζουν να ξεφυλλίζουν και κολλάνε, καθώς αποδεικνύεται μεγαλύτερος μάγκας. Αυτή είναι η παγίδα του Θουκυδίδη. Λίγα παίρνουν όσοι πάνε για λίγα. Τίποτε δεν παίρνουν όσοι πάνε για τα πολλά. Επιταχύνει το τέλος κάθε προληπτικό πλήγμα. Ποιος τα παίρνει; Κάπου πρέπει να πηγαίνουν.
Γενικά, το άτοπον κυριαρχεί. Πελοποννησιακός αποκαλείται ο πόλεμος, αν και σημαίνοντα πεδία βρίσκονται αλλού, στη Σικελία ή την Αμφίπολη, που στην εξορία οδήγησε τον Θουκυδίδη, όταν απέτυχε να περιφρουρήσει για τις υπηρεσίες πολιτισμού του μέλλοντος την περιοχή, όπου αργότερα θα προέκυπτε τύμβος. Η αποτυχία του ως στρατηγού απεδείχθη ιστορικής σημασίας, αφού τον έκανε ιστορικό, που με το ύφος σφάζει όσα άθικτα άφησε το ξίφος.
Γενικότερα, η ιστορία από εξόριστους γράφεται. Πρόκειται για μία εκτός ορίων εμπειρία, που εξιστορία ή εξοριστορία θα μπορούσε να λέγεται. Αυτά προς αποκατάσταση του Ηρόδοτου, που στη θεά της ζήλιας είναι κατ’ όνομα δοσμένος. Ας μην επικροτεί όσους σε αισθήματα ζηλίας υποκύπτουν, παριστάνοντας ότι δεν εποφθαλμιούν εκείνους που ζηλόφθονα προχωρούν. Όμως έτσι είναι η ιστορία. Μία παγίδα. Μικρή, αλλά αρκετά μεγάλη για να χωρούν όλοι. Η ιστορία μιας παγίδας είναι η παγίδα της ιστορίας.
Ένας στόχος, κάποιο δόλωμα, τραβά την προσοχή του θηράματος και εξαπατά. Μία συσκευή αιφνιδιαστικά συγκρατεί μέρος του σώματος ή ολόκληρο το συλλαμβάνει, αν δεν το θανατώσει. Τελικά, το μυαλό υποκύπτει στο σώμα, που θεωρούσε ότι κατευθύνει. Την ιστορία τους όλοι δημιουργούν, αλλά όχι με τον τρόπο που νομίζουν.
Δάσκαλος του Θουκυδίδη ήταν ο φίλος του Περικλή Αναξαγόρας, που από την Αθήνα για ασέβεια εξορίστηκε, σύμφωνα με την παράδοση, καθώς διάπυρο λίθο, πυρακτωμένο ουράνιο σώμα, μεγαλύτερο από την Πελοπόννησο, είχε χαρακτηρίσει τον Ήλιο. Καθαρός, με δυνατότητα να διεισδύει στα κρυμμένα και όλος όμοιος, σε μεγαλύτερες ή μικρότερες ποσότητες, ο νους είναι βασιλιάς για τον Αναξαγόρα. Βάζοντας στο μυαλό του στοιχεία και μαρτυρίες, ο Θουκυδίδης αναλύει τις αιτίες του πολέμου και των πράξεων των ανθρώπων.
Δάσκαλός του Θουκυδίδη ήταν και ο Αντιφών, ο πρώτος από τους Αττικούς ρήτορες, που κατέγραψε τους δικανικούς λόγους του. Αντιλαμβάνεται ότι ο έντεχνος λόγος σώζει τη γλώσσα, ακόμη και αν δεν σώσει τον κατηγορούμενο. Μόνο αποσπάσματα σώζονται από τον Περὶ μεταστάσεως λόγο, τον μοναδικό που εκφώνησε ο ίδιος ως απολογία στη δίκη του για προδοσία, όπου καταδικάστηκε σε θάνατο πίνοντας κώνειο. Ο Αντιφών δεν ακολούθησε άλλους ηγέτες των ολιγαρχικών, όταν ανατράπηκαν και διέφυγαν στο στρατόπεδο των Σπαρτιατών στη Δεκέλεια, όπου αργότερα έθαβαν μέλη πρώην βασιλικής οικογένειας.
Οι απόψεις διίστανται για το τι συνιστά μεγαλύτερη προδοσία ή παγίδα για τον νου: η μαθητεία ή η διδασκαλία; Εν πάση περιπτώσει, κτῆμά τε ἐς αἰεὶ μᾶλλον ἢ ἀγώνισμα ἐς τὸ παραχρῆμα ἀκούειν, θεωρεί το σύγγραμμά του ο Θουκυδίδης. Ως απόκτημα για πάντα (ή θησαυρόν παντοτεινόν στη μετάφραση του Ελευθερίου Βενιζέλου), χρήσιμο στον βαθμό που ίδιος παραμένει ο χαρακτήρας του ανθρώπου, βλέπει το γράμμα που απευθύνει στο μέλλον, παρά έργο επίδειξης ή αγώνισμα για στιγμιαία απόλαυση των ακροατών του. Έχει μία γεωπολιτική διάσταση η λογοτεχνία.
Ποτέ ωστόσο δεν τελειώνει ο πόλεμος. Ούτε το έργο του Θουκυδίδη. Αν μπεις στην παγίδα, δεν υπάρχει έξοδος. Στο τέλος του τελευταίου κεφαλαίου, όπως τα τακτοποίησαν οι γραμματικοί, προς τους Πελοποννησίους για να δικαιολογηθεί κατευθύνεται ο Τισσαφέρνης. Πρώτα όμως σταματά στην Έφεσο να κάνει θυσία στην Άρτεμη. [8.109.2: ὅταν ὁ μετὰ τοῦτο τὸ θέρος χειμὼν τελευτήσῃ, ἓν καὶ εἰκοστὸν ἔτος πληροῦται.] Αφού τελειώσει ο χειμώνας μετά από αυτό το καλοκαίρι, το εικοστό πρώτο έτος του πολέμου συμπληρώνεται.
