Αν ο δημιουργός ενός χάρτινου ήρωα αποφασίσει να τον σκοτώσει, ο θάνατός του δεν πρέπει να θεωρείται οριστικός. Πολλές ιστορίες θανάτου γράφονται με τη συνειδητή πρόθεση της σύντομης επανόδου του χαρακτήρα, το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο στην Αμερική. Σε μεγάλους εκδοτικούς οίκους όπως Marvel και DC, ο θάνατος είναι σαν μια περιστρεφόμενη πόρτα: Οι χαρακτήρες συχνά σκοτώνονται για δραματικό αποτέλεσμα ή για διαφημιστικό τρικ, μόνο και μόνο για να αναστηθούν και να επανέλθουν ακμαίοι στα επόμενα τεύχη μέσω εναλλακτικών χρονοδιαγραμμάτων, κλώνων, ή απλώς αχαλίνωτης φαντασίας.
Από την κλωνοποίηση έως τη μετενσάρκωση, υπάρχουν πολλές δοκιμασμένες μέθοδοι επαναφοράς των ηρώων. Τόσο, ώστε ο θάνατος να είναι για αυτούς κάτι σαν απλό κρυολόγημα. Η νεκρανάστασή τους είναι τόσο συχνή και εφικτή, επειδή οι σεναριογράφοι (πρωτίστως) είναι πρόθυμοι να πειραματιστούν με διαρκώς περισσότερους και πιο ευφάνταστους τρόπους να τους σκοτώσουν. Δημοφιλείς ήρωες όπως ο Σούπερμαν, ο Μπάτμαν, ο Κάπτεν Αμέρικα και η υπόλοιπη υπεράνθρωπη κομπανία έχουν κατά καιρούς πεθάνει και επιστρέψει, επειδή πρωταγωνιστούν σε επιτυχημένες εκδόσεις μακράς διαρκείας. Ο κανόνας είναι ένας: Ουδείς διάσημος ήρωας πεθαίνει οριστικά. Παραμένει εν ζωή και σε πλήρη δράση, εφόσον χαίρει υψηλής δημοτικότητας και αποφέρει κέρδη στην εταιρεία.
Ο Πίτερ Πάρκερ, για παράδειγμα, έχει «πεθάνει» δεκάδες φορές, σε διάφορες χρονικές περιόδους και εναλλακτικές πραγματικότητες. Φταίει βέβαια και η περιβόητη ατυχία του, εξαιτίας της οποίας συχνά θυματοποιείται. Το μοτίβο της κακοτυχίας έχει προκαλέσει το θάνατό του πάνω από μια ντουζίνα φορές, στα χέρια μιας ποικιλίας σαδιστών αντιπάλων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν «Οι οκτώ θάνατοι του Σπάιντερμαν», που δημοσιεύτηκαν σε μια σειρά τευχών από τα τέλη του 2024 έως τις αρχές 2025. Ο ήρωας αναγκάζεται να συμμετάσχει σε οκτώ ξεχωριστές θανατηφόρες προκλήσεις, πεθαίνοντας οκτώ φορές και αναστημένος άλλες τόσες, μέχρι την οριστική αποκατάστασή του στο κόμικς.
Ενίοτε, πεθαίνουν και οι ήρωες
Ο αμερικανικός γύρος του θανάτου δεν έχει κάτι ανάλογο στην απέναντι πλευρά του Ατλαντικού. Τουλάχιστον σε αυτή την έκταση. Διαφορετικής αντίληψης, με άλλες αναφορές και σε άλλο πολιτιστικό περιβάλλον, πιο συνετοί, ίσως, και σίγουρα κινούμενοι σε άλλα μεγέθη αγοράς, οι Ευρωπαίοι εκδότες, σεναριογράφοι και σχεδιαστές σπάνια ασχολούνται με το ζήτημα του θανάτου των ηρώων. Ιδίως για τους πιο δημοφιλείς και με μακρόχρονη παρουσία στα κόμικς. Μερικοί, εντούτοις, έχουν βρει το τέλος που (δεν) τους αξίζει σε ειδικά τεύχη, άλλοι έχουν δει την ιστορία τους να φτάνει σε ένα τέλος ― συνήθως πρόσκαιρο, σπανιότατα οριστικό.
Στη γειτονική Ιταλία, ο Ντίλαν Ντογκ του σεναριογράφου και σχεδιαστή Τιτσιάνο Σκλάβι (κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μικρός Ήρως), είναι ένας από εκείνους που διάβηκαν το κατώφλι του θανάτου, ευτυχώς με εισιτήριο επιστροφής. Το γεγονός συνέβη στο «Κύκλος 666», μια σειρά 6 τευχών που εκδόθηκε το 2020, αποτίνοντας φόρο τιμής στο εκδοτικό ντεμπούτο του Ερευνητή του Εφιάλτη, το 1986. Παράλληλα, χρησιμοποιήθηκε ως μια τεράστια επανεκκίνηση για το δημοφιλές κόμικς τρόμου, αναδιαρθρώνοντας την ιστορία, την εμπλοκή του Ντίλαν Ντογκ με το μακάβριο, αλλά και το πλήθος των κακών που συνωθούνται στο σύμπαν του. Τα 6 τεύχη συνυφαίνουν μια αφήγηση όπου η πραγματικότητα καταρρέει, οδηγώντας τον ήρωα στο θάνατο, και μετά σιγά σιγά ανασυντίθεται, επαναφέροντάς και αυτόν στη ζωή.
Στα γαλλοβελγικά κόμικς συναντώνται και οι δύο περιπτώσεις: τόσο του προσωρινού όσο και του τελεσίδικου θανάτου. Στη «Διαβολική παγίδα», από την ιστορική σειρά του Βέλγου Εντγκάρ Ζακόμπ με τις περιπέτειες του λοχαγού Φράνσις Ντρέικ και του καθηγητή Φίλιπ Μόρτιμερ (στα ελληνικά από την Μαμούθ Comix), ο τελευταίος αντιμετωπίζει ένα τρομερό επιστήμονα και την τρομερή παγίδα του με μια χρονοκάψουλα. Καθώς ταξιδεύει στο χωροχρόνο, ο καθηγητής ανακαλύπτει έκπληκτος τα σκελετικά του λείψανα. Ευτυχώς για εκείνον και προς μεγάλη χαρά των αναγνωστών, αποδεικνύεται ένα αποτυχημένο χρονικό άλμα που το προκάλεσε η μηχανή, με τη ζωή του ήρωα να επανέρχεται στις σεναριακές της ρυθμίσεις.
Στη δεύτερη περίπτωση, ο θάνατος είναι οριστικός, αποτελώντας μια από τις εξαιρέσεις του γενικότερου κανόνα. Πρόκειται για το «Griffu» του Ζακ Ταρντί, σε σενάριο του συγγραφέα αστυνομικών μυθιστορημάτων Ζαν-Πατρίκ Μανσέτ (δημοσιεύτηκε σε συνέχειες στο περιοδικό Βαβέλ), με πρωταγωνιστή έναν άχαρο ιδιωτικό ντετέκτιβ. Έναν αντιήρωα, ο οποίος άθελά του μπλέκεται σε ένα θανατηφόρο δίκτυο διαφθοράς, σεξουαλικής προδοσίας και απάτης, στο Παρίσι της δεκαετίας του 1970. Σε αντίθεση με τον κλασικό ντετέκτιβ της αστυνομικής λογοτεχνίας (και των φιλμ νουάρ), αυτός είναι ένας κυνικός χαρακτήρας που συχνά χειραγωγείται και ξυλοκοπείται από διεφθαρμένους πολιτικούς, ύποπτους αστυνομικούς και αδίστακτους εκτελεστές. Το τέλος του είναι σκόπιμα απότομο, βίαιο και στερείται της παραδοσιακής συνταγής με τον αλάνθαστο ντετέκτιβ. Ο ίδιος πεθαίνει με έναν σοκαριστικά βάναυσο και παράλογο τρόπο, σε μια κορύφωση απογυμνωμένη από ρομαντισμό: Πυροβολείται βάναυσα στο κεφάλι και σωριάζεται νεκρός στο βρόμικο κράσπεδο του δρόμου, αντανακλώντας ένα σκληρό, αδυσώπητο ρεαλισμό. Αντί να «λύσει την υπόθεση», γίνεται θύμα σε έναν διεφθαρμένο, αδιάφορο κόσμο, αφήνοντας την συστημική απληστία, ενάντια στην οποία αγωνίστηκε, εντελώς ατιμώρητη.
Η Ελλάδα συμμετέχει στις ευρωπαϊκές νεκρολογίες με πιο επιφανή περίπτωση θανάτου, εις διπλούν μάλιστα ― εκείνη που καταγράφεται στο κόμικς του Γιάννη Καλαϊτζη «Το μαύρο είδωλο της Αφροδίτης» (εκδ. Ars Longa / Nemo). Στη Σαντορίνη, διακόσια χρόνια μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης, το μυθολογικό παρελθόν μπλέκεται συναρπαστικά με ένα άγνωστο ιστορικά παρόν, στο οποίο οι δύο φτωχοδιάβολοι της ιστορίας, ο Αλέκος Τράκας και ο Καράμπαμπας, πεθαίνουν με τον πιο αναπάντεχο και φρικτό τρόπο. Λίγο πριν το τέλος της ιστορίας εμφανίζεται μπροστά τους ο «μηροραφής και δυσσότοκος» θεός Διόνυσος, ο οποίος τους διαμελίζει (κυριολεκτικά) με τα χέρια του.
Ένα τέτοιο φινάλε θα ήταν αδιανόητο, φυσικά, για τους έμπλεους ορμής και αδάμαστης θέλησης αμερικανούς υπερήρωες. Ο θάνατός τους, εάν και εφόσον συμβεί, είναι μια πολύ σχετική έννοια και ελάχιστα λαμβάνεται υπόψη από τους αναγνώστες - όταν ένας χαρακτήρας πεθαίνει, αισθάνονται ελάχιστα την απώλειά του και απλώς αναρωτιούνται πόσα τεύχη θα περάσουν μέχρι να επιστρέψει στις σελίδες. Μία φορά, ωστόσο, η βεβαιότητα αυτή ανατράπηκε και ο θάνατος ήταν αμετάκλητος. Το πιο ενδιαφέρον, όμως, είναι ότι σε αυτό συνέβαλαν αποφασιστικά οι ίδιοι οι αναγνώστες.
Ο θάνατος ενός ήρωα, έστω δεύτερου στην ιεραρχία όπως ο βοηθός του Μπάτμαν, Ρόμπιν, αιχμαλώτισε τη φαντασία των αναγνωστών στις ΗΠΑ και έγινε ένα από τα πιο διαβόητα γεγονότα στην ιστορία των αμερικανικών κόμικς. Το ερώτημα ήταν ποιος θα αναλάμβανε την ευθύνη για αυτό. Ο σεναριογράφος και επιμελητής της σειράς, Ντένις Ο’Νιλ, πρότεινε σε μια από τις συσκέψεις να αφήσουν τους αναγνώστες να αποφασίσουν αν ο ήρωας θα πέθαινε οριστικά, ή αν θα ζούσε στο τέλος, με ένα τρόπο πιο άμεσο από ό,τι θα μπορούσαν να κάνουν μέσω των επιστολών τους. Η ιδέα άρεσε και έτσι προέκυψε η ιδέα του διαδραστικού φινάλε στην ιστορία.
Ο εν λόγω Ρόμπιν δεν ήταν ο Ντικ Γκρέισον, ο οποίος είχε «αποφοιτήσει» από τον ρόλο του ως έφηβος βοηθός, για να γίνει αρχηγός της δημοφιλούς ομάδας Teen Titans. Αντικαταστάτης του ήταν ο Τζέισον Τοντ, γνωστός και ως Ρόμπιν Νο 2. Δημιουργήθηκε το 1983 από το σεναριογράφο Τζέρι Κόνγουεϊ, ως μια ειλικρινής μίμηση του προγενέστερου, Ντικ Γκρέισον. Όταν τον διαδέχθηκε ο Μαξ Άλαν Κόλινς, η ταυτότητα του Ρόμπιν άλλαξε και έγινε ένα σκληραγωγημένο παιδί που προερχόταν από χαμηλό κοινωνικό υπόβαθρο. Η ιστορία με τίτλο «Ένας θάνατος στην οικογένεια», η οποία καθόρισε την τύχη του δεύτερου (αλλά όχι ύστατου) Ρόμπιν, εκτάθηκε σε τέσσερα τεύχη, σε σενάρια του Τζιμ Στάρλιν και εικονογράφηση από τους Τζιμ Απάρο και Μάικ ΝτεΚάρλο. Κακός και εδώ ήταν ο Τζόκερ, μπλεγμένος σε τρομοκρατικές υποθέσεις στη Μέση Ανατολή. Στο προτελευταίο μέρος της μίνι σειράς, ο Τζέισον Τοντ πέφτει θύμα μιας έκρηξης και στο οπισθόφυλλο οι αναγνώστες μπορούσαν να διαβάσουν την ακόλουθη ανακοίνωση: «Ο Ρόμπιν θα πεθάνει γιατί ο Τζόκερ θέλει να εκδικηθεί, αλλά εσείς μπορείτε να το αποτρέψετε με ένα τηλεφώνημα.» Για τον σκοπό αυτό υπήρχαν δύο διαθέσιμες τηλεφωνικές γραμμές, μια με την ένδειξη «Ο Τζόκερ χάνει και ο Ρόμπιν ζει» και η άλλη με την ένδειξη «Ο Τζόκερ πετυχαίνει και ο Ρόμπιν δεν θα ζήσει». Η ψηφοφορία διεξήχθη το διήμερο 15-16 Σεπτεμβρίου 1988 και το αποτέλεσμα καθόρισε, μία και μοναδική φορά, την τύχη ενός ήρωα βάσει ψηφοφορίας.
Περιμένοντας το αποτέλεσμα της τηλεφωνικής κάλπης, ο Ντένις Ο’Νιλ είχε έτοιμες για εκτύπωση δύο εκ διαμέτρου αντίθετες εκδοχές για το φινάλε της ιστορίας. Στη μία εικονιζόταν ο Μπάτμαν να κρατά στην αγκαλιά του τον αιμόφυρτο και με κουρελιασμένη στολή Ρόμπιν, φωνάζοντας «Είναι ζωντανός! Ευχαριστώ Θεέ!». Στην άλλη εικόνα, ο Μπάτμαν κρατούσε τον Ρόμπιν αμίλητος και συντετριμμένος. Οι αναγνώστες ψήφισαν τη δεύτερη εκδοχή, αυτή με την οποία έκλεισε το κεφάλαιο Ρόμπιν Νο 2 στο κόμικς. Το τέλος του αποτέλεσε την πρώτη και μοναδική φορά θανάτωσης με έξωθεν καταδίκη.
