8. Περσία
Σε όλη την Περσία τέλη Δεκεμβρίου του 2013 και αρχές του Ιανουαρίου του 2014 ο ουρανός ήταν γαλανός αλλά υπήρχε μία ελαφριά αχλή, όπως όταν δεν έχεις καλά καθαρισμένα τα γυαλιά οράσεως. Τα βουνά ήταν ελαφρά χιονισμένα, όχι όμως τα απέραντα υψίπεδα και οροπέδια. Το κρύο υποφερτό. Στην Τεχεράνη, στο μουσείο του γυαλιού σε ένα θαυμάσιο παλιό κτήριο, έβλεπες τον κόσμο με όλα τα χρώματα της ίριδας. Στο τελείως παλιομοδίτικο (τότε) αρχαιολογικό μουσείο ήταν σα να ξεφυλλίζεις γυμνασιακό βιβλίο ιστορίας ή να βλέπεις προϊστορικά αγγεία που νόμιζες ότι τα έκαναν σύγχρονοι ευφάνταστοι κεραμίστες. Στα υπόγεια της Τράπεζας Μελάτ στραφτάλιζαν όλα τα διαμάντια και τα μπριλάντια της συλλογής του Σάχη και του μάταιου αυτού κόσμου. Ισφαχάν, χωριά, τεμένη, παλάτια, τζαμιά, Πασαργάδες, τάφος του Κύρου, Περσέπολις. Και στη μαγική πόλη Σιράζ οι τάφοι των μεγάλων ποιητών Σααντί και Χαφέζ (12ος/13ος αι.) ανάμεσα σε λουλούδια, πορτοκαλεώνες, πουλιά και τρεχούμενα νερά. Υπάρχει και ένας άλλος τάφος/μαυσωλείο του Ομάρ Καγιάμ (11ος/12ος αι.) στην πόλη Νισαπούρ στη ΒΑ Περσία και σύγχρονο μοντέρνο μνημείο του παραδίπλα, της δεκαετίας του ΄60. Μεγάλου ποιητή και πάνσοφου επιστήμονα, Αριστοτέλη της μεσαιωνικής ανατολής. Ο κόσμος πηγαίνει και τους προσκυνάει. Αλλά ποιος τους ακούει;
9. Ιαπωνία
Στις 4 Αυγούστου του 2014 στη Χιροσίμα είχε ανυπόφορη υγρή ζέστη. Ένα ρολόι ανδρικό χειρός, κεντρικό έκθεμα του μουσείου για την καταστροφή από την ατομική βόμβα (6 Αυγούστου 1945),1 έδειχνε ανυποχώρητα μόνιμα 8 15΄ και θα μπορούσε να έχει ως λήμμα το παλιό λατινικό γνωμικό tempus fugit non autem memoria.2 Μπορεί και να το είχε δηλαδή, δεν θυμάμαι, εγώ πάντως το βρήκα αντιγραμμένο σε ένα από τα χαρτάκια μου. Έξω, στον τεράστιο ανοικτό χώρο, είχαν απλώσει μία θάλασσα από πτυσσόμενες γρι καρέκλες για τις σχετικές ―όπως κάθε χρόνο― τελετές που θα ακολουθούσαν τις επόμενες μέρες. Το κακό είναι βλοσυρό και άκαμπτο και εισβάλλει και σε μέρη που αντιπροσωπεύουν τον παράδεισο επί της γης. Ιδίως εκεί.
10. Αρμενία
Λίγο μετά τα μέσα του Ιουνίου του 2017 είδα τη φλόγα να καίει στο μνημείο της γενοκτονίας στο Γερεβάν. Δίπλα, μέσα στο μουσείο, φωτογραφίες και υλικά κατάλοιπα και όψεις της φρίκης, τριγύρω δεντράκια φυτεμένα από προέδρους κρατών, δεκαόροφες και βάλε πολυκατοικίες πάνω στο «χάσμα που άφησε ο σεισμός» του 1988, φωνές από τους Ουραρτού στις πεδιάδες. Κολουροκωνικοί τρούλοι μοναστηριών ή ναών παντού ―μ΄αυτή την βαριά λιθοδομή με τους ογκώδεις κεραμιδί πλίνθους και τις χωρίς τελειωμό επιγραφές με γράμματα που είναι σα να χορεύουν― ξεφυτρώνουν μέσα στις ερημιές που κάποτε θα έμενε κόσμος τριγύρω. Παντού ψαλμωδίες, άγιοι και γαλάζια χερσαία νερά.
11. Ινδία
Σε αυτή τη χώρα, μέσα από την πατημένη από αγελάδες, ανθρώπους, πάσης φύσεως τροχοφόρα λάσπη, φυτρώνουν ζωγραφισμένα άνθη σε κατάλευκους τοίχους, ή πέτρινα που τα φυσάει ο αέρας. Φυτρώνουν παλάτια βασιλιάδων ή μαχαραγιάδων, λάμψεις του χρυσού των πλουσίων, καταιγισμός από χρώματα στα ρούχα του κοσμάκη και στις αγορές, φρούρια, νερά που χορεύουν αλλοπαρμένες καλλονές στην επιφάνειά τους, Θεοί και Θεές παντού («πάντα πλήρη Θεών»), χάλκινοι ήχοι και φωτιές στους ναούς… Φυτρώνουν μέλη του σώματος φτωχών πεθαμένων στο ποτάμι, εξαιτίας της ατελούς τους καύσης στην όχθη. Δεν είχαν αρκετά λεφτά για τα ξύλα οι καϋμένοι… Φυτρώνουν οι πέτρινες σκηνές της χαράς της ζωής, ανθρώπων και ζώων, για τον Ινδουισμό, της ακολασίας για τον Χριστιανισμό.
[ Σεπτ.- Οκτ. 2023 ]
_____________
1] Ένα από τα σημαντικότερα από κάθε άποψη, κατά τη γνώμη μου, παγκοσμίως μουσεία μνήμης γεγονότων σύγχρονης ιστορίας (κτήριο, μουσειολογική πρόταση). Δύο άλλα ανάλογα, εξίσου σημαντικά, είναι το μουσείο του Ολοκαυτώματος στο Βερολίνο και του Apartheid στο Γιοχάνεσμπουργκ.
2] O χρόνος φεύγει όχι όμως και η μνήμη. Το αναφέρει, όχι ακριβώς έτσι, πρώτα ο Βιργίλιος στα Γεωργικά του (ΙΙΙ, 284 : Sed fugit interea, fugit inreparabile tempus,/singula dum capti circumuectarum amore…), αλλά τόσο αυτό όσο και παραλλαγές του κυκλοφορούσαν αδέσποτα στον λατινόφωνο κόσμο σε λόγους, σε επιτύμβιες επιγραφές κ.λ. Ευχαριστώ το Γιώργο Κεχαγιόγλου για τη βοήθεια.
