Το βιβλίο ως έργο τέχνης

«Το βιβλίο τέχνης είναι ένα μουσείο χωρίς τοίχους», είχε πει ο Γάλλος συγγραφέας και πολιτικός, Αντρέ Μαλρό. Πολύ περισσότερο όταν το βιβλίο ως σύλληψη και (ανα)κατασκευή αποτελεί από μόνο του έργο τέχνης. Αυτός ήταν ο θεματικός πυρήνας μιας έκθεσης που παρουσιάστηκε στον ανακαινισμένο χώρο της Παλαιάς Βιβλιοθήκης της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών, με αφορμή την ανακήρυξη της Αθήνας ως Παγκόσμιας Πρωτεύουσας Βιβλίου για το 2018.
Με τίτλο «Το βιβλίο ως έργο τέχνης», ήταν η δεύτερη (μετά το 2016) έκθεση με ανάλογη θεματολογία, που διοργανώθηκε από την ομάδα Project 2, μια ανοιχτή πλατφόρμα συμμετοχής καλλιτεχνών, με υπεύθυνες την Δέσποινα Σταύρου και τη Φιόνα Μουζακίτου. Εκατό Έλληνες και ξένοι καλλιτέχνες ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα της ομάδας, παρουσιάζοντας πάνω από 400 εικαστικά βιβλία διαφόρων διαστάσεων και υλικών. Η ποικιλία των έργων και η πολυεπίπεδη προσέγγιση της έννοιας του βιβλίου πρόσφεραν διάφορες, συχνά αναπάντεχες, εκδοχές του εντύπου, των λέξεων, της εικονογράφησης, της βιβλιοδεσίας, αλλά και του σύγχρονου e-book, με τα εργαλεία της τέχνης.
«Ο όρος artist’s book, εικαστικό βιβλίο, περιγράφει ένα βιβλίο σχεδιασμένο εξ ολοκλήρου από τον ίδιο την καλλιτέχνη ως έργο τέχνης», επισημαίνει η ιστορικός τέχνης και εικαστικός Φιόνα Μουζακίτου, που συνεπιμελήθηκε την έκθεση με τη Δέσποινα Σταύρου. «Οι καλλιτέχνες, με αφετηρία τη μορφή του βιβλίου, δημιουργούν βιβλία που συνδυάζουν πολλές μορφές τέχνης. Έτσι έχουμε τρισδιάστατα γλυπτά βιβλία, βιβλία με φωτογραφία, σχέδια, ζωγραφική, χαρακτικά, ποίηση, κείμενο, ψηφιακές εκτυπώσεις και ήχο. Τα artist’s books έχουν μία αμεσότητα σε σχέση με τα έργα οποιασδήποτε άλλης έκθεσης. Ο επισκέπτης μπορεί να τα ξεφυλλίσει και να τα διαβάσει».

Κατερίνα Πασχαλίδου: «Οι διαστάσεις του βιβλίου είναι περίπου 7,50 Χ 1,40 Χ 1,60 μ. Υλικά: χαρτί, μέταλλο, ξύλο, πλεξιγκλάς, αεροπλάστ.» Άγγελος Σκούρτης: «Το βιβλίο τέχνης είναι μια μικρή προσωπική πινακοθήκη του καλλιτέχνη.» Ελισσάβετ Κεχαγιά: «Το βιβλίο Νόστος εμπνέεται από την ανάγκη μας για επιστροφή στις ρίζες, ή όταν αυτό είναι αδύνατον, από την ανάγκη να δημιουργήσουμε τις ανάλογες συνθήκες σε έναν νέο τόπο που θα λειτουργήσει σαν φωλιά-αγκαλιά και θα μας προσφέρει την ασφάλεια που έχουμε ανάγκη.» Μαρία Μπενάκη Έλενα Αντωνίου: «Το βιβλίο ως φωλιά γραμμάτων: Ένα βιβλίο περασμένο από καταστροφέα εντύπων, τοποθετημένο σαν φωλιά σε κύβο πλεξιγκλάς. Περιέχει σφραγίδες με λατινικούς χαρακτήρες.» Μαρία Γκόλια Μπάμπης Δερμάτης Ιωάννα Κορομηλά: «Εικαστικό κόσμημα με άρωμα και χρώμα Ελλάδας.» Θάλεια Μιχελάκη: «Βιβλίο-κατασκευή που περιέχει σονέτα του Σαίξπηρ. Αναπτύσσεται σε γιακά ελισαβετιανής εποχής, ενώ λειτουργεί και κλειστό. Υλικά: χαρτί, λινή κορδέλα, λινή κλωστή, μεταλλικό έλασμα. Τη γραφιστική επιμέλεια ανέλαβε η Ελένη Μαρούλη.» Νεκτάριος Σταματόπουλος

 

 

Στον ανακαινισμένο χώρο της Παλαιάς Βιβλιοθήκης της ΑΣΚΤ, δίπλα σε αρκετά εκθέματα, υπήρχαν προστατευτικά γάντια με τα οποία οι επισκέπτες μπορούσαν να ξεφυλλίσουν τα χειροποίητα βιβλία, ανακαλύπτοντας όλα εκείνα που κρύβονταν στις εσωτερικές σελίδες. Τα ετερόκλητα κυριάρχησαν στον χώρο. Το μικρό μέγεθος ενός λιλιπούτειου ημερολογίου ταξιδιών (Έλενα Αντωνίου) συνυπήρχε με το μέγα-μέγεθος ενός τεράστιου βιβλίου (Κατερίνα Πασχαλίδου). Το βιβλίο «εκπροσωπήθηκε» επίσης από πολύπτυχα, κατασκευές και εγκαταστάσεις, που λειτουργούσαν ως πολλαπλές σημάνσεις της –ευρύτερης– έννοιας του βιβλίου.
«Υπάρχουν πολλά περισσότερα σε ένα βιβλίο από μια απλή ανάγνωση», είχε πει ο Μόρις Σέντακ, πολυβραβευμένος εικονογράφος και συγγραφέας παιδικών βιβλίων. Σε αυτά εντάσσεται η δημιουργία βιβλίων που ξεφεύγουν από τη διαδικασία της ανάγνωσης και αναδεικνύονται ως έργα τέχνης. «Τα artist’s books είναι μια μορφή τέχνης που στο εξωτερικό είναι πολύ διαδεδομένη και αποτελούν συλλεκτικά αντικείμενα για μουσεία, ιδρύματα και πανεπιστήμια», λέει η Δέσποινα Σταύρου. «Στις ΗΠΑ, πολλοί οργανισμοί, μουσεία και πανεπιστήμια, όπως to Museum of Contemporary Art Chicago, Boston Public Library, Stanford University Library και η Harvard Library, έχουν συλλογές εικαστικών βιβλιοθηκών. Ίσως την πιο εκτεταμένη συλλογή artist’s books διαθέτει το Ίδρυμα Smithsonian Libraries. Τα βιβλία της συλλογής προέρχονται από τον 20ό αιώνα μέχρι και σήμερα. Ένα μεγάλο μέρος της συλλογής είναι προσβάσιμο στο κοινό μέσω διαδικτύου στον καινούργιο ιστότοπο του Ιδρύματος, που είναι αφιερωμένος στα εικαστικά βιβλία (https://library.si.edu/collection/artists-books). Στην Ευρώπη τη μεγαλύτερη και πιο αξιόλογη συλλογή μπορούμε να τη βρούμε στο Victoria & Albert Museum, στην Αγγλία».

Πηνελόπη Συρογιάννη Μαργαρίτα Σπηλιωτάκη Όλγα Κοζάκου-Τσιάρα: «Σχέδια νοσταλγίας και αναπόλησης. Έγιναν πάνω σε παλιά γραπτά των σπουδαστών μου, στο ‘‘Βασικό Σχέδιο’’ που δίδασκα για χρόνια. Τα βρήκα στην αποθήκη, τα διάβασα, ύστερα τα χάιδεψα και ήρθαν και με κατέκλυσαν διάφορες μνήμες από τις μορφές, τα βλέμματα, τις λέξεις, τις εικόνες τους. Άρχισα να σχεδιάζω, να γράφω, να σβήνω πάνω στα γραπτά, ώσπου πήρε μορφή ένα βιβλίο αφιέρωμα στην Αγία Τρυφερότητα που με συνόδεψε.» Ιωάννα Δελφίνο: «Εμπνευσμένο από το μονόπρακτο “Rockaby” (Λίκνισμα) του Σάμιουελ Μπέκετ. Πρόκειται για ξύλινο ημικυλινδρικό κουτί, που μπορεί να λικνίζεται όταν είναι κλειστό. Περιέχει τέσσερις μονόχρωμες λιθογραφίες και ένα κείμενο τυπωμένο σε ύφασμα οκτώ μέτρων με μεταξοτυπία, το οποίο τυλίγεται σε ρολό (scroll).» Κυριακή Μαυρογιώργη Παναγιώτα Πιτσιρή: «Φόρμες, σχήματα, χρώματα αποτυπώνονται σε χαρτί μέσα στα χρόνια με επιμελή συνέπεια, ημερολόγια εικόνων που δημιουργώ, αποτελέσματα σύνθεσης και επεξεργασίας της εικαστικής μου παιδείας, μορφών ζωής, συναισθημάτων και εμπειριών… Ο χώρος αποθήκευσης-έκθεσης αυτών των βιβλίων αποτελεί επέκταση των ίδιων των βιβλίων, σαν να απαιτούν τα ίδια ένα προσωπικό τους περιβάλλον.» Γωγώ Παπαβασιλείου: «Το δικό μου εικαστικό βιβλίο έχει τίτλο “Οικία Παπαβασιλείου”, είναι κεραμικό, περιέχει αναμνηστικά από την οικογένειά μου και είναι αφιερωμένο σε αυτήν.» Γιασεμή Ράπτη: «Under Construction: Πάρε έναν ή περισσότερους κύβους. Φτιάξε μία φράση, μία ιστορία, ένα ποίημα.»

 

 

 

αυτόν τον μήνα οι εκδότες προτείνουν: